Zbudowałeś. Wystawiłeś fakturę. Zapłaty nie ma?

Podpis nie jest warunkiem zapłaty. BGH rozstrzygnął, że do wykazania wynagrodzenia za prace na godziny co do zasady wystarczy podać, ile godzin przepracowano i po jakiej stawce — rozpisywanie pojedynczych czynności ani rozbijanie na odcinki czasowe nie jest wymagane, jeżeli umowa nie stanowi inaczej (BGH, postanowienie z 1.02.2023, VII ZR 882/21). W praktyce liczy się też ustalona między stronami praktyka rozliczeń: jeżeli zamawiający miesiącami przyjmował Twoje zestawienia godzin i płacił na ich podstawie, nie może nagle kwestionować „formy” rozliczenia — takie zachowanie bywa uznawane za sprzeczne z dobrą wiarą. Resztę domykają dowody pośrednie: e-maile, dziennik budowy, zdjęcia, świadkowie.

Podpis kierownika budowy lub brygadzisty potwierdza, że godziny zostały przepracowane — w procesie to bardzo mocny dowód i to zamawiający musi go podważyć. Zostają mu zarzuty innego rodzaju: że prace nie były objęte zleceniem, że uzgodniono inną stawkę albo że nakład godzin nie był gospodarczo uzasadniony. Każdy z nich musi skonkretyzować i udowodnić. Proste zaprzeczanie po miesiącach — zwłaszcza gdy wcześniejsze identyczne rozliczenia opłacał bez zastrzeżeń — jest procesowo bezskuteczne.

Zarzut wad działa tylko wtedy, gdy jest skonkretyzowany: jaka wada, gdzie, kiedy i przez kogo stwierdzona oraz dlaczego obciąża wykonawcę. Ogólniki w rodzaju „jakość odbiega od standardu” niemieckie sądy kwalifikują jako twierdzenia rzucane w ciemno — procesowo bezskuteczne. Jeżeli materiały dostarczał zamawiający, ich wady obciążają jego, nie Ciebie. A wada nieistotna nie blokuje ani odbioru, ani zapłaty całej faktury. Wady zgłaszane po raz pierwszy dopiero po fakturze końcowej to klasyczna taktyka odwlekania zapłaty — sądy dobrze ją znają.

Tylko w granicach prawa. Przy skonkretyzowanej wadzie może zatrzymać odpowiednią część wynagrodzenia — z reguły dwukrotność kosztów jej usunięcia (§ 641 ust. 3 BGB). Kaucja gwarancyjna (Sicherheitseinbehalt) wchodzi w grę tylko wtedy, gdy została umówiona, i tylko w umówionej wysokości oraz na umówiony czas. Wstrzymanie „całości do wyjaśnienia” nie ma podstawy prawnej — od tego momentu biegną odsetki za opóźnienie, a koszty windykacji obciążają dłużnika w zwłoce.

Faktury częściowe to samodzielne roszczenia — każda z osobna staje się wymagalna i każda z osobna jest oprocentowana. Przy umowie z VOB/B zapłata faktury częściowej należy się w terminie 21 dni od otrzymania zestawienia, a najpóźniej 30 dni od otrzymania faktury zamawiający wpada w zwłokę (§ 16 ust. 5 VOB/B). Po bezskutecznym terminie dodatkowym możesz wstrzymać roboty do czasu zapłaty (§ 16 ust. 5 nr 4 VOB/B), a w dalszej kolejności wypowiedzieć umowę (§ 9 VOB/B). Przy umowie czysto BGB zwłoka i odsetki wynikają z § 286 i § 288 BGB, a uporczywa, bezpodstawna odmowa płacenia zaliczek może uzasadniać nawet odstąpienie od umowy. Nie masz obowiązku kredytować budowy swojego zamawiającego.

Bo przy godzinówkach fakturuje się na bieżąco — co tydzień albo co miesiąc — i łatwo uznać, że ostatnia faktura zamyka temat. Tymczasem przy umowie o roboty budowlane (Bauvertrag) wymagalność wynagrodzenia wymaga odbioru oraz sprawdzalnej faktury końcowej (§ 650g ust. 4 BGB). To znaczy: faktury częściowe (Abschlagsrechnungen) trzeba na koniec podsumować i wystawić Schlussrechnung obejmującą rozliczenie całości. Inaczej jest tylko przy zwykłej umowie o dzieło (Werkvertrag) — tam wystarczy zwykły rachunek. Dlatego ostatnią fakturę z kontraktu budowlanego zawsze oznacz jako Schlussrechnung i ujmij w niej wszystkie wystawione faktury częściowe.

Roszczenie o wynagrodzenie z umowy o dzieło i o roboty budowlane (Werklohn) przedawnia się co do zasady w ogólnym terminie trzech lat (§ 195 BGB). Termin biegnie od końca roku, w którym roszczenie powstało, a wierzyciel dowiedział się o okolicznościach uzasadniających roszczenie i o osobie dłużnika lub bez rażącego niedbalstwa powinien był się dowiedzieć (§ 199 ust. 1 BGB). Powstanie roszczenia zależy przy tym od wymagalności — a więc m.in. od odbioru i faktury końcowej. Im starsza sprawa, tym więcej sporów o początek biegu terminu, dlatego nie odkładaj jej na ostatni rok.

Wielkość dłużnika nie ma znaczenia dla sądu — liczą się dokumenty i wykonane roboty. Duże firmy często płacą po pierwszym adwokackim wezwaniu, bo znają koszty przegranego procesu w Niemczech.

Najpierw zabezpiecz dokumenty: faktury, zlecenia, karty godzin, korespondencję i zdjęcia z budowy. Potem adwokackie wezwanie do zapłaty z terminem — wielu dłużników płaci już na tym etapie. Jeżeli nie, kierujemy sprawę do sądowego nakazu zapłaty (Mahnbescheid) albo pozwu. Nie wysyłaj kolejnych monitów „po dobroci” miesiącami — to działa na korzyść dłużnika.

W obrocie między firmami dłużnik w zwłoce płaci ustawowe odsetki za opóźnienie właściwe dla transakcji handlowych oraz koszty dochodzenia należności — w tym koszty adwokackie windykacji. Doliczamy je do roszczenia, więc zwłoka dłużnika nie pomniejsza Twojego wynagrodzenia. Dokładne kwoty wyliczamy przy analizie sprawy.