Spór o 12 463 euro: siatki ochronne i prace na godziny
Firma dekarska wykonywała roboty na podstawie umowy z VOB/B. Po zakończeniu prac zażądała od inwestora między innymi 7 026,73 euro netto za wykonanie zabezpieczenia dekarskiego (siatki ochronne, tzw. Dachdeckerfangschutz) jako robót dodatkowych oraz 3 631,76 euro netto za prace rozliczane godzinowo. Te ostatnie miał zlecić kierownik budowy inwestora, bo z powodu braków w planowaniu część robót trzeba było wykonywać ponownie. Kierownik budowy podpisywał stundenzettle, a przy sprawdzaniu rachunku końcowego pozostawił pozycje godzinowe bez zastrzeżeń.
Inwestor zapłaty odmówił i podniósł, że prac na godziny nigdy nie zlecał. Landgericht Cottbus oddalił powództwo (4 O 71/21), a OLG Brandenburg oddalił apelację postanowieniem wydanym na podstawie § 522 ust. 2 ZPO — jednogłośnie uznając ją za pozbawioną szans powodzenia. Wartość przedmiotu sporu w drugiej instancji wynosiła 12 463,15 euro.
Siatki w cenie: jednoznaczny zapis w opisie świadczeń
O losie pierwszego roszczenia przesądził jeden akapit opisu świadczeń (Leistungsverzeichnis), który sąd zacytował wprost:
„Die Herstellung und das Vorhalten von Schutz- und Arbeitsgerüsten sowie sonstiger Sicherungsmaßnahmen die zur Durchführung der Arbeiten im Rahmen der Unfallverhütungsvorschriften notwendig sind, sind Sache des Auftragnehmers und sind in die Einzelpreise einzukalkulieren.”
Po polsku: wykonanie i utrzymywanie rusztowań ochronnych i roboczych oraz innych zabezpieczeń wymaganych przepisami o zapobieganiu wypadkom jest sprawą wykonawcy i ma być wkalkulowane w ceny jednostkowe. Siatki ochronne przy robotach dachowych to właśnie takie zabezpieczenie. Wniosek sądu był krótki: „Raum für eine Nachtragsvergütung bleibt daher nicht” — na wynagrodzenie dodatkowe nie ma tu miejsca.
Niejasny opis świadczeń to ryzyko wykonawcy
Wykonawca bronił się tym, że przed złożeniem oferty miano mu przekazać, iż rusztowania zostaną zlecone osobno innemu wykonawcy. Sąd odpowiedział, że nawet gdyby tak było, wynik się nie zmienia:
„Stellt sich nach der gebotenen Vertragsauslegung aber heraus, dass er nach dem Vertrag eine Leistung schuldet, die er infolge der Unklarheit oder Unvollständigkeit der Leistungsbeschreibung nicht einkalkuliert hat, kann er von den Gerichten keine Korrektur seiner für ihn nachteiligen Vertragsentscheidung verlangen.”
Czyli: jeżeli z wykładni umowy wynika, że wykonawca ma wykonać świadczenie, którego przez niejasność lub niekompletność opisu nie wkalkulował w cenę, sąd nie skoryguje jego niekorzystnej decyzji kontraktowej. OLG oparł się przy tym na utrwalonej linii orzeczniczej BGH przywołanej w uzasadnieniu (m.in. wyrok z 13.03.2008, VII ZR 194/06). Kto widzi w dokumentacji przetargowej luki albo sprzeczności, musi je wyjaśnić przed złożeniem oferty. Tu pytanie do zamawiającego narzucało się tym bardziej, że sporne roszczenie odpowiadało około 20 procent wartości całego zlecenia. Sąd dodał też, że merytoryczne postanowienia opisu świadczeń nie podlegają kontroli treści właściwej dla ogólnych warunków umów (AGB).
Podpis kierownika budowy to nie uznanie roszczenia
Najważniejsza dla praktyki jest część o pracach godzinowych. Kierownik budowy je zlecał, podpisywał stundenzettle i przepuścił je przy rachunku końcowym. Wszystko to okazało się bez znaczenia, bo — jak podkreślił sąd — kierownik budowy
„weder über eine Vollmacht verfügte noch eine solche unter Rechtsscheinsgesichtspunkten vorlag”.
Nie miał więc pełnomocnictwa, a jego istnienia nie uzasadniał także pozór prawny. Kierownik budowy zatrudniony do nadzoru nie jest z tego tytułu pełnomocnikiem inwestora. Jego podpis na stundenzettlu nie stanowi uznania roszczenia, nie dowodzi faktycznie przepracowanych godzin i nie zastępuje umowy o rozliczenie godzinowe. Także sprawdzenie rachunku końcowego bez zastrzeżeń nie jest uznaniem. Ciężar dowodu, że prace godzinowe uzgodniono i wykonano, pozostaje w całości po stronie wykonawcy — jak rozkłada się on przy innych roszczeniach budowlanych, opisujemy w artykule o ciężarze dowodu na budowie.
VOB/B: prace godzinowe tylko uzgodnione przed rozpoczęciem
Ramy wyznacza § 2 ust. 10 VOB/B: prace godzinowe (Stundenlohnarbeiten) są wynagradzane tylko wtedy, gdy przed ich rozpoczęciem wyraźnie uzgodniono taki sposób rozliczenia. § 15 ust. 3 VOB/B nakazuje ponadto zgłosić inwestorowi rozpoczęcie takich prac i na bieżąco przedkładać mu stundenzettle, które inwestor powinien zwrócić podpisane w ciągu sześciu dni roboczych. Niezwrócone w terminie uchodzą co do zasady za uznane. Uwaga jednak: ten mechanizm działa w relacji z inwestorem albo z osobą rzeczywiście umocowaną. W omawianej sprawie zettle podpisywał wyłącznie nieumocowany kierownik budowy — dlatego fikcja uznania w ogóle nie weszła w grę. Jak prawidłowo wycenić i udokumentować roboty dodatkowe (Nachtrag), opisujemy osobno.
Zanim rozliczysz godziny na niemieckiej budowie
Przeczytaj cały opis świadczeń przed ofertą — zapisy o rusztowaniach, zabezpieczeniach i BHP z reguły wchodzą w ceny jednostkowe. Każdą niejasność wyjaśnij pisemnym pytaniem do zamawiającego przed złożeniem oferty i zachowaj odpowiedź. Prace godzinowe uzgadniaj przed ich rozpoczęciem z osobą umocowaną do reprezentacji inwestora (zarząd, prokurent, pisemnie upoważniony pełnomocnik), nie z kierownikiem budowy. Na początku budowy poproś o pisemną informację, jakie decyzje może podejmować kierownik budowy. Zgłaszaj rozpoczęcie prac godzinowych zgodnie z § 15 ust. 3 VOB/B i przekazuj stundenzettle bezpośrednio inwestorowi. Dokumentuj zlecenia — krótki e-mail potwierdzający ustalenie jest wart więcej niż dziesięć podpisów zebranych na budowie.
Najczęstsze pytania
Czy podpisany stundenzettel gwarantuje zapłatę?
Nie. Stundenzettel dokumentuje godziny, ale nie zastępuje umowy o rozliczenie godzinowe. Jeżeli podpisał go tylko kierownik budowy bez pełnomocnictwa, z reguły nie jest ani uznaniem roszczenia, ani dowodem uzgodnienia prac (OLG Brandenburg, 10 U 84/25).
Czy kierownik budowy może zlecać roboty dodatkowe albo prace godzinowe?
Z samego powierzenia mu nadzoru — nie. Do zaciągania zobowiązań w imieniu inwestora potrzebuje pełnomocnictwa. Bez niego jego zlecenia nie wiążą inwestora.
Co zrobić, gdy opis świadczeń w przetargu jest niejasny?
Zapytać zamawiającego na piśmie przed złożeniem oferty. Kto składa ofertę mimo dostrzegalnych luk, przejmuje ryzyko — sąd nie skoryguje później niekorzystnej kalkulacji.
Kto musi udowodnić, że prace godzinowe uzgodniono?
Wykonawca. Podpisy nieumocowanego kierownika budowy na stundenzettlach nie przerzucają ciężaru dowodu na inwestora.
Czy zapisy opisu świadczeń można podważać jak klauzule AGB?
Nie. Merytoryczna treść opisu świadczeń nie podlega kontroli treści AGB — obowiązuje tak, jak ją wynegocjowano i wyceniono.
Podstawa: postanowienie OLG Brandenburg z 12.05.2026, 10 U 84/25 (wcześniej Landgericht Cottbus, 4 O 71/21) oraz § 2 ust. 10 i § 15 ust. 3 VOB/B. Cytaty pochodzą z uzasadnienia orzeczenia i zostały zweryfikowane na jego pełnym tekście. Stan prawny: lipiec 2026. Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady prawnej w konkretnej sprawie.