Podatek od odprawy w Niemczech — jak działa Fünftelregelung i ile realnie oszczędzisz

Odprawa: bez składek, ale fiskus czeka

Prawdziwa odprawa to odszkodowanie za utratę miejsca pracy, a nie wynagrodzenie za wykonaną pracę. Z tego powodu nie podlega składkom na ubezpieczenie zdrowotne, emerytalne, pielęgnacyjne ani na wypadek bezrobocia — u pracowników objętych ubezpieczeniem obowiązkowym potrącenia socjalne po prostu nie występują. Wyjątki dotyczą szczególnych sytuacji, na przykład osób ubezpieczonych w kasie chorych dobrowolnie, u których odprawa może zostać częściowo uwzględniona przy wymiarze składek.

Zupełnie inaczej wygląda strona podatkowa. Odprawa jest przychodem ze stosunku pracy i podlega opodatkowaniu w całości — w roku wypłaty. Bez żadnej korekty cała kwota doliczałaby się do rocznego dochodu i wpadała w najwyższe „piętra” progresji, tak jakby pracownik nagle zarobił o kilkadziesiąt tysięcy euro więcej. Właśnie temu zapobiega Fünftelregelung.

Na czym polega Fünftelregelung

Reguła jednej piątej z § 34 ust. 1 EStG opiera się na prostej fikcji: podatek od odprawy liczy się tak, jakby wpływała ona na konto przez pięć lat, po jednej piątej rocznie. Rachunek przebiega w trzech krokach:

• Krok 1: oblicz podatek dochodowy od rocznego dochodu bez odprawy.
• Krok 2: oblicz podatek od dochodu powiększonego o jedną piątą odprawy i ustal różnicę względem kroku 1.
• Krok 3: pomnóż tę różnicę razy pięć — wynik to podatek od całej odprawy.

Korzyść bierze się stąd, że jedna piąta odprawy wspina się po krzywej progresji tylko o jedno małe piętro, a nie o pięć. Im ostrzej rośnie stawka w przedziale, w który trafia odprawa, tym więcej ulga daje.

Przykład: pan Marek i odprawa 20 000 euro

Pan Marek (przykład fikcyjny) przepracował kilkanaście lat w zakładzie produkcyjnym w Hesji. Pracodawca zamyka jego dział i proponuje Aufhebungsvertrag: zakończenie zatrudnienia z końcem roku oraz odprawa 20 000 euro brutto, wypłacona razem z ostatnim wynagrodzeniem. Dochód pana Marka do opodatkowania z całego roku — po kosztach uzyskania i odliczeniach, bez odprawy — wynosi 45 000 euro. Rozlicza się indywidualnie, bez podatku kościelnego.

Rachunek według taryfy podatkowej na rok 2026 wygląda tak:

• Krok 1: podatek od 45 000 euro = 8 835 euro.
• Krok 2: jedna piąta odprawy to 4 000 euro. Podatek od 49 000 euro = 10 198 euro. Różnica: 1 363 euro.
• Krok 3: 1 363 euro × 5 = 6 815 euro podatku od całej odprawy.

Dla porównania rachunek bez ulgi: podatek od 65 000 euro wynosi 16 205 euro, a więc na odprawę przypadałoby 16 205 − 8 835 = 7 370 euro. Fünftelregelung obniża podatek o 555 euro.

Zaskoczony, że tak mało? To bardzo częsty wynik. W środkowej strefie niemieckiej taryfy — mniej więcej między 17 800 a 69 900 euro dochodu — stawka krańcowa rośnie łagodnie, więc „spłaszczenie” progresji przez jedną piątą daje ograniczony efekt. Ulga nie jest błędem w sztuce, po prostu jej siła zależy od konfiguracji dochodów.

Kiedy ulga robi naprawdę dużą różnicę

Dwa scenariusze zmieniają obraz zasadniczo. Pierwszy: wysoka odprawa. Menedżerka z dochodem 40 000 euro, która po dwudziestu latach pracy otrzymuje odprawę 90 000 euro, zapłaci z Fünftelregelung 31 295 euro podatku od odprawy zamiast 36 255 euro — oszczędność to już prawie 5 000 euro. Bez ulgi duża część odprawy wpadałaby wprost w strefę 42 procent.

Drugi scenariusz: niski pozostały dochód w roku wypłaty. Jeżeli jedna piąta odprawy trafia w dolne strefy taryfy — skrajnie: poniżej kwoty wolnej 12 348 euro — podatek od odprawy może spaść bardzo nisko, nawet do zera. Dlatego gdy rozstanie wypada pod koniec roku, a kolejny rok zapowiada się z niższymi dochodami, warto negocjować w Aufhebungsvertrag wymagalność odprawy w styczniu roku następnego. Jedno zastrzeżenie: zasiłek dla bezrobotnych jest wprawdzie nieopodatkowany, ale podwyższa stawkę stosowaną do reszty dochodu (Progressionsvorbehalt) — w indywidualnych przypadkach trzeba to doliczyć.

Trzy warunki, bez których ulga przepada

• Odprawa musi być odszkodowaniem za utratę miejsca pracy. Ulga obejmuje odszkodowania w rozumieniu § 24 nr 1 EStG (w związku z § 34 ust. 2 nr 2 EStG) — typową odprawę z Aufhebungsvertrag, ugody sądowej, planu socjalnego czy § 1a KSchG. Zaległe pensje, premie albo ekwiwalenty rozliczane „przy okazji” rozstania to zwykłe wynagrodzenie i z reguły jednej piątej nie korzystają. Warto to w umowie wyraźnie rozdzielić.
• Musi dojść do spiętrzenia dochodów (Zusammenballung). Razem z odprawą pracownik musi otrzymać w danym roku więcej, niż zarobiłby przy niezakłóconej kontynuacji zatrudnienia. Przy płynnym przejściu do nowej pracy plus odprawa warunek jest zwykle spełniony. Wątpliwości pojawiają się, gdy odprawa jest niska, a po rozstaniu następuje długa przerwa w dochodach — to trzeba policzyć przed końcem roku.
• Wypłata w jednym roku podatkowym. Rozbicie odprawy na raty w dwóch latach niszczy ulgę w całości — dla obu części. Praktyka administracji skarbowej toleruje jedynie niewielką wypłatę częściową, orientacyjnie do około 10 procent świadczenia głównego.

Od 2025 roku: pracodawca potrąca pełny podatek, ulgę odzyskasz w zeznaniu

Do końca 2024 roku pracodawcy stosowali Fünftelregelung już przy wypłacie — pracownik dostawał odprawę od razu z niższym potrąceniem. Wachstumschancengesetz zniósł ten obowiązek. Od stycznia 2025 roku pracodawca potrąca zaliczkę na podatek od pełnej kwoty tak jak od zwykłego jednorazowego przychodu, a odprawę wykazuje jedynie osobno w rocznej informacji podatkowej (Lohnsteuerbescheinigung).

Sama ulga nie zniknęła — stosuje ją teraz urząd skarbowy w rozliczeniu rocznym. Praktyczny skutek jest jednak podwójny. Po pierwsze, w miesiącu wypłaty na konto wpływa wyraźnie mniej, niż wielu pracowników się spodziewa, a nadpłata wraca dopiero po złożeniu zeznania. Po drugie, bez zeznania podatkowego ulga przepada w praktyce — nikt nie zastosuje jej automatycznie. Kto otrzymał odprawę, powinien więc potraktować zeznanie za rok wypłaty jako obowiązkowy punkt programu, nawet jeżeli wcześniej nigdy go nie składał.

Co z tego wynika, gdy negocjujesz rozstanie

• Nazwij świadczenie właściwie. W Aufhebungsvertrag odprawa powinna być opisana jako odszkodowanie za utratę miejsca pracy (zwyczajowo z odwołaniem do §§ 9, 10 KSchG) i oddzielona od zaległego wynagrodzenia, premii czy ekwiwalentów.
• Jedna kwota, jeden termin. Ustal wypłatę w całości w jednym roku podatkowym i świadomie wybierz który — bieżący czy następny.
• Zaplanuj płynność. Netto w miesiącu wypłaty będzie od 2025 roku zauważalnie niższe niż końcowy wynik po zwrocie z urzędu skarbowego.
• Podatek to nie wszystko. Aufhebungsvertrag potrafi kosztować znacznie więcej po stronie zasiłku dla bezrobotnych (okres karencji, tzw. Sperrzeit) niż zyskać na podatku — te skutki warto ocenić przed podpisem, najlepiej z prawnikiem. Piszemy o tym szerzej przy okazji wypowiedzeń pod presją załogi i sporów przed sądem pracy.
• Zbierz dokumenty do zeznania: Aufhebungsvertrag lub ugodę, Lohnsteuerbescheinigung z osobno wykazaną odprawą, potwierdzenie wpływu.

Najczęstsze pytania

Czy od odprawy w Niemczech płacę składki na ubezpieczenia społeczne?
Nie. Prawdziwa odprawa za utratę miejsca pracy nie jest wynagrodzeniem za pracę i u pracowników ubezpieczonych obowiązkowo nie podlega składkom na ubezpieczenie zdrowotne, emerytalne, pielęgnacyjne ani na wypadek bezrobocia. Inaczej może być w sytuacjach szczególnych, na przykład u osób ubezpieczonych w kasie chorych dobrowolnie.

Czy pracodawca sam naliczy Fünftelregelung przy wypłacie?
Od 2025 roku już nie. Pracodawca potrąca zaliczkę od pełnej kwoty, a regułę jednej piątej stosuje dopiero urząd skarbowy w rozliczeniu rocznym. Warunkiem jest złożenie zeznania podatkowego za rok, w którym odprawa wpłynęła.

Co się stanie, jeśli odprawę wypłacono w ratach w dwóch różnych latach?
Ulga co do zasady przepada dla całej odprawy, bo brakuje wymaganego spiętrzenia dochodów w jednym roku. Praktyka administracji skarbowej akceptuje jedynie niewielką wypłatę częściową rzędu do około 10 procent świadczenia głównego. Przy negocjowaniu rozstania warto więc pilnować jednej kwoty i jednego terminu.

Czy Fünftelregelung zawsze przynosi dużą oszczędność?
Nie. Przy przeciętnym dochodzie i odprawie rzędu 20 000 euro korzyść wynosi często tylko kilkaset euro, bo w środkowej strefie taryfy progresja rośnie łagodnie. Duże kwoty ulga daje przy wysokich odprawach oraz wtedy, gdy pozostały dochód w roku wypłaty jest niski.

Czy odprawa zmniejsza zasiłek dla bezrobotnych?
Sama odprawa nie jest zaliczana na poczet zasiłku ALG I. Ryzyka leżą gdzie indziej: przy rozwiązaniu umowy bez zachowania okresu wypowiedzenia zasiłek może czasowo spoczywać, a przy porozumieniu zawartym bez ważnego powodu grozi karencja (Sperrzeit) do 12 tygodni. Te skutki trzeba ocenić przed podpisaniem Aufhebungsvertrag.

Wyliczenia własne według taryfy podatkowej § 32a EStG w brzmieniu obowiązującym od roku podatkowego 2026 (kwota wolna 12 348 euro), dla rozliczenia indywidualnego, bez podatku kościelnego i dodatku solidarnościowego, kwoty zaokrąglone do pełnych euro. Podstawy prawne: § 34 ust. 1 i 2 EStG, § 24 nr 1 EStG oraz zmiany w poborze zaliczek obowiązujące od 1 stycznia 2025 roku (Wachstumschancengesetz). Przykłady są fikcyjne. Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady prawnej ani podatkowej w indywidualnej sprawie.

Powiązane tematy