{"id":5122,"date":"2026-10-20T09:14:29","date_gmt":"2026-10-20T07:14:29","guid":{"rendered":"https:\/\/bwlaw.de\/baza-wiedzy\/vob-b-paragraf-2-wynagrodzenie\/"},"modified":"2026-10-24T07:06:38","modified_gmt":"2026-10-24T05:06:38","slug":"vob-b-paragraf-2-wynagrodzenie","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/bwlaw.de\/pl\/baza-wiedzy\/vob-b-paragraf-2-wynagrodzenie\/","title":{"rendered":"\u00a7 2 VOB\/B po polsku: wynagrodzenie i Nachtrag od oferty do faktury ko\u0144cowej"},"content":{"rendered":"\r\n<div id=\"progress\" aria-hidden=\"true\"><\/div>\r\n\r\n<header>\r\n  <div class=\"wrap\">\r\n    <a href=\"\/pl\/\" class=\"brand\" aria-label=\"BWLAW \u2013 strona g\u0142\u00f3wna\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"\/wp-content\/themes\/bwlaw-child-1\/assets\/img\/logo-bw.png\" alt=\"BWLAW \u2013 kancelaria radc\u00f3w prawnych w Niemczech\" width=\"42\" height=\"28\"><\/a>\r\n    <nav aria-label=\"Nawigacja g\u0142\u00f3wna\">\r\n      <a href=\"https:\/\/bwlaw.de\/pl\/specjalizacje\/prawo-budowlane\/\">Firmy budowlane<\/a>\r\n      <a href=\"https:\/\/bwlaw.de\/pl\/specjalizacje\/windykacja\/\">Windykacja<\/a>\r\n      <a href=\"https:\/\/bwlaw.de\/pl\/specjalizacje\/prawo-spolek\/\">Obs\u0142uga firm i sp\u00f3\u0142ki<\/a>\r\n      <a href=\"https:\/\/bwlaw.de\/pl\/specjalizacje\/prawo-pracy\/\">Prawo pracy<\/a>\r\n      <a href=\"\/pl\/wadliwy-samochod-z-niemiec\/\">Samochody<\/a>\r\n      <a href=\"https:\/\/bwlaw.de\/pl\/baza-wiedzy\/\" class=\"active\">Baza wiedzy<\/a>\r\n    <\/nav>\r\n    <div class=\"lang\" role=\"group\" aria-label=\"Wyb\u00f3r j\u0119zyka\">\r\n      <a href=\"https:\/\/bwlaw.de\/en\/knowledge-base\/vob-b-section-2-pricing\/\" lang=\"en\" hreflang=\"en\" aria-label=\"Angielska wersja tego artyku\u0142u\">EN<\/a>\r\n      <a href=\"https:\/\/bwlaw.de\/wissen\/vob-b-paragraf-2-verguetung\/\" lang=\"de\" hreflang=\"de\" aria-label=\"Niemiecka wersja tego artyku\u0142u\">DE<\/a>\r\n      <a href=\"https:\/\/bwlaw.de\/pl\/baza-wiedzy\/vob-b-paragraf-2-wynagrodzenie\/\" class=\"active\" lang=\"pl\" hreflang=\"pl\" aria-current=\"true\">PL<\/a>\r\n    <\/div>\r\n    <a href=\"https:\/\/bwlaw.de\/pl\/specjalizacje\/prawo-budowlane\/#kontakt\" class=\"btn\">Kontakt z radc\u0105 prawnym <span class=\"arr\">\u2192<\/span><\/a>\r\n    <button class=\"burger\" aria-label=\"Menu\">\u2630<\/button>\r\n  <\/div>\r\n<\/header>\r\n\r\n<section class=\"shero\" style=\"padding-bottom:3.5rem\">\r\n  <div class=\"glow\"><\/div>\r\n  <div class=\"wrap\" style=\"grid-template-columns:1fr\">\r\n    <div>\r\n      <nav class=\"crumbs\" aria-label=\"Breadcrumb\"><a href=\"\/pl\/\">Strona g\u0142\u00f3wna<\/a><span>\/<\/span><a href=\"https:\/\/bwlaw.de\/pl\/baza-wiedzy\/\">Baza wiedzy<\/a><span>\/<\/span><b>Prawo budowlane<\/b><\/nav>\r\n      <a class=\"serie-pill\" href=\"https:\/\/bwlaw.de\/pl\/baza-wiedzy\/vob-b-po-polsku\/\" title=\"Przejd\u017a do przewodnika po serii\"><b>\u00a7<\/b><span>Seria: VOB\/B paragraf po paragrafie<\/span><span class=\"ep\">odc. 1 z 18<\/span><\/a>\r\n      <h1 style=\"max-width:34ch\">\u00a7 2 VOB\/B po polsku: wynagrodzenie i Nachtrag od oferty do faktury ko\u0144cowej<\/h1>\r\n      <p class=\"lead\">Cena jednostkowa powstaje na biurku kosztorysanta. Umowa j\u0105 utrwala, a na budowie musi si\u0119 sprawdzi\u0107. Do faktury ko\u0144cowej (Schlussrechnung) prawie zawsze co\u015b si\u0119 zmienia: obmiar wychodzi inaczej, zamawiaj\u0105cy przysy\u0142a nowe plany, grunt nie spe\u0142nia tego, co opisa\u0142a opinia, albo ceny materia\u0142\u00f3w gwa\u0142townie skacz\u0105. \u00a7 2 VOB\/B rozstrzyga, co w ka\u017cdym z tych moment\u00f3w dzieje si\u0119 z uzgodnion\u0105 cen\u0105. Tym przepisem otwieramy nasz\u0105 <a href=\"https:\/\/bwlaw.de\/pl\/baza-wiedzy\/vob-b-po-polsku\/\">seri\u0119 \u201eVOB\/B paragraf po paragrafie\u201d<\/a>.<\/p>\r\n      <div class=\"art-meta\">\r\n        <img decoding=\"async\" src=\"\/wp-content\/themes\/bwlaw-child-1\/assets\/img\/dr-artur-barczewski.webp\" alt=\"dr Artur Barczewski\" width=\"46\" height=\"46\" loading=\"lazy\">\r\n        <div><b>dr Artur Barczewski<\/b>niedergelassener europ\u00e4ischer Rechtsanwalt \/ Radca prawny<\/div>\r\n        <div style=\"margin-left:1rem;border-left:1px solid rgba(255,255,255,.25);padding-left:1rem\">\u2248 50 min czytania<br>aktualizacja: pa\u017adziernik 2026<\/div>\r\n      <\/div>\r\n    <\/div>\r\n  <\/div>\r\n<\/section>\r\n\r\n<article class=\"sec\">\r\n  <div class=\"wrap\">\r\n    <div class=\"prose rv\" style=\"font-size:1.02rem\">\r\n<style><style>\r\n.bwsum{margin:2.4rem 0 2.8rem;border:1px solid var(--line,#E5DED6);border-radius:22px;background:var(--ivory,#FAF7F3);padding:clamp(1.1rem,3vw,1.7rem);color:var(--ink,#161513);font-family:var(--font-body)}\r\n.bwsum__eye{font-family:var(--font-accent);font-size:.68rem;letter-spacing:.16em;text-transform:uppercase;color:var(--terra,#C25531);font-weight:700;margin:0}\r\n.bwsum__t{font-family:var(--font-head);font-size:clamp(1.05rem,2.4vw,1.25rem);font-weight:700;line-height:1.3;margin:.35rem 0 1.1rem;color:var(--ink,#161513)}\r\n.bwsum__grid{display:grid;grid-template-columns:repeat(auto-fit,minmax(150px,1fr));gap:.7rem}\r\n.bwsum__grid--2{grid-template-columns:repeat(2,minmax(0,1fr))}\r\n.bwsum__risk{display:grid;grid-template-columns:8px 1fr;gap:0 .9rem;margin-bottom:.8rem}\r\n.bwsum__risk .bwsum__vbar{border-radius:8px;background:linear-gradient(180deg,var(--terra,#C25531),#E8946B 50%,var(--ink,#161513))}\r\n.bwsum__risk .bwsum__lbl{font-size:.72rem;font-weight:700;color:var(--ink-soft,#4A4642);text-transform:uppercase;letter-spacing:.08em;margin:.1rem 0 .35rem}\r\n.bwsum__row{display:grid;grid-template-columns:minmax(120px,170px) 1fr;gap:.2rem .9rem;align-items:baseline;background:#fff;border:1px solid var(--line,#E5DED6);border-radius:14px;padding:.6rem .85rem;margin-bottom:.45rem}\r\n.bwsum__row b{color:var(--ink,#161513);font-family:var(--font-head);font-size:.93rem}\r\n.bwsum__row span{font-size:.84rem;color:var(--ink-soft,#4A4642);line-height:1.45}\r\n.bwsum__row .bwsum__p{margin:0 0 0 .35rem}\r\n.bwsum__c{background:#fff;border:1px solid var(--line,#E5DED6);border-radius:16px;padding:.85rem .95rem;line-height:1.45}\r\n.bwsum__c b{display:block;color:var(--ink,#161513);font-size:.95rem;margin:.4rem 0 .25rem;font-family:var(--font-head)}\r\n.bwsum__c span,.bwsum__c li{font-size:.84rem;color:var(--ink-soft,#4A4642);hyphens:auto;overflow-wrap:break-word}\r\n.bwsum__c b{hyphens:auto;overflow-wrap:break-word}\r\n.bwsum__c ul{margin:.3rem 0 0 1rem;padding:0;list-style:disc}\r\n.bwsum__n{display:inline-flex;width:1.75rem;height:1.75rem;border-radius:50%;background:var(--terra,#C25531);color:#fff;font-weight:700;font-size:.85rem;align-items:center;justify-content:center;font-family:var(--font-head)}\r\n.bwsum__p{display:inline-block;margin-top:.5rem;font-size:.72rem;font-weight:600;color:var(--terra-dark,#A84425);background:rgba(194,85,49,.09);border-radius:999px;padding:.14rem .6rem}\r\n.bwsum__dark{background:var(--ink,#161513);border-color:var(--ink,#161513)}\r\n.bwsum__dark b{color:#fff}.bwsum__dark span{color:rgba(255,255,255,.78)}\r\n.bwsum__axis{display:flex;justify-content:space-between;gap:1rem;font-size:.74rem;font-weight:600;color:var(--ink-soft,#4A4642);margin:0 0 .45rem}\r\n.bwsum__grad{height:6px;border-radius:6px;background:linear-gradient(90deg,var(--terra,#C25531),#E8946B 50%,var(--ink,#161513));margin-bottom:.8rem}\r\n.bwsum__bar{display:flex;border-radius:12px;overflow:hidden;font-size:.8rem;font-weight:700;color:#fff;text-align:center;margin:.2rem 0 .35rem}\r\n.bwsum__bar div{padding:.75rem .4rem;line-height:1.25}\r\n.bwsum__ticks{display:flex;font-size:.72rem;color:var(--ink-soft,#4A4642);margin-bottom:1rem}\r\n.bwsum__ticks span{text-align:right}\r\n.bwsum__note{margin:.9rem 0 0;font-size:.8rem;color:var(--ink-soft,#4A4642);line-height:1.5}\r\n.bwsum__warn{margin-top:.8rem;border-left:4px solid var(--terra,#C25531);background:#fff;border-radius:0 12px 12px 0;padding:.65rem .9rem;font-size:.86rem;color:var(--ink,#161513)}\r\n.bwsum__flow{display:grid;grid-template-columns:repeat(auto-fit,minmax(150px,1fr));gap:.7rem;counter-reset:s}\r\n.bwsum__flow .bwsum__c{position:relative}\r\n.bwsum__tbl{width:100%;border-collapse:separate;border-spacing:0;font-size:.84rem;background:#fff;border:1px solid var(--line,#E5DED6);border-radius:16px;overflow:hidden}\r\n.bwsum__tbl th{background:var(--ink,#161513);color:#fff;text-align:left;font-weight:600;padding:.55rem .7rem;font-size:.76rem;letter-spacing:.02em}\r\n.bwsum__tbl td{padding:.55rem .7rem;border-top:1px solid var(--line,#E5DED6);vertical-align:top;color:var(--ink-soft,#4A4642)}\r\n.bwsum__tbl td:nth-child(2){font-weight:700;color:var(--ink,#161513);white-space:nowrap}\r\n.bwsum__yes{color:var(--terra-dark,#A84425);font-weight:700}\r\n.bwsum__tl{list-style:none;margin:0;padding:0 0 0 1.2rem;border-left:3px solid var(--terra,#C25531)}\r\n.bwsum__tl li{position:relative;margin:0 0 .85rem;padding-left:.7rem;font-size:.88rem;color:var(--ink-soft,#4A4642);line-height:1.45}\r\n.bwsum__tl li:before{content:\"\";position:absolute;left:-1.72rem;top:.25rem;width:.85rem;height:.85rem;border-radius:50%;background:var(--ivory,#FAF7F3);border:3px solid var(--terra,#C25531)}\r\n.bwsum__tl li.bwsum__end:before{background:var(--terra,#C25531)}\r\n.bwsum__tl b{color:var(--ink,#161513);font-family:var(--font-head)}\r\n.bwsum__formula{font-family:var(--font-head);font-size:1.5rem;font-weight:700;color:var(--terra,#C25531);letter-spacing:.02em;margin:.2rem 0}\r\n@media (max-width:560px){.bwsum__row{grid-template-columns:1fr}}\r\n@media (max-width:560px){.bwsum__flow,.bwsum__grid{grid-template-columns:1fr}.bwsum__bar{font-size:.68rem}.bwsum__tbl thead{display:none}.bwsum__tbl,.bwsum__tbl tbody,.bwsum__tbl tr,.bwsum__tbl td{display:block;width:auto}.bwsum__tbl tr{border-top:1px solid var(--line,#E5DED6);padding:.55rem .75rem}.bwsum__tbl tr:first-child{border-top:0}.bwsum__tbl td{border:0;padding:.08rem 0;white-space:normal}.bwsum__tbl td:nth-child(1){color:var(--ink,#161513)}.bwsum__tbl td[data-l]:before{content:attr(data-l) \": \";font-weight:600;color:var(--ink-soft,#4A4642)}}\r\n<\/style><\/style>\r\n<style>\r\n.prose .bwceo{margin:2rem 0 1.6rem;background:var(--ink,#161513);color:#fff;border-radius:22px;padding:clamp(1.2rem,3.2vw,1.9rem);position:relative;overflow:hidden}.prose .bwceo:after{content:\"\";position:absolute;right:-60px;top:-60px;width:220px;height:220px;border-radius:50%;background:radial-gradient(circle,rgba(194,85,49,.35),rgba(194,85,49,0) 70%)}.prose .bwceo__eye{font-family:var(--font-accent);font-size:.68rem;letter-spacing:.16em;text-transform:uppercase;color:#E8946B;font-weight:700;margin:0}.prose .bwceo__t{font-family:var(--font-head);font-size:clamp(1.1rem,2.6vw,1.35rem);font-weight:700;margin:.35rem 0 1.1rem;color:#fff;line-height:1.3}.prose .bwceo__list{list-style:none;margin:0;padding:0;display:grid;grid-template-columns:repeat(2,minmax(0,1fr));gap:.75rem;position:relative;z-index:1}.prose .bwceo__list li{background:rgba(255,255,255,.06);border:1px solid rgba(255,255,255,.12);border-radius:16px;padding:.85rem .95rem;font-size:.88rem;line-height:1.5;color:rgba(255,255,255,.82)}.prose .bwceo__list li b{display:block;color:#fff;font-family:var(--font-head);font-size:.98rem;margin-bottom:.25rem}.prose .bwceo__list li .bwceo__n{display:inline-flex;width:1.6rem;height:1.6rem;border-radius:50%;background:var(--terra,#C25531);color:#fff;font-weight:700;font-size:.8rem;align-items:center;justify-content:center;margin-bottom:.45rem}.prose .bwceo__list a{color:#E8946B;font-weight:600;text-decoration:none;font-size:.8rem;white-space:nowrap}.prose .bwceo__foot{margin:1rem 0 0;font-size:.8rem;color:rgba(255,255,255,.6);position:relative;z-index:1}.prose .bwchk{margin:2.4rem 0 2.8rem;border:2px solid var(--terra,#C25531);border-radius:22px;background:#fff;padding:clamp(1.1rem,3vw,1.7rem)}.prose .bwchk__eye{font-family:var(--font-accent);font-size:.68rem;letter-spacing:.16em;text-transform:uppercase;color:var(--terra,#C25531);font-weight:700;margin:0}.prose .bwchk__t{font-family:var(--font-head);font-size:clamp(1.05rem,2.4vw,1.25rem);font-weight:700;margin:.35rem 0 .3rem;color:var(--ink,#161513)}.prose .bwchk__intro{font-size:.88rem;color:var(--ink-soft,#4A4642);margin:0 0 1rem}.prose .bwchk__q{border:1px solid var(--line,#E5DED6);border-radius:14px;padding:.7rem .9rem;margin:0 0 .55rem;background:var(--ivory,#FAF7F3)}.prose .bwchk__q legend{float:left;width:100%;padding:0;font-size:.9rem;color:var(--ink,#161513);font-weight:600;line-height:1.4;margin-bottom:.45rem}.prose .bwchk__q legend span{display:block;font-weight:400;font-size:.8rem;color:var(--ink-soft,#4A4642);margin-top:.15rem}.prose .bwchk__opts{clear:both;display:flex;flex-wrap:wrap;gap:.45rem}.prose .bwchk__opts label{display:inline-flex;align-items:center;gap:.35rem;border:1px solid var(--line,#E5DED6);background:#fff;border-radius:999px;padding:.32rem .85rem;font-size:.84rem;cursor:pointer;color:var(--ink,#161513)}.prose .bwchk__opts input{accent-color:var(--terra,#C25531);margin:0}.prose .bwchk__opts label:has(input:checked){border-color:var(--terra,#C25531);background:rgba(194,85,49,.08);font-weight:600}.prose .bwchk__res{margin-top:1rem;border-radius:16px;padding:1rem 1.1rem;background:var(--ivory,#FAF7F3);border:1px solid var(--line,#E5DED6)}.prose .bwchk__lights{display:flex;gap:.4rem;align-items:center;margin-bottom:.55rem}.prose .bwchk__lights i{display:inline-block;width:1.1rem;height:1.1rem;border-radius:50%;background:#DDD6CE}.prose .bwchk-red .bwchk__lights i.r{background:#B3261E;box-shadow:0 0 0 4px rgba(179,38,30,.15)}.prose .bwchk-yellow .bwchk__lights i.y{background:#D99A1E;box-shadow:0 0 0 4px rgba(217,154,30,.18)}.prose .bwchk-green .bwchk__lights i.g{background:#3E7A4C;box-shadow:0 0 0 4px rgba(62,122,76,.16)}.prose .bwchk__lights span{font-size:.78rem;color:var(--ink-soft,#4A4642);margin-left:.4rem}.prose .bwchk__rt{font-family:var(--font-head);font-weight:700;font-size:1rem;color:var(--ink,#161513);margin:0 0 .3rem}.prose .bwchk__rx{font-size:.86rem;color:var(--ink-soft,#4A4642);margin:0}.prose .bwchk__gaps{margin:.6rem 0 0 1.1rem;padding:0;font-size:.85rem;color:var(--ink,#161513)}.prose .bwchk__gaps li{margin:.3rem 0}.prose .bwchk__gaps a{color:var(--terra,#C25531);font-weight:600;white-space:nowrap}.prose .bwchk__cta,.prose .bwchk__cta:hover,.prose .bwchk__cta .arr{color:#fff;text-decoration:none}.prose .bwchk__cta{display:inline-block;margin-top:.8rem}.prose .bwchk__note{font-size:.76rem;color:var(--ink-soft,#4A4642);margin:.8rem 0 0}\r\n@media (max-width:600px){.prose .bwceo__list{grid-template-columns:1fr}}\r\n<\/style>\r\n<p>Nie idziemy przy tym za numeracj\u0105 dziesi\u0119ciu ust\u0119p\u00f3w, lecz za drog\u0105 projektu budowlanego: oferta, zawarcie umowy, wykonanie, nachtrag, rozliczenie i, je\u017celi nie da si\u0119 inaczej, sp\u00f3r. Pow\u00f3d jest praktyczny. Wiele proces\u00f3w o nachtragi przegrywa si\u0119 nie przy obliczeniach, lecz wiele miesi\u0119cy wcze\u015bniej, w fazie projektu, w kt\u00f3rej nikt jeszcze nie my\u015bla\u0142 o procesie. Kto wie, kiedy dzia\u0142a kt\u00f3ra cz\u0119\u015b\u0107 \u00a7 2 VOB\/B, mo\u017ce nada\u0107 sprawie w\u0142a\u015bciwy kierunek, dop\u00f3ki jest to jeszcze mo\u017cliwe.<\/p>\r\n<p>Jedno rozgraniczenie na wst\u0119pie. To, czy zamawiaj\u0105cy mo\u017ce jednostronnie \u017c\u0105da\u0107 zmiany albo \u015bwiadczenia dodatkowego, reguluj\u0105 \u00a7 1 ust. 3 i ust. 4 VOB\/B. \u00a7 2 VOB\/B dotyczy \u015bwiadczenia wzajemnego, czyli wynagrodzenia.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn1\" id=\"fnr1\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">1<\/a><\/sup> Granic prawa zamawiaj\u0105cego do wydawania polece\u0144, czyli zarz\u0105dze\u0144 (Anordnungsrecht), nale\u017cy wi\u0119c szuka\u0107 w \u00a7 1, a skutk\u00f3w dla ceny w \u00a7 2.<\/p>\r\n<aside class=\"bwceo\" aria-label=\"Najwa\u017cniejsze z tego artyku\u0142u w dwie minuty\"><p class=\"bwceo__eye\">Dla zarz\u0105du<\/p><p class=\"bwceo__t\">Najwa\u017cniejsze z tego artyku\u0142u w dwie minuty<\/p><ul class=\"bwceo__list\"><li><span class=\"bwceo__n\">1<\/span><b>Zg\u0142osi\u0107, zanim si\u0119 zbuduje<\/b>Przy \u015bwiadczeniach dodatkowych zapowied\u017a przed rozpocz\u0119ciem rob\u00f3t jest przes\u0142ank\u0105 roszczenia (\u00a7 2 ust. 6 VOB\/B). Zasada dla zespo\u0142u: ka\u017cde odst\u0119pstwo zg\u0142asza\u0107 na pi\u015bmie samemu zamawiaj\u0105cemu przed rozpocz\u0119ciem. <a href=\"#zabezpieczyc-nachtrag-zapowiedziec-zaoferowac-uzgodnic\">Cz\u0119\u015b\u0107 IV \u2192<\/a><\/li><li><span class=\"bwceo__n\">2<\/span><b>Nigdy nie podpisywa\u0107 bez zastrze\u017cenia<\/b>Kto bez zastrze\u017cenia podpisze zbyt nisk\u0105 cen\u0119 Nachtragu, ten j\u0105 uzgodni\u0142. Z zastrze\u017ceniem taka cena nie powstaje. W sprawie OLG Naumburg z 0,28 \u20ac\/m\u00b2 zrobi\u0142o si\u0119 ostatecznie 0,78 \u20ac\/m\u00b2. <a href=\"#projekt-w-skrocie-sprawa-olg-naumburg\">Cz\u0119\u015b\u0107 VII \u2192<\/a><\/li><li><span class=\"bwceo__n\">3<\/span><b>Decyduje Bausoll<\/b>Dodatkowe wynagrodzenie nale\u017cy si\u0119 tylko wtedy, gdy to, co zbudowano, odbiega od tego, co by\u0142o nale\u017cne. Co obejmuje ju\u017c wykaz rob\u00f3t, jest zap\u0142acone w cenie. <a href=\"#zawarcie-umowy-co-jest-zaplacone-w-cenie\">Cz\u0119\u015b\u0107 II \u2192<\/a><\/li><li><span class=\"bwceo__n\">4<\/span><b>Granic\u0105 jest 10 %<\/b>Przy ilo\u015bciach ponad 110 % ka\u017cda strona mo\u017ce \u017c\u0105da\u0107 nowej ceny za nadwy\u017ck\u0119, przy ilo\u015bciach poni\u017cej 90 % wykonawca mo\u017ce \u017c\u0105da\u0107 wy\u017cszej ceny jednostkowej za ca\u0142\u0105 ilo\u015b\u0107 (\u00a7 2 ust. 3 VOB\/B). <a href=\"#wykonanie-gdy-rzeczywistosc-odbiega-od-umowy\">Cz\u0119\u015b\u0107 III \u2192<\/a><\/li><li><span class=\"bwceo__n\">5<\/span><b>Koszty udowodni\u0107, a nie twierdzi\u0107<\/b>Bez innego porozumienia licz\u0105 si\u0119 rzeczywi\u015bcie niezb\u0119dne koszty plus odpowiednie narzuty. Nak\u0142ad rozbi\u0107 na materia\u0142, sprz\u0119t i robocizn\u0119, kalkulacj\u0119 pierwotn\u0105 przechowa\u0107. <a href=\"#rozliczenie-jak-powstaje-nowa-cena\">Cz\u0119\u015b\u0107 V \u2192<\/a><\/li><li><span class=\"bwceo__n\">6<\/span><b>P\u0142ynno\u015b\u0107 zabezpieczy\u0107 w pierwszym roku sporu<\/b>Zaliczka 80 %, zabezpieczenie w trybie \u00a7 650d i zabezpieczenie zap\u0142aty (\u00a7\u00a7 650c, 650d, 650f BGB) stosuje si\u0119 na pocz\u0105tku sporu. Sam sp\u00f3r o cen\u0119 nie uzasadnia wstrzymania budowy. <a href=\"#spor-plynnosc-przed-wyrokiem\">Cz\u0119\u015b\u0107 VI \u2192<\/a><\/li><\/ul><p class=\"bwceo__foot\">Szczeg\u00f3\u0142y, wyj\u0105tki i \u017ar\u00f3d\u0142a s\u0105 w podlinkowanych cz\u0119\u015bciach.<\/p><\/aside><div style=\"margin:2rem 0 1rem;padding:1.1rem 1.4rem;border:1px solid rgba(0,0,0,.08);border-radius:14px;background:rgba(194,85,49,.04)\"><p style=\"font-weight:700;margin:0 0 .4rem\">Spis tre\u015bci<\/p><ol style=\"margin:0 0 0 1.2rem;padding:0;font-size:.95rem\"><li style=\"margin:.2rem 0\"><a href=\"#przed-umowa-oferta-i-kalkulacja\">Przed umow\u0105: oferta i kalkulacja<\/a><\/li><li style=\"margin:.2rem 0\"><a href=\"#zawarcie-umowy-co-jest-zaplacone-w-cenie\">Zawarcie umowy: co jest zap\u0142acone w cenie<\/a><\/li><li style=\"margin:.2rem 0\"><a href=\"#wykonanie-gdy-rzeczywistosc-odbiega-od-umowy\">Wykonanie: gdy rzeczywisto\u015b\u0107 odbiega od umowy<\/a><\/li><li style=\"margin:.2rem 0\"><a href=\"#zabezpieczyc-nachtrag-zapowiedziec-zaoferowac-uzgodnic\">Zabezpieczy\u0107 nachtrag: zapowiedzie\u0107, zaoferowa\u0107, uzgodni\u0107<\/a><\/li><li style=\"margin:.2rem 0\"><a href=\"#rozliczenie-jak-powstaje-nowa-cena\">Rozliczenie: jak powstaje nowa cena<\/a><\/li><li style=\"margin:.2rem 0\"><a href=\"#spor-plynnosc-przed-wyrokiem\">Sp\u00f3r: p\u0142ynno\u015b\u0107 przed wyrokiem<\/a><\/li><li style=\"margin:.2rem 0\"><a href=\"#projekt-w-skrocie-sprawa-olg-naumburg\">Projekt w skr\u00f3cie: sprawa OLG Naumburg<\/a><\/li><li style=\"margin:.2rem 0\"><a href=\"#merkliste\">Lista kontrolna wed\u0142ug faz projektu<\/a><\/li><li style=\"margin:.2rem 0\"><a href=\"#fussnoten\">Przypisy<\/a><\/li><\/ol><\/div>\r\n<h3 id=\"przed-umowa-oferta-i-kalkulacja\" style=\"font-size:1.35rem;margin-top:2.4rem;scroll-margin-top:6rem\">I. Przed umow\u0105: oferta i kalkulacja<\/h3>\r\n<h4 id=\"forma-wynagrodzenia-rozdziela-ryzyka\" style=\"font-size:1.12rem;margin:1.9rem 0 .6rem;color:var(--ink);scroll-margin-top:6rem\">Forma wynagrodzenia rozdziela ryzyka<\/h4>\r\n<p>Ju\u017c wyb\u00f3r formy wynagrodzenia przes\u0105dza o tym, kto ponosi kt\u00f3re ryzyko. Wed\u0142ug \u00a7 2 ust. 2 VOB\/B regu\u0142\u0105 jest rozliczenie wed\u0142ug cen jednostkowych za rzeczywi\u015bcie wykonan\u0105 ilo\u015b\u0107, o ile strony nie uzgodni\u0105 inaczej. Jako alternatywy przepis sam wymienia sum\u0119 rycza\u0142tow\u0105, stawki godzinowe i koszty w\u0142asne.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn2\" id=\"fnr2\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">2<\/a><\/sup><\/p>\r\n<ul><li><strong>Umowa na ceny jednostkowe (Einheitspreisvertrag, kontrakt obmiarowy):<\/strong> Wykaz rob\u00f3t (Leistungsverzeichnis, LV) zawiera pozycje z szacunkowymi ilo\u015bciami (Vorders\u00e4tze), a zap\u0142ata nast\u0119puje wed\u0142ug obmiaru (Aufma\u00df). To, \u017ce ostatecznie wykonuje si\u0119 wi\u0119cej albo mniej, ni\u017c oszacowano, idzie wi\u0119c na niekorzy\u015b\u0107 albo na korzy\u015b\u0107 zamawiaj\u0105cego (Auftraggeber), w granicach \u00a7 2 ust. 3 VOB\/B. Wykonawca (Auftragnehmer) odpowiada za to, by jego ceny jednostkowe by\u0142y wystarczaj\u0105ce, oraz za w\u0142asn\u0105 wydajno\u015b\u0107.<\/li><li><strong>Szczeg\u00f3\u0142owa umowa rycza\u0142towa (Detail-Pauschalvertrag):<\/strong> Szczeg\u00f3\u0142owy opis \u015bwiadczenia zostaje zlecony za cen\u0119 \u0142\u0105czn\u0105. Od umowy na ceny jednostkowe r\u00f3\u017cni si\u0119 w istocie tylko tym, \u017ce nie sporz\u0105dza si\u0119 obmiaru.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn3\" id=\"fnr3\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">3<\/a><\/sup><\/li><li><strong>Globalna umowa rycza\u0142towa (Global-Pauschalvertrag):<\/strong> \u015awiadczenie opisano funkcjonalnie, klasycznie przy budowie pod klucz. Wykonawca przejmuje projektowanie szczeg\u00f3\u0142\u00f3w, a wraz z nim ryzyko, \u017ce do osi\u0105gni\u0119cia opisanego rezultatu potrzeba wi\u0119cej materia\u0142u i pracy, ni\u017c zak\u0142adano.<\/li><li><strong>Umowa na roboty godzinowe (Stundenlohnvertrag):<\/strong> P\u0142aci si\u0119 za po\u015bwi\u0119cony czas, a nie za rezultat. Poniewa\u017c ryzyko wydajno\u015bci le\u017cy wtedy faktycznie po stronie zamawiaj\u0105cego, \u00a7 2 ust. 10 i \u00a7 15 VOB\/B stawiaj\u0105 szczeg\u00f3lne wymagania (zob. cz\u0119\u015b\u0107 IV).<\/li><li><strong>Zwrot koszt\u00f3w w\u0142asnych (cost plus fee):<\/strong> Zamawiaj\u0105cy zwraca wykazane koszty i p\u0142aci uzgodniony narzut. Przejmuje tym samym ryzyko cen materia\u0142\u00f3w i pracy oraz uzyskuje wgl\u0105d w koszty. Czy ta forma umowy prze\u017cywa w czasach waha\u0144 cen renesans, czy pozostaje zjawiskiem marginalnym, oceniane jest r\u00f3\u017cnie.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn4\" id=\"fnr4\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">4<\/a><\/sup><\/li><\/ul>\r\n<p>Ju\u017c to, kt\u00f3ra forma wynagrodzenia obowi\u0105zuje, mo\u017ce by\u0107 w procesie sporne. Je\u017celi wykonawca rozlicza si\u0119 wed\u0142ug cen jednostkowych, a zamawiaj\u0105cy powo\u0142uje si\u0119 na cen\u0119 rycza\u0142tow\u0105, wykonawca musi przedstawi\u0107 i udowodni\u0107 uzgodnienie cen jednostkowych. S\u0105d Krajowy Wy\u017cszy (OLG) Brandenburg odm\u00f3wi\u0142 z tego powodu przedsi\u0119biorstwu wynagrodzenia za dodatkowe powierzchnie przy renowacji dachu. Umowa wymienia\u0142a \u201ewynagrodzenie sta\u0142e\u201d (Festverg\u00fctung) jako kwot\u0119 \u0142\u0105czn\u0105 i dodawa\u0142a, \u017ce odpowiada to wynagrodzeniu rycza\u0142towemu w wysoko\u015bci 20,95 \u20ac za metr kwadratowy. Senatowi nie wystarczy\u0142o, \u017ce klauzula waloryzacyjna w innym miejscu odsy\u0142a\u0142a do \u00a7 2 nr 3 VOB\/B (prawid\u0142owo: \u00a7 2 ust. 3). Kto chce rozlicza\u0107 si\u0119 wed\u0142ug obmiaru, powinien to wyra\u017anie uzgodni\u0107.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn5\" id=\"fnr5\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">5<\/a><\/sup><\/p>\r\n<h4 id=\"kalkulacja-pierwotna-jako-pamiec-ceny\" style=\"font-size:1.12rem;margin:1.9rem 0 .6rem;color:var(--ink);scroll-margin-top:6rem\">Kalkulacja pierwotna jako pami\u0119\u0107 ceny<\/h4>\r\n<p>Kalkulacja ofertowa (kalkulacja pierwotna, Urkalkulation) rozk\u0142ada ka\u017cd\u0105 cen\u0119 jednostkow\u0105 na sk\u0142adniki: koszty bezpo\u015brednie pozycji (Einzelkosten der Teilleistung), koszty og\u00f3lne budowy (Baustellengemeinkosten), koszty og\u00f3lne przedsi\u0119biorstwa (Allgemeine Gesch\u00e4ftskosten, dalej: koszty og\u00f3lne) oraz ryzyko i zysk (Wagnis und Gewinn). Dop\u00f3ki wszystko idzie zgodnie z planem, nikogo ona nie interesuje. Gdy trzeba skorygowa\u0107 cen\u0119, cz\u0119sto jest jedynym dokumentem, kt\u00f3ry pokazuje, jak t\u0119 cen\u0119 pomy\u015blano.<\/p>\r\n<p>Od niej zale\u017c\u0105 trzy p\u00f3\u017aniejsze sytuacje. Gdy ilo\u015bci odpadaj\u0105, \u00a7 2 ust. 3 nr 3 VOB\/B wyr\u00f3wnuje narzuty, kt\u00f3re rozk\u0142adaj\u0105 si\u0119 teraz na mniejsz\u0105 ilo\u015b\u0107 (cz\u0119\u015b\u0107 III.1). Je\u017celi kalkulacj\u0119 z\u0142o\u017cono do depozytu zgodnie z umow\u0105, \u00a7 650c ust. 2 BGB mo\u017ce da\u0107 przedsi\u0119biorcy domniemanie co do wysoko\u015bci nachtragu, przy czym sporne jest, czy dotyczy to tak\u017ce umowy VOB\/B (cz\u0119\u015b\u0107 V). A gdy strony zgodnie wyprowadzaj\u0105 nachtragi z kalkulacji, rozstrzyga ona o ka\u017cdej pojedynczej cenie nachtragowej (cz\u0119\u015b\u0107 VII).<\/p>\r\n<p>Czego oferent nie wpisze do swoich cen, tego przy p\u00f3\u017aniejszej korekcie nie ma. Pokazuje to sprawa rozstrzygni\u0119ta przez Federalny Trybuna\u0142 Sprawiedliwo\u015bci (BGH), dotycz\u0105ca rob\u00f3t wycinkowych. Przedsi\u0119biorca skalkulowa\u0142 koszty na jedno drzewo i odj\u0105\u0142 od nich przych\u00f3d ze sprzeda\u017cy drewna, przez co powsta\u0142a bardzo niska cena jednostkowa. W rzeczywisto\u015bci liczy\u0142 na przych\u00f3d znacznie wy\u017cszy od tego, kt\u00f3ry wliczy\u0142 w cen\u0119. Gdy drzew do wyci\u0119cia okaza\u0142o si\u0119 wyra\u017anie mniej ni\u017c w przetargu, za\u017c\u0105da\u0142 w ramach korekty ceny jednostkowej tak\u017ce tego dalej id\u0105cego oczekiwanego zysku. BGH uwzgl\u0119dni\u0142 tylko t\u0119 cz\u0119\u015b\u0107 przychodu, kt\u00f3ra wesz\u0142a do obliczenia ceny jednostkowej \u2014 w t\u0142umaczeniu: \u201eCzynniki, kt\u00f3re nie s\u0105 sk\u0142adnikiem obliczenia pierwotnej ceny jednostkowej, pozostaj\u0105 przy jej korekcie wed\u0142ug \u00a7 2 ust. 3 nr 3 VOB\/B (2012) nieuwzgl\u0119dnione\u201d. Nic nie zmieni\u0142o to, \u017ce przedsi\u0119biorca ujawni\u0142 swoj\u0105 kalkulacj\u0119 przed udzieleniem zam\u00f3wienia.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn6\" id=\"fnr6\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">6<\/a><\/sup> Dla praktyki oznacza to: kalkulacj\u0119 sporz\u0105dzi\u0107 kompletnie i w spos\u00f3b zrozumia\u0142y, z\u0142o\u017cy\u0107 j\u0105 do depozytu, je\u017celi umowa to przewiduje, i przechowywa\u0107 do zako\u0144czenia wszystkich spor\u00f3w.<\/p>\r\n<h4 id=\"spekulacyjne-ceny-jednostkowe-i-ich-granica\" style=\"font-size:1.12rem;margin:1.9rem 0 .6rem;color:var(--ink);scroll-margin-top:6rem\">Spekulacyjne ceny jednostkowe i ich granica<\/h4>\r\n<p>Niekt\u00f3rzy oferenci kalkuluj\u0105 wbrew wykazowi rob\u00f3t. Kto spodziewa si\u0119, \u017ce pozycja oka\u017ce si\u0119 w rzeczywisto\u015bci znacznie wi\u0119ksza ni\u017c w przetargu, przyjmuje w niej wysok\u0105 cen\u0119 i wyr\u00f3wnuje to w innym miejscu. BGH stawia tej taktyce granic\u0119, gdy taka cena zostaje przeniesiona do nachtragu. Je\u017celi wynikaj\u0105ca z niej cena pozostaje w ra\u017c\u0105cej, zbli\u017conej do wyzysku dysproporcji do \u015bwiadczenia, uzgodnienie ceny mo\u017ce by\u0107 w tym zakresie sprzeczne z dobrymi obyczajami i niewa\u017cne (\u00a7 138 ust. 1 BGB). Taka dysproporcja mo\u017ce zachodzi\u0107, gdy cena wynosi \u201eniemal o\u015bmiokrotno\u015b\u0107 miejscowo zwyczajowej i odpowiedniej ceny\u201d (t\u0142um. w\u0142asne), a zawy\u017cenie ma znaczenie tak\u017ce w liczbach bezwzgl\u0119dnych i w stosunku do warto\u015bci zam\u00f3wienia. Z dysproporcji domniemywa si\u0119 naganne d\u0105\u017cenie do zysku, domniemanie to jest jednak wzruszalne. W miejsce zawy\u017conej ceny wchodzi wynagrodzenie zwyczajowe.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn7\" id=\"fnr7\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">7<\/a><\/sup> Nawet gdy domniemanie zostanie obalone, na przyk\u0142ad przez wykazanie b\u0142\u0119du w kalkulacji, dochodzenie zawy\u017conej ceny mo\u017ce narusza\u0107 zasad\u0119 dobrej wiary (Treu und Glauben, \u00a7 242 BGB).<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn8\" id=\"fnr8\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">8<\/a><\/sup> Langen\/Berger uwa\u017caj\u0105 t\u0119 lini\u0119 za chybion\u0105 i rozwi\u0105zywaliby problem przez zak\u0142\u00f3cenie podstawy umowy (\u00a7 313 BGB).<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn9\" id=\"fnr9\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">9<\/a><\/sup><\/p>\r\n<p>Ekonomicznie taktyka ta i tak straci\u0142a na atrakcyjno\u015bci. Odk\u0105d BGH, w braku innego uzgodnienia, wylicza cen\u0119 za ilo\u015bci ponad 110 % wed\u0142ug koszt\u00f3w rzeczywi\u015bcie niezb\u0119dnych (cz\u0119\u015b\u0107 V), zawy\u017cona cena jednostkowa nie dzia\u0142a dalej w\u0142a\u015bnie przy nadwy\u017cce ilo\u015bci. Langen\/Berger pisz\u0105, \u017ce spekulacja cenowa \u201erozp\u0142ywa si\u0119 w powietrzu\u201d (t\u0142um. w\u0142asne), a Bolz uwa\u017ca takie przypadki w du\u017cej mierze za nieaktualne.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn10\" id=\"fnr10\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">10<\/a><\/sup><\/p>\r\n<h4 id=\"najpierw-przeczytac-przetarg-potem-go-wycenic\" style=\"font-size:1.12rem;margin:1.9rem 0 .6rem;color:var(--ink);scroll-margin-top:6rem\">Najpierw przeczyta\u0107 przetarg, potem go wyceni\u0107<\/h4>\r\n<p>To, co oferent obiecuje swoj\u0105 cen\u0105, wynika z dokument\u00f3w zam\u00f3wienia w takim rozumieniu, jakie fachowy oferent m\u00f3g\u0142 im nada\u0107 w terminie sk\u0142adania ofert. Czego m\u00f3g\u0142by dopracowa\u0107 si\u0119 dopiero bieg\u0142y po miesi\u0105cach studiowania akt, tego oferent nie musi dostrzec. Langen\/Berger ujmuj\u0105 to w zdaniu: \u201eCzego oferent nie musi dostrzec, to w og\u00f3le nie staje si\u0119 \u00bbBausoll\u00ab\u201d (t\u0142um. w\u0142asne, Bausoll = zakres \u015bwiadczenia).<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn11\" id=\"fnr11\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">11<\/a><\/sup><\/p>\r\n<p>Nie wynika z tego swoboda pomijania niejasno\u015bci. Wed\u0142ug orzecznictwa BGH oferent musi przed z\u0142o\u017ceniem oferty wyja\u015bni\u0107 opis \u015bwiadczenia, kt\u00f3ry nie wystarcza do rzetelnej kalkulacji, i nie mo\u017ce poprzesta\u0107 na korzystnym dla siebie za\u0142o\u017ceniu. Bolz zwraca uwag\u0119, \u017ce \u201eniekompletny\u201d (l\u00fcckenhaft) w rozumieniu tego orzecznictwa to nie opis technicznie niepe\u0142ny, lecz opis niejasny pod wzgl\u0119dem kalkulacyjnym.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn12\" id=\"fnr12\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">12<\/a><\/sup> Obowi\u0105zku wskazywania ju\u017c na etapie oferty na techniczne b\u0142\u0119dy lub luki wykazu rob\u00f3t natomiast nie ma. Obowi\u0105zek sprawdzenia i zg\u0142oszenia zastrze\u017ce\u0144 z \u00a7 4 ust. 3 VOB\/B powstaje dopiero z zawarciem umowy.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn13\" id=\"fnr13\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">13<\/a><\/sup> Nie istnieje te\u017c regu\u0142a wyk\u0142adni, wed\u0142ug kt\u00f3rej niejasn\u0105 umow\u0119 nale\u017ca\u0142oby odczytywa\u0107 na niekorzy\u015b\u0107 wykonawcy, poniewa\u017c nie wyja\u015bni\u0142 niejasno\u015bci.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn14\" id=\"fnr14\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">14<\/a><\/sup><\/p>\r\n<p>Wynika st\u0105d prosty podzia\u0142 zada\u0144. Tropienie technicznych b\u0142\u0119d\u00f3w w projekcie nie jest zadaniem oferenta. Je\u017celi jednak brakuje mu danych potrzebnych do ustalenia ceny, powinien zapyta\u0107 przed z\u0142o\u017ceniem oferty. Pytanie na tym etapie nic nie kosztuje, niejasna umowa p\u00f3\u017aniej bardzo du\u017co.<\/p>\r\n<figure class=\"bwsum\" aria-label=\"Podsumowanie cz\u0119\u015bci I: formy wynagrodzenia i kalkulacja\" style=\"margin-left:0;margin-right:0\"><p class=\"bwsum__eye\">Cz\u0119\u015b\u0107 I w skr\u00f3cie<\/p><p class=\"bwsum__t\">Forma wynagrodzenia rozdziela ryzyka<\/p><div class=\"bwsum__risk\"><div class=\"bwsum__vbar\"><\/div><div><p class=\"bwsum__lbl\">wi\u0119ksze ryzyko po stronie wykonawcy<\/p><div class=\"bwsum__row\"><b>Rycza\u0142t globalny<\/b><span>Opis funkcjonalny. Wykonawca projektuje szczeg\u00f3\u0142y i ponosi ryzyko dodatkowego nak\u0142adu.<\/span><\/div><div class=\"bwsum__row\"><b>Rycza\u0142t szczeg\u00f3\u0142owy<\/b><span>Szczeg\u00f3\u0142owo opisane \u015bwiadczenie za cen\u0119 \u0142\u0105czn\u0105, bez obmiaru.<span class=\"bwsum__p\">\u00a7 2 ust. 7 VOB\/B<\/span><\/span><\/div><div class=\"bwsum__row\"><b>Cena jednostkowa<\/b><span>P\u0142aci si\u0119 wed\u0142ug obmiaru. Odchylenia ilo\u015bci w granicach \u00a7 2 ust. 3.<span class=\"bwsum__p\">zasada, \u00a7 2 ust. 2<\/span><\/span><\/div><div class=\"bwsum__row\"><b>Stawki godzinowe<\/b><span>P\u0142aci si\u0119 za czas. Ryzyko wydajno\u015bci faktycznie ponosi zamawiaj\u0105cy.<span class=\"bwsum__p\">\u00a7 2 ust. 10, \u00a7 15<\/span><\/span><\/div><div class=\"bwsum__row\"><b>Koszty w\u0142asne<\/b><span>Zwrot udokumentowanych koszt\u00f3w plus narzut. Ryzyko cen po stronie zamawiaj\u0105cego.<\/span><\/div><p class=\"bwsum__lbl\" style=\"margin:.2rem 0 0\">wi\u0119ksze ryzyko po stronie zamawiaj\u0105cego<\/p><\/div><\/div><div class=\"bwsum__grid bwsum__grid--2\"><div class=\"bwsum__c bwsum__dark\"><b>Kalkulacja pierwotna<\/b><span>Czego nie ma w cenie, tego nie ma przy p\u00f3\u017aniejszej korekcie. Sporz\u0105dzi\u0107 w ca\u0142o\u015bci, zdeponowa\u0107, przechowa\u0107.<\/span><span class=\"bwsum__p\">BGH VII ZR 157\/20<\/span><\/div><div class=\"bwsum__c bwsum__dark\"><b>Ceny spekulacyjne<\/b><span>Przy ra\u017c\u0105cej dysproporcji, np. o\u015bmiokrotno\u015bci ceny zwyk\u0142ej, grozi niewa\u017cno\u015b\u0107.<\/span><span class=\"bwsum__p\">\u00a7 138 BGB, BGH VII ZR 68\/10<\/span><\/div><\/div><\/figure>\r\n<h3 id=\"zawarcie-umowy-co-jest-zaplacone-w-cenie\" style=\"font-size:1.35rem;margin-top:2.4rem;scroll-margin-top:6rem\">II. Zawarcie umowy: co jest zap\u0142acone w cenie<\/h3>\r\n<h4 id=\"zakres-swiadczenia-bausoll-jako-granica-kazdego-wynagrodzeni\" style=\"font-size:1.12rem;margin:1.9rem 0 .6rem;color:var(--ink);scroll-margin-top:6rem\">Zakres \u015bwiadczenia (Bausoll) jako granica ka\u017cdego wynagrodzenia dodatkowego<\/h4>\r\n<p>Wynagrodzenie dodatkowe nale\u017cy si\u0119 tylko wtedy, gdy to, co zbudowano, odbiega od tego, co by\u0142o nale\u017cne. Praktyka nazywa nale\u017cne \u015bwiadczenie <strong>Bausoll<\/strong> (zakres \u015bwiadczenia), a \u015bwiadczenie faktycznie wykonane <strong>Bauist<\/strong>.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn15\" id=\"fnr15\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">15<\/a><\/sup> Kto nie potrafi odtworzy\u0107 zakresu \u015bwiadczenia z dokument\u00f3w umownych, nie uzasadni nachtragu, bo brakuje mu punktu odniesienia. Dop\u00f3ki sporna praca mie\u015bci si\u0119 w zakresie \u015bwiadczenia, \u00a7 2 VOB\/B nie daje ani jednego dodatkowego euro.<\/p>\r\n<p>Gdzie ko\u0144czy si\u0119 zakres \u015bwiadczenia, to kwestia wyk\u0142adni, a s\u0105dy czytaj\u0105 wykaz rob\u00f3t oczami fachowego, rozs\u0105dnego i obiektywnego odbiorcy. Kammergericht (KG), berli\u0144ski s\u0105d rangi S\u0105du Krajowego Wy\u017cszego, rozstrzyga\u0142 spraw\u0119 rob\u00f3t malarskich przy zabytkowych drewnianych oknach skrzynkowych w berli\u0144skiej szkole. Wykaz rob\u00f3t przewidywa\u0142 na zewn\u0105trz pow\u0142ok\u0119 odnawiaj\u0105c\u0105, a wewn\u0105trz pow\u0142ok\u0119 od\u015bwie\u017caj\u0105c\u0105, przy poszczeg\u00f3lnych czynno\u015bciach nie wymienia\u0142 jednak ani zewn\u0119trznej strony ram, ani \u015blemion i s\u0142upk\u00f3w. Za ich malowanie wykonawca za\u017c\u0105da\u0142 nachtragu za ka\u017cde okno. S\u0105d odm\u00f3wi\u0142. W spos\u00f3b rozpoznawalny mia\u0142y zosta\u0107 odnowione wszystkie ods\u0142oni\u0119te drewniane elementy okien, wy\u0142\u0105czenie element\u00f3w podrz\u0119dnych nie mia\u0142oby sensu technicznego ani ekonomicznego, a zadany odcie\u0144 koloru by\u0142 wyra\u017anie przeznaczony tak\u017ce dla s\u0142upk\u00f3w. To, co wykaz rob\u00f3t ju\u017c obejmuje, jest pokryte cenami jednostkowymi i nie mo\u017ce by\u0107 przedmiotem nachtragu.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn16\" id=\"fnr16\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">16<\/a><\/sup><\/p>\r\n<p>Co jest zap\u0142acone w cenie, \u00a7 2 ust. 1 VOB\/B okre\u015bla przez katalog \u017ar\u00f3de\u0142: opis \u015bwiadczenia, szczeg\u00f3lne, dodatkowe oraz dodatkowe techniczne warunki umowy, VOB\/C z jej og\u00f3lnymi technicznymi warunkami umowy (ATV) i wreszcie zwyczaj handlowy (gewerbliche Verkehrssitte). Praktycznie wa\u017cne s\u0105 dwie konsekwencje. \u015awiadczenia uboczne (Nebenleistungen) wymienione w punktach 4.1 poszczeg\u00f3lnych norm ATV DIN s\u0105 zap\u0142acone w cenie bez w\u0142asnej pozycji. \u015awiadczenia szczeg\u00f3lne (Besondere Leistungen) wymienione w punktach 4.2 nale\u017c\u0105 natomiast do \u015bwiadczenia umownego tylko wtedy, gdy opis \u015bwiadczenia wyra\u017anie je wymienia. Je\u017celi zamawiaj\u0105cy za\u017c\u0105da takiego \u015bwiadczenia dopiero w trakcie wykonania, trzeba za nie zap\u0142aci\u0107 dodatkowo wed\u0142ug \u00a7 2 ust. 6 VOB\/B. Langen\/Berger uwa\u017caj\u0105, \u017ce zapowied\u017a roszczenia (Ank\u00fcndigung) jest w tym przypadku wyj\u0105tkowo zb\u0119dna, ale celowa.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn17\" id=\"fnr17\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">17<\/a><\/sup><\/p>\r\n<p>Zamawiaj\u0105cy pr\u00f3buj\u0105 niekiedy rycza\u0142towo przerzuci\u0107 \u015bwiadczenia szczeg\u00f3lne do cen. Langen\/Berger podaj\u0105 jako przyk\u0142ad klauzuli nieskutecznej wym\u00f3g, by wkalkulowa\u0107 \u201eprzebicia i bruzdy wed\u0142ug wskaza\u0144 kierownika budowy\u201d (t\u0142um. w\u0142asne).<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn18\" id=\"fnr18\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">18<\/a><\/sup> Bez podania ilo\u015bci i bez plan\u00f3w takiego nak\u0142adu nie da si\u0119 wyceni\u0107. OLG M\u00fcnchen ju\u017c w 1987 r. odrzuci\u0142 klauzul\u0119, wed\u0142ug kt\u00f3rej \u201ewykonanie i zamkni\u0119cie wszystkich wn\u0119k i bruzd w fundamentach, \u015bcianach, stropach itd. wed\u0142ug planu i wskaza\u0144 kierownika budowy\u201d (t\u0142um. w\u0142asne) mia\u0142o by\u0107 nale\u017cne bez osobnego wynagrodzenia. Decyduj\u0105ce by\u0142o to, \u017ce zakres nale\u017cnych prac zale\u017ca\u0142 od uznania kierownictwa budowy i nie dawa\u0142 si\u0119 skalkulowa\u0107.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn19\" id=\"fnr19\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">19<\/a><\/sup><\/p>\r\n<h4 id=\"co-sie-buduje-i-w-jakich-warunkach\" style=\"font-size:1.12rem;margin:1.9rem 0 .6rem;color:var(--ink);scroll-margin-top:6rem\">Co si\u0119 buduje i w jakich warunkach<\/h4>\r\n<p>Zakres \u015bwiadczenia ma dwie warstwy. Przedmiot budowy (Bauinhalt) opisuje, co zostanie wykonane: obiekt, zakres, materia\u0142y, standardy. Warunki wykonania (Bauumst\u00e4nde) opisuj\u0105, w jakich warunkach ma si\u0119 budowa\u0107: ramy terminowe, dost\u0119p do miejsca pracy, dopuszczalne godziny pracy, zasilanie w pr\u0105d i wod\u0119.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn20\" id=\"fnr20\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">20<\/a><\/sup> Obie warstwy maj\u0105 r\u00f3wn\u0105 rang\u0119. Je\u017celi oferent m\u00f3g\u0142 zak\u0142ada\u0107 prac\u0119 ci\u0105g\u0142\u0105, a okazuje si\u0119, \u017ce z powodu trwaj\u0105cej eksploatacji obiektu montowa\u0107 wolno tylko w weekendy, Bauist odbiega od zakresu \u015bwiadczenia tak samo jak przy zmianie materia\u0142u. To samo dotyczy sytuacji, w kt\u00f3rej zasilanie placu budowy w pr\u0105d z sieci zamawiaj\u0105cego, przyrzeczone w warunkach przetargu, nie jest dost\u0119pne.<\/p>\r\n<h4 id=\"grunt\" style=\"font-size:1.12rem;margin:1.9rem 0 .6rem;color:var(--ink);scroll-margin-top:6rem\">Grunt<\/h4>\r\n<p>Najcz\u0119\u015bciej sp\u00f3r toczy si\u0119 o grunt. Przyk\u0142ad: pod hal\u0119 magazynow\u0105 trzeba wykopa\u0107 stopy fundamentowe. Opinia geotechniczna do\u0142\u0105czona do dokument\u00f3w zam\u00f3wienia opisuje piasek \u015bredni. Pod warstw\u0105 humusu koparka trafia na spoist\u0105 glin\u0119 z kamieniami, a dzienna wydajno\u015b\u0107 spada o po\u0142ow\u0119. Zamawiaj\u0105cy powo\u0142uje si\u0119 na to, \u017ce ryzyko gruntu ponosi przedsi\u0119biorca.<\/p>\r\n<p>Czy to stanowisko si\u0119 obroni, zale\u017cy od wyk\u0142adni umowy. Do\u0142\u0105czona opinia mo\u017ce uczyni\u0107 opisane warunki gruntowe tre\u015bci\u0105 nale\u017cnego \u015bwiadczenia, ale nie musi.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn21\" id=\"fnr21\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">21<\/a><\/sup> S\u0105dy Krajowe Wy\u017csze rozk\u0142adaj\u0105 akcenty r\u00f3\u017cnie. OLG Naumburg podkre\u015bla, \u017ce ryzyko gruntu (Baugrundrisiko) ponosi inwestor i \u017ce to na nim \u201espoczywa wystarczaj\u0105cy i przydatny opis warunk\u00f3w gruntowych\u201d (t\u0142um. w\u0142asne).<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn22\" id=\"fnr22\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">22<\/a><\/sup> Je\u017celi opinia geotechniczna jest cz\u0119\u015bci\u0105 umowy, wyznacza ona jednak tak\u017ce Bausoll wykonawcy. W sprawie z Naumburga w\u0142\u0105czona do umowy opinia geotechniczna wymaga\u0142a mrozoodpornej konstrukcji nawierzchni drogi o grubo\u015bci 75 cm. Ta grubo\u015b\u0107 by\u0142a wi\u0119c nale\u017cna, nawet je\u015bli oferta wykonawcy jej nie wyczerpywa\u0142a, a dodatkowo zap\u0142acono tylko za konstrukcj\u0119 ponad t\u0119 grubo\u015b\u0107.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn23\" id=\"fnr23\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">23<\/a><\/sup> OLG Hamm orzek\u0142 natomiast, \u017ce koszt\u00f3w dodatkowych nie mo\u017cna \u017c\u0105da\u0107 wy\u0142\u0105cznie na podstawie og\u00f3lnego argumentu, \u017ce ryzyko gruntu obci\u0105\u017ca inwestora. Je\u017celi co do zasady odpowiednia metoda wykonania zawodzi, cho\u0107 nie zmieni\u0142 si\u0119 ani zakres \u015bwiadczenia, ani opisany grunt, mie\u015bci si\u0119 to w sferze ryzyka wykonawcy.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn24\" id=\"fnr24\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">24<\/a><\/sup> W rozstrzygni\u0119tej sprawie przy mikrotunelowaniu (Microtunneling) gazoci\u0105gu dosz\u0142o do awarii maszyny do przecisku rur. Za wydobycie i napraw\u0119 maszyny nie przys\u0142ugiwa\u0142o wynagrodzenie dodatkowe. Obowi\u0105zek zap\u0142aty wed\u0142ug \u00a7 2 ust. 5 i 6 VOB\/B za szkody w sprz\u0119cie roboczym, wynikaj\u0105ce ze specyfiki gruntu, jest wed\u0142ug senatu obcy prawu umowy o roboty budowlane.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn25\" id=\"fnr25\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">25<\/a><\/sup> Kto powo\u0142uje si\u0119 na odmienny grunt, musi wi\u0119c dok\u0142adnie wykaza\u0107, od kt\u00f3rego opisu nast\u0105pi\u0142o odst\u0119pstwo, i nie mo\u017ce poprzesta\u0107 na ha\u015ble \u201eryzyko gruntu\u201d.<\/p>\r\n<h4 id=\"opis-szczegolowy-czy-funkcjonalny-kto-planuje-ten-ponosi-ryz\" style=\"font-size:1.12rem;margin:1.9rem 0 .6rem;color:var(--ink);scroll-margin-top:6rem\">Opis szczeg\u00f3\u0142owy czy funkcjonalny: kto planuje, ten ponosi ryzyko projektowe<\/h4>\r\n<p>Przy szczeg\u00f3\u0142owym opisie \u015bwiadczenia wykonawca jest winien to, co opisano. Praca, kt\u00f3rej taki opis nie zawiera, z regu\u0142y nie jest nale\u017cna. Wykonawca wykonuje j\u0105 tylko wtedy, gdy zostanie osobno zarz\u0105dzona i osobno zap\u0142acona.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn26\" id=\"fnr26\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">26<\/a><\/sup> Je\u017celi zamawiaj\u0105cy chce, by wykonawca wykona\u0142 \u015bwiadczenia dodatkowe bez dodatkowego wynagrodzenia, musi to uzgodni\u0107, a BGH stawia takiemu uzgodnieniu surowe wymagania.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn27\" id=\"fnr27\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">27<\/a><\/sup><\/p>\r\n<p>Stoi za tym zasada, kt\u00f3r\u0105 Langen\/Berger rozwijaj\u0105 pod has\u0142em odpowiedzialno\u015bci za funkcj\u0119 (Funktionsverantwortung): kto planuje szczeg\u00f3\u0142y, odpowiada za projekt i jego luki.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn28\" id=\"fnr28\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">28<\/a><\/sup> Je\u017celi wykaz rob\u00f3t i plany wykonawcze pochodz\u0105 od zamawiaj\u0105cego, ich b\u0142\u0119dy obci\u0105\u017caj\u0105 jego, a uzupe\u0142nienie luki kosztuje go nachtrag. Je\u017celi projektowanie szczeg\u00f3\u0142\u00f3w przej\u0105\u0142 wykonawca, jak przy globalnej umowie rycza\u0142towej z opisem funkcjonalnym, sam ponosi to ryzyko. Jego w\u0142asne rozstrzygni\u0119cia projektowe staj\u0105 si\u0119 wtedy cz\u0119\u015bci\u0105 zakresu \u015bwiadczenia, a je\u017celi zamawiaj\u0105cy p\u00f3\u017aniej od nich odst\u0105pi, jest to zmiana rodz\u0105ca obowi\u0105zek zap\u0142aty. Umowy mieszane ocenia si\u0119 odr\u0119bnie dla ka\u017cdej cz\u0119\u015bci.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn29\" id=\"fnr29\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">29<\/a><\/sup><\/p>\r\n<p>Sporne jest, jak daleko si\u0119gaj\u0105 tak zwane klauzule kompletno\u015bci (Komplettheitsklauseln), na przyk\u0142ad \u201ecen\u0105 obj\u0119te s\u0105 wszystkie \u015bwiadczenia niezb\u0119dne do kompletnego wykonania\u201d. Langen\/Berger uwa\u017caj\u0105 tak\u0105 klauzul\u0119 w og\u00f3lnych warunkach um\u00f3w (AGB) w ka\u017cdym razie przy szczeg\u00f3\u0142owej umowie rycza\u0142towej za nieskuteczn\u0105.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn30\" id=\"fnr30\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">30<\/a><\/sup> Bolz widzi w niej natomiast cz\u0119\u015b\u0107 opisu \u015bwiadczenia, kt\u00f3ra nie podlega kontroli tre\u015bci.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn31\" id=\"fnr31\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">31<\/a><\/sup> LG Hagen (S\u0105d Krajowy, LG, w Hagen) uzna\u0142 za nieskuteczn\u0105 postawion\u0105 przez zamawiaj\u0105cego klauzul\u0119 kompletno\u015bci w szczeg\u00f3\u0142owej umowie rycza\u0142towej na roboty rusztowaniowe, kt\u00f3rej wykaz rob\u00f3t okre\u015bla\u0142 ilo\u015bci rusztowa\u0144 i czasy ich utrzymania.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn32\" id=\"fnr32\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">32<\/a><\/sup><\/p>\r\n<h4 id=\"gdy-dokumenty-sobie-przecza\" style=\"font-size:1.12rem;margin:1.9rem 0 .6rem;color:var(--ink);scroll-margin-top:6rem\">Gdy dokumenty sobie przecz\u0105<\/h4>\r\n<p>Dla sprzeczno\u015bci mi\u0119dzy cz\u0119\u015bciami umowy \u00a7 1 ust. 2 VOB\/B przewiduje kolejno\u015b\u0107: opis \u015bwiadczenia, szczeg\u00f3lne, dodatkowe i dodatkowe techniczne warunki umowy, VOB\/C, wreszcie sama VOB\/B. W obr\u0119bie opisu \u015bwiadczenia sformu\u0142owany tekst wykazu rob\u00f3t ma wed\u0142ug Langen\/Berger pierwsze\u0144stwo przed planami, kt\u00f3re do\u0142\u0105czono bez odes\u0142ania we w\u0142a\u015bciwym miejscu.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn33\" id=\"fnr33\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">33<\/a><\/sup> W\u0105tpliwo\u015bci, kt\u00f3rych nie da si\u0119 usun\u0105\u0107 w drodze wyk\u0142adni, obci\u0105\u017caj\u0105 z regu\u0142y zamawiaj\u0105cego, kt\u00f3ry sporz\u0105dzi\u0142 dokumenty.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn34\" id=\"fnr34\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">34<\/a><\/sup><\/p>\r\n<p>Przy przetargach publicznych dochodzi dodatkowy aspekt. Oferent mo\u017ce w razie w\u0105tpliwo\u015bci rozumie\u0107 opis \u015bwiadczenia og\u0142oszony wed\u0142ug VOB\/A tak, \u017ce zamawiaj\u0105cy chce dochowa\u0107 wymaga\u0144 VOB\/A dotycz\u0105cych przetargu. W sprawie OLG D\u00fcsseldorf wykonawca mia\u0142 wed\u0142ug opisu budowy sam zaplanowa\u0107 wszystkie niezb\u0119dne zabezpieczenia przed zagro\u017ceniami z ruchu kolejowego i wliczy\u0107 je do pozycji. Jednocze\u015bnie to samo miejsce odsy\u0142a\u0142o przy planowaniu zabezpiecze\u0144 do podstawy, kt\u00f3r\u0105 zamawiaj\u0105cy okre\u015bli\u0142 w odr\u0119bnym za\u0142\u0105czniku. Tym samym, wed\u0142ug senatu, okre\u015bli\u0142 on tak\u017ce wynagradzany zakres \u015bwiadczenia. Klauzula dodatkowych warunk\u00f3w umowy, kt\u00f3ra og\u00f3lnie uznawa\u0142a \u015brodki zabezpieczaj\u0105ce za \u015bwiadczenia uboczne nieobj\u0119te osobnym wynagrodzeniem, mia\u0142a jedynie ni\u017csz\u0105 rang\u0119 i nie znalaz\u0142a zastosowania, poniewa\u017c wykaz rob\u00f3t zleca\u0142 i wynagradza\u0142 zabezpieczenie osobno.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn35\" id=\"fnr35\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">35<\/a><\/sup><\/p>\r\n<h4 id=\"rezultat-jest-nalezny-ale-nie-za-darmo\" style=\"font-size:1.12rem;margin:1.9rem 0 .6rem;color:var(--ink);scroll-margin-top:6rem\">Rezultat jest nale\u017cny, ale nie za darmo<\/h4>\r\n<p>Wykonawca jest winien dzie\u0142o zdatne do funkcji, nawet je\u015bli uzgodniony spos\u00f3b wykonania do tego nie wystarcza.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn36\" id=\"fnr36\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">36<\/a><\/sup> Nie wynika z tego jednak, \u017ce na w\u0142asny koszt naprawia b\u0142\u0119dy cudzego projektu. Langen\/Berger odr\u00f3\u017cniaj\u0105 w tym celu \u201enale\u017cne \u015bwiadczenie\u201d (Leistungssoll) od \u201e\u015bwiadczenia obj\u0119tego wynagrodzeniem\u201d (Verg\u00fctungssoll), a Bolz podkre\u015bla, \u017ce wykonawca nie musi wykonywa\u0107 po uzgodnionej cenie wszystkich \u015bwiadcze\u0144 potrzebnych do funkcji, lecz nieopisanych.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn37\" id=\"fnr37\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">37<\/a><\/sup> Je\u017celi opisane \u015bwiadczenie nie wystarcza do zdatnego dzie\u0142a, wykonawca musi to zg\u0142osi\u0107 (\u00a7 4 ust. 3 VOB\/B), a zamawiaj\u0105cy decyduje: albo zarz\u0105dza niezb\u0119dn\u0105 zmian\u0119 i p\u0142aci za ni\u0105 wed\u0142ug \u00a7 2 ust. 5 lub ust. 6 VOB\/B, albo pozostaje przy swoim opisie i godzi si\u0119 ze skutkami. Je\u017celi wykonawca prawid\u0142owo zg\u0142osi\u0142 zastrze\u017cenia, nie odpowiada za wynikaj\u0105c\u0105 z tego wad\u0119 (\u00a7 13 ust. 3 VOB\/B).<\/p>\r\n<p>Wed\u0142ug tego samego schematu post\u0119puje si\u0119, gdy po zawarciu umowy, ale jeszcze przed odbiorem (Abnahme), zaczynaj\u0105 obowi\u0105zywa\u0107 nowe uznane regu\u0142y techniki. Wykonawca musi poinformowa\u0107 o nich zamawiaj\u0105cego i o ich skutkach, chyba \u017ce s\u0105 mu one znane. Je\u017celi zamawiaj\u0105cy \u017c\u0105da zachowania nowych regu\u0142, wykonawca mo\u017ce z regu\u0142y \u017c\u0105da\u0107 dostosowania wynagrodzenia wed\u0142ug \u00a7 1 ust. 3 lub 4 oraz \u00a7 2 ust. 5 lub 6 VOB\/B. Zamawiaj\u0105cy mo\u017ce jednak tak\u017ce pozosta\u0107 przy uzgodnionym wykonaniu i w ten spos\u00f3b unikn\u0105\u0107 koszt\u00f3w dodatkowych.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn38\" id=\"fnr38\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">38<\/a><\/sup><\/p>\r\n<h4 id=\"umowa-ryczaltowa-ktore-dane-ilosciowe-wiaza\" style=\"font-size:1.12rem;margin:1.9rem 0 .6rem;color:var(--ink);scroll-margin-top:6rem\">Umowa rycza\u0142towa: kt\u00f3re dane ilo\u015bciowe wi\u0105\u017c\u0105<\/h4>\r\n<p>Przy umowie rycza\u0142towej (Pauschalvertrag) wynagrodzenie jest co do zasady oderwane od rzeczywi\u015bcie wykonanej ilo\u015bci. Dane ilo\u015bciowe w dokumentach s\u0105 wyj\u015bciowo orientacj\u0105, kt\u00f3rej sprawdzenie nale\u017cy do oferenta, a ten mo\u017ce w tym celu za\u017c\u0105da\u0107 potrzebnych danych wyj\u015bciowych.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn39\" id=\"fnr39\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">39<\/a><\/sup> Istniej\u0105 jednak dane, kt\u00f3re nie s\u0105 szacunkiem, lecz wyra\u017caj\u0105 decyzj\u0119 zamawiaj\u0105cego: dwie windy, czterna\u015bcie nawiewnik\u00f3w wed\u0142ug projektu wentylacji, trzydzie\u015bci miejsc postojowych w gara\u017cu podziemnym. Je\u017celi zamawiaj\u0105cy zmienia takie ustalenie, koryguje w\u0142asny projekt, a \u015bwiadczenie wi\u0119ksze lub mniejsze rozlicza si\u0119 przez \u00a7 2 ust. 7 nr 2 VOB\/B wed\u0142ug ust\u0119p\u00f3w 4\u20136.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn40\" id=\"fnr40\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">40<\/a><\/sup> BGH idzie o krok dalej:<\/p>\r\n<blockquote style=\"margin:1.6rem 0;padding:1.1rem 1.4rem;background:rgba(194,85,49,.06);border-left:3px solid var(--acc-budowlane,#C25531);border-radius:0 14px 14px 0\"><p style=\"font-style:italic;margin:0\">\u201eJe\u017celi zamawiaj\u0105cy w umowie rycza\u0142towej opisuje ilo\u015bci lub czynniki wp\u0142ywaj\u0105ce na ilo\u015bci (tutaj: grubo\u015b\u0107 jastrychu w pozycji dop\u0142atowej), mog\u0105 one zosta\u0107 podniesione do rangi podstawy umowy. Mo\u017cna to przyj\u0105\u0107 w szczeg\u00f3lno\u015bci wtedy, gdy wykonawca m\u00f3g\u0142 zak\u0142ada\u0107, \u017ce zamawiaj\u0105cy chcia\u0142 da\u0107 pewn\u0105 gwarancj\u0119 wiarygodnej podstawy kalkulacji.\u201d (t\u0142umaczenie w\u0142asne)<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn41\" id=\"fnr41\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">41<\/a><\/sup><\/p><\/blockquote>\r\n<p>Drugi punkt dotyczy rabat\u00f3w. Je\u017celi wykonawca udzieli\u0142 rabatu od zam\u00f3wienia g\u0142\u00f3wnego, na przyk\u0142ad za rycza\u0142towanie albo rycza\u0142towo od wszystkich cen jednostkowych, powstaje p\u00f3\u017aniej pytanie, czy rabat ten pomniejsza tak\u017ce nachtragi. Wed\u0142ug BGH jest to kwestia wyk\u0142adni porozumienia o rabacie. Je\u017celi rabat udzielono na przyk\u0142ad od wszystkich cen jednostkowych, przemawia to za tym, \u017ce ma on obowi\u0105zywa\u0107 tak\u017ce dla nowo ustalanych cen nachtragowych.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn42\" id=\"fnr42\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">42<\/a><\/sup> Je\u017celi klauzula wyra\u017anie rozci\u0105ga rabat na nachtragi, jest to wed\u0142ug Kammergericht uzgodnienie ceny, kt\u00f3re nie podlega kontroli tre\u015bci.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn43\" id=\"fnr43\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">43<\/a><\/sup> Bolz przy umowie rycza\u0142towej opowiada si\u0119 za potr\u0105ceniem procentowym w wysoko\u015bci rabatu za rycza\u0142towanie, przy obliczeniu wed\u0142ug koszt\u00f3w rzeczywistych w umowie na ceny jednostkowe nie chce jednak stosowa\u0107 potr\u0105ce\u0144 z tytu\u0142u rabat\u00f3w.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn44\" id=\"fnr44\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">44<\/a><\/sup><\/p>\r\n<h4 id=\"klauzule-ktore-maja-wylaczyc-par-2-vob-b\" style=\"font-size:1.12rem;margin:1.9rem 0 .6rem;color:var(--ink);scroll-margin-top:6rem\">Klauzule, kt\u00f3re maj\u0105 wy\u0142\u0105czy\u0107 \u00a7 2 VOB\/B<\/h4>\r\n<p>Zamawiaj\u0105cy cz\u0119sto wy\u0142\u0105czaj\u0105 \u00a7 2 ust. 3 VOB\/B w swoich warunkach umownych. Nie jest to z g\u00f3ry nieskuteczne, bo ustawowe prawo umowy o dzie\u0142o nie zna korekty ceny jednostkowej przy odchyleniach ilo\u015bci. Wed\u0142ug Bolza BGH uwa\u017ca jednak takie wy\u0142\u0105czenie za niebudz\u0105ce w\u0105tpliwo\u015bci tylko wtedy, gdy pozostawia nienaruszone dostosowanie z powodu zak\u0142\u00f3cenia podstawy umowy (\u00a7 313 BGB) i roszczenia z tytu\u0142u winy w kontraktowaniu (culpa in contrahendo). Czy tak jest, bada si\u0119 w wyk\u0142adni najmniej korzystnej dla klienta.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn45\" id=\"fnr45\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">45<\/a><\/sup> Klauzul\u0119, wed\u0142ug kt\u00f3rej \u201ezmiany mas \u2013 tak\u017ce powy\u017cej 10 % \u2013 \u2026 pozostaj\u0105 zastrze\u017cone\u201d i \u201enie uprawniaj\u0105 do korekty ceny\u201d (t\u0142um. w\u0142asne), BGH zakwestionowa\u0142 w\u0142a\u015bnie z tego powodu: w wyk\u0142adni najmniej korzystnej dla klienta wy\u0142\u0105cza ona tak\u017ce dostosowanie wed\u0142ug \u00a7 313 BGB.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn46\" id=\"fnr46\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">46<\/a><\/sup> Otwarcie, wed\u0142ug kt\u00f3rego odchylenia mas uprawniaj\u0105 do zmian ceny, o ile \u201ezosta\u0142o to wyra\u017anie uzgodnione\u201d (t\u0142um. w\u0142asne), takiej klauzuli nie ratuje. LG N\u00fcrnberg-F\u00fcrth odni\u00f3s\u0142 to zastrze\u017cenie w wyk\u0142adni najmniej korzystnej dla klienta wy\u0142\u0105cznie do uzgodnie\u0144 poczynionych ju\u017c przy zawarciu umowy. Zastrze\u017cenie to pozostawia otwartym, czy i pod jakimi warunkami zamawiaj\u0105cy musia\u0142by p\u00f3\u017aniej zgodzi\u0107 si\u0119 na korekt\u0119, i dlatego nie zaw\u0119\u017ca wy\u0142\u0105czenia.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn47\" id=\"fnr47\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">47<\/a><\/sup><\/p>\r\n<p>Przed ka\u017cdym obliczeniem stoi wreszcie granica, kt\u00f3ra nie ma nic wsp\u00f3lnego z \u00a7 2 VOB\/B. Je\u017celi strony uzgodni\u0105, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 wynagrodzenia zostanie zap\u0142acona bez faktury, ca\u0142a umowa o roboty budowlane jest niewa\u017cna (\u00a7 134 BGB w zwi\u0105zku z \u00a7 1 ust. 2 nr 2 SchwarzArbG). Wykonawca nie ma wtedy ani roszczenia o wynagrodzenie, ani roszczenia o zwrot warto\u015bci, a zamawiaj\u0105cy nie ma roszcze\u0144 z tytu\u0142u wad i nie mo\u017ce \u017c\u0105da\u0107 zwrotu tego, co ju\u017c zap\u0142aci\u0142. Dotyczy to tak\u017ce sytuacji, w kt\u00f3rej takie uzgodnienie zostaje zawarte dopiero p\u00f3\u017aniej. Je\u017celi dotyczy ono tylko cz\u0119\u015bci wynagrodzenia, cz\u0119\u015b\u0107 rozliczona prawid\u0142owo pozostaje w mocy tylko wtedy, gdy strony przyporz\u0105dkowa\u0142y jej konkretne \u015bwiadczenia jednostkowe.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn48\" id=\"fnr48\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">48<\/a><\/sup><\/p>\r\n<figure class=\"bwsum\" aria-label=\"Podsumowanie cz\u0119\u015bci II: Bausoll i zawarcie umowy\" style=\"margin-left:0;margin-right:0\"><p class=\"bwsum__eye\">Cz\u0119\u015b\u0107 II w skr\u00f3cie<\/p><p class=\"bwsum__t\">Dodatkowe wynagrodzenie tylko poza zakresem \u015bwiadczenia (Bausoll)<\/p><div class=\"bwsum__grid bwsum__grid--2\"><div class=\"bwsum__c\"><span class=\"bwsum__n\">1<\/span><b>Bausoll ma dwie warstwy<\/b><span>Tre\u015b\u0107 rob\u00f3t: co si\u0119 buduje. Warunki wykonania: kiedy, gdzie i w jakich warunkach. Obie s\u0105 r\u00f3wnorz\u0119dne.<\/span><\/div><div class=\"bwsum__c\"><span class=\"bwsum__n\">2<\/span><b>Grunt<\/b><span>Do\u0142\u0105czona opinia geotechniczna mo\u017ce uczyni\u0107 opis gruntu cz\u0119\u015bci\u0105 Bausoll. Samo has\u0142o \u201eryzyko gruntu\u201d nie uzasadnia Nachtragu.<\/span><span class=\"bwsum__p\">OLG Naumburg \u00b7 OLG Hamm<\/span><\/div><div class=\"bwsum__c\"><span class=\"bwsum__n\">3<\/span><b>Kto projektuje, ten ponosi ryzyko projektu<\/b><span>Luki w wykazie rob\u00f3t i planach zamawiaj\u0105cego kosztuj\u0105 go Nachtrag. Przy rycza\u0142cie globalnym ponosi je wykonawca.<\/span><\/div><div class=\"bwsum__c\"><span class=\"bwsum__n\">4<\/span><b>\u015awiadczenie uboczne czy szczeg\u00f3lne<\/b><span>\u015awiadczenia uboczne (pkt 4.1 ATV) s\u0105 w cenie. \u015awiadczenia szczeg\u00f3lne (4.2) tylko wtedy, gdy opis je wymienia, inaczej \u00a7 2 ust. 6.<\/span><span class=\"bwsum__p\">\u00a7 2 ust. 1 VOB\/B<\/span><\/div><\/div><div class=\"bwsum__warn\"><b>Kolejno\u015b\u0107 przy sprzeczno\u015bciach (\u00a7 1 ust. 2 VOB\/B):<\/b> opis \u015bwiadcze\u0144 \u2192 warunki szczeg\u00f3lne \u2192 dodatkowe \u2192 dodatkowe techniczne warunki umowy \u2192 VOB\/C \u2192 VOB\/B. W\u0105tpliwo\u015bci nie do usuni\u0119cia obci\u0105\u017caj\u0105 z regu\u0142y autora dokument\u00f3w.<\/div><\/figure>\r\n<h3 id=\"wykonanie-gdy-rzeczywistosc-odbiega-od-umowy\" style=\"font-size:1.35rem;margin-top:2.4rem;scroll-margin-top:6rem\">III. Wykonanie: gdy rzeczywisto\u015b\u0107 odbiega od umowy<\/h3>\r\n<p>Na budowie wida\u0107, gdzie umowa nie pasuje. Dla wynagrodzenia wa\u017cne jest wtedy, z jakiej przyczyny powsta\u0142o odchylenie. Ilo\u015bci mog\u0105 bez niczyjego udzia\u0142u ukszta\u0142towa\u0107 si\u0119 inaczej, ni\u017c szacowano, zamawiaj\u0105cy mo\u017ce zmienia\u0107, dodawa\u0107 lub odejmowa\u0107, wykonawca mo\u017ce dzia\u0142a\u0107 bez zlecenia, a wreszcie zdarzenia zewn\u0119trzne mog\u0105 zniweczy\u0107 kalkulacj\u0119. Ka\u017cda z tych sytuacji ma w\u0142asn\u0105 regu\u0142\u0119.<\/p>\r\n<h4 id=\"1-obmiar-wychodzi-inaczej-par-2-ust-3-vob-b-przy-umowie-na-c\" style=\"font-size:1.12rem;margin:1.9rem 0 .6rem;color:var(--ink);scroll-margin-top:6rem\">1. Obmiar wychodzi inaczej: \u00a7 2 ust. 3 VOB\/B przy umowie na ceny jednostkowe<\/h4>\r\n<p>\u00a7 2 ust. 3 VOB\/B obowi\u0105zuje, o ile dla \u015bwiadczenia uzgodniono ceny jednostkowe. Przy rycza\u0142cie t\u0119 rol\u0119 przejmuje \u00a7 2 ust. 7 VOB\/B (ni\u017cej pkt 2). Przepis obejmuje tylko zmiany ilo\u015bci, kt\u00f3re powstaj\u0105 bez ingerencji zamawiaj\u0105cego w zakres \u015bwiadczenia, typowo dlatego, \u017ce ilo\u015bci z przedmiaru (Vorders\u00e4tze) w wykazie rob\u00f3t zosta\u0142y \u017ale oszacowane. Je\u017celi zmiana wynika z zarz\u0105dzenia albo z wypowiedzenia, stosuje si\u0119 ust. 5 i 6 albo regu\u0142y o cz\u0119\u015bciowym wypowiedzeniu.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn49\" id=\"fnr49\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">49<\/a><\/sup><\/p>\r\n<p>Mechanizm ma trzy stopnie:<\/p>\r\n<ul><li><strong>Odchylenie do 10 %:<\/strong> Cena umowna obowi\u0105zuje nadal (\u00a7 2 ust. 3 nr 1 VOB\/B). Niewielkie nadwy\u017cki i niedobory w poszczeg\u00f3lnych pozycjach zgodnie z koncepcj\u0105 przepisu cz\u0119sto wzajemnie si\u0119 znosz\u0105.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn50\" id=\"fnr50\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">50<\/a><\/sup><\/li><li><strong>Nadwy\u017cka ponad 110 %:<\/strong> Dla ilo\u015bci przekraczaj\u0105cej ten pr\u00f3g nale\u017cy na \u017c\u0105danie uzgodni\u0107 now\u0105 cen\u0119 (nr 2). \u017b\u0105da\u0107 mo\u017ce ka\u017cda ze stron, a wi\u0119c tak\u017ce zamawiaj\u0105cy. Powstaje, jak nazywaj\u0105 to Langen\/Berger, \u201erozszczepiona cena jednostkowa\u201d (gespaltener Einheitspreis): do 110 % stara cena, powy\u017cej nowa.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn51\" id=\"fnr51\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">51<\/a><\/sup> Nowa cena mo\u017ce by\u0107 ni\u017csza od starej, je\u017celi nadwy\u017ck\u0119 da si\u0119 faktycznie wykona\u0107 taniej.<\/li><li><strong>Niedob\u00f3r poni\u017cej 90 %:<\/strong> Na \u017c\u0105danie wykonawcy cen\u0119 jednostkow\u0105 nale\u017cy podwy\u017cszy\u0107 dla ca\u0142ej rzeczywi\u015bcie wykonanej ilo\u015bci (nr 3). Podwy\u017cka ma zasadniczo odpowiada\u0107 kwocie, o kt\u00f3r\u0105 koszty zagospodarowania placu budowy, koszty og\u00f3lne budowy oraz koszty og\u00f3lne nie s\u0105 ju\u017c pokryte z powodu zmniejszonej ilo\u015bci. Obni\u017cenia ceny jednostkowej przy niedoborach zamawiaj\u0105cy \u017c\u0105da\u0107 nie mo\u017ce.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn52\" id=\"fnr52\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">52<\/a><\/sup><\/li><\/ul>\r\n<p>Wi\u0119cej korekta przy nadwy\u017ckach nie wymaga. Wed\u0142ug BGH wystarczy, \u017ce wykonana ilo\u015b\u0107 przekracza przedmiar o wi\u0119cej ni\u017c 10 % i jedna ze stron \u017c\u0105da nowej ceny. To, czy koszty zawarte w starej cenie jednostkowej rzeczywi\u015bcie zmieni\u0142y si\u0119 wskutek nadwy\u017cki, nie jest przes\u0142ank\u0105 roszczenia. W rozstrzygni\u0119tej sprawie to zamawiaj\u0105ca \u017c\u0105da\u0142a ni\u017cszej ceny za docieplenie elewacji. S\u0105d apelacyjny nie m\u00f3g\u0142 odm\u00f3wi\u0107 jej roszczenia z uzasadnieniem, \u017ce nie ustalono korzy\u015bci kosztowych wykonawcy.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn53\" id=\"fnr53\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">53<\/a><\/sup> I odwrotnie, bez \u017c\u0105dania pozostaje cena umowna. Je\u017celi wykonawca rozlicza odmienne ilo\u015bci po uzgodnionych cenach jednostkowych, a zamawiaj\u0105cy r\u00f3wnie\u017c nie \u017c\u0105da korekty, pow\u00f3dztwo wykonawcy jest wed\u0142ug LG Hagen nale\u017cycie uzasadnione (schl\u00fcssig).<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn54\" id=\"fnr54\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">54<\/a><\/sup><\/p>\r\n<p>Przyk\u0142ad obliczeniowy. W przetargu przewidziano 2000 m\u00b3 wymiany gruntu po 24,00 \u20ac\/m\u00b3. W ka\u017cdym metrze sze\u015bciennym tkwi 3,00 \u20ac narzutu na zagospodarowanie placu budowy, koszty og\u00f3lne budowy i koszty og\u00f3lne, skalkulowano wi\u0119c 6000 \u20ac. Je\u017celi bez \u017cadnego zarz\u0105dzenia wyjdzie 2380 m\u00b3, cena umowna obowi\u0105zuje do 2200 m\u00b3. Za pozosta\u0142e 180 m\u00b3 ka\u017cda ze stron mo\u017ce \u017c\u0105da\u0107 nowej ceny. Je\u017celi natomiast wymieni si\u0119 tylko 1700 m\u00b3 (85 %), przez cen\u0119 jednostkow\u0105 wp\u0142ynie tylko 5100 \u20ac narzutu. Wykonawca mo\u017ce \u017c\u0105da\u0107, by cen\u0119 jednostkow\u0105 dla wszystkich 1700 m\u00b3 podwy\u017cszy\u0107 tak, by pokry\u0107 brakuj\u0105ce 900 \u20ac, rachunkowo o oko\u0142o 0,53 \u20ac\/m\u00b3. Przy wykonaniu 92 % nie m\u00f3g\u0142by natomiast \u017c\u0105da\u0107 niczego. Sporne jest, czy poza kosztami og\u00f3lnymi nale\u017cy wyr\u00f3wna\u0107 tak\u017ce udzia\u0142 ryzyka i zysku.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn55\" id=\"fnr55\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">55<\/a><\/sup> OLG Brandenburg i LG N\u00fcrnberg-F\u00fcrth wyr\u00f3wnuj\u0105 w ka\u017cdym razie skalkulowany zysk. Og\u00f3lne ryzyko OLG zalicza do zysku, LG je pomija, poniewa\u017c przy mniejszej ilo\u015bci ono nie ro\u015bnie.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn56\" id=\"fnr56\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">56<\/a><\/sup><\/p>\r\n<p>Aby korzy\u015bci si\u0119 nie dublowa\u0142y, nr 3 zawiera zastrze\u017cenie: podwy\u017cka odpada w zakresie, w jakim wykonawca uzyskuje ju\u017c wyr\u00f3wnanie przez nadwy\u017cki w innych pozycjach albo w inny spos\u00f3b. Wed\u0142ug Bolza nadwy\u017cki w innych pozycjach licz\u0105 si\u0119 przy tym tylko w cz\u0119\u015bci ponad 110 % i tylko wtedy, gdy nie uzgodniono ju\u017c dla nich nowej ceny. Wyr\u00f3wnanie w inny spos\u00f3b mo\u017ce pochodzi\u0107 w szczeg\u00f3lno\u015bci z nachtrag\u00f3w na tej samej budowie.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn57\" id=\"fnr57\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">57<\/a><\/sup> Rzadko przywo\u0142ywany nr 4 uzupe\u0142nia: je\u017celi \u015bwiadczenie wynagradzane rycza\u0142tem zale\u017cy od pozycji z cen\u0105 jednostkow\u0105, wraz ze zmian\u0105 ceny jednostkowej mo\u017cna \u017c\u0105da\u0107 tak\u017ce odpowiedniej zmiany rycza\u0142tu, jednak tylko na \u017c\u0105danie.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn58\" id=\"fnr58\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">58<\/a><\/sup><\/p>\r\n<p>Wyr\u00f3wnanie w inny spos\u00f3b musi jednak rzeczywi\u015bcie nast\u0105pi\u0107. W sprawie OLG Brandenburg przedsi\u0119biorstwo mia\u0142o usun\u0105\u0107 posusz z ponad 1200 drzew przydro\u017cnych. Poniewa\u017c inne firmy go uprzedzi\u0142y, zosta\u0142o 138 drzew. Zamawiaj\u0105cy zaproponowa\u0142 mu w zamian prace przy dw\u00f3ch kolejnych drogach, kt\u00f3rych umowa nie obejmowa\u0142a, a wykonawca odm\u00f3wi\u0142. Nie pozbawi\u0142o go to roszczenia. Zaproponowane wyr\u00f3wnanie nie jest wyr\u00f3wnaniem uzyskanym, a zaliczeniu podlegaj\u0105 tylko roszczenia o wynagrodzenie z tej samej umowy, na przyk\u0142ad wed\u0142ug \u00a7 2 ust. 5, 6 lub 8 VOB\/B. Roszczenia z innej umowy si\u0119 nie licz\u0105, nawet je\u015bli bezpo\u015brednio do niej przylega miejscowo i czasowo.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn59\" id=\"fnr59\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">59<\/a><\/sup><\/p>\r\n<p>Nale\u017cy zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na dwa rozgraniczenia. Je\u017celi pozycja odpada ca\u0142kowicie, poniewa\u017c zamawiaj\u0105cy \u017ale oszacowa\u0142 ilo\u015b\u0107 (pozycja zerowa, Nullposition), wykonawca mo\u017ce wed\u0142ug orzecznictwa BGH w drodze wyk\u0142adni uzupe\u0142niaj\u0105cej umowy \u017c\u0105da\u0107 wynagrodzenia wed\u0142ug zasad \u00a7 2 ust. 3 nr 3 VOB\/B, o ile pozycja nie odpada dlatego, \u017ce zamawiaj\u0105cy wypowiedzia\u0142 umow\u0119, zrezygnowa\u0142 albo zarz\u0105dzi\u0142 co\u015b innego. Rachunek wyr\u00f3wnawczy musi przed\u0142o\u017cy\u0107 sam.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn60\" id=\"fnr60\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">60<\/a><\/sup> W miejsce ceny jednostkowej wchodzi wtedy wed\u0142ug OLG Brandenburg skalkulowany udzia\u0142 koszt\u00f3w og\u00f3lnych i zysku, i to w nieuszczuplonej wysoko\u015bci.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn61\" id=\"fnr61\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">61<\/a><\/sup> Je\u017celi natomiast zamawiaj\u0105cy rezygnuje z wyodr\u0119bnialnej cz\u0119\u015bci \u015bwiadczenia, na przyk\u0142ad z jednej z dw\u00f3ch jednakowych wiat rowerowych z tej samej pozycji, nie ma niedoboru ilo\u015bci, lecz cz\u0119\u015bciowe wypowiedzenie. Wykonawca zachowuje wtedy uzgodnion\u0105 cen\u0119, musi jednak zaliczy\u0107 zaoszcz\u0119dzone wydatki i inny zarobek (\u00a7 8 ust. 1 nr 2 VOB\/B), a rachunku wyr\u00f3wnawczego si\u0119 nie sporz\u0105dza. Cz\u0119\u015bciowe wypowiedzenie wymaga wed\u0142ug \u00a7 8 ust. 6 VOB\/B formy pisemnej.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn62\" id=\"fnr62\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">62<\/a><\/sup><\/p>\r\n<p>Tak samo rozlicza si\u0119 sytuacj\u0119, w kt\u00f3rej strony zgodnie postanawiaj\u0105 nie wykonywa\u0107 ju\u017c cz\u0119\u015bci \u015bwiadczenia. W sprawie BGH zamawiaj\u0105cy w zwi\u0105zku z przyspieszeniem rob\u00f3t za\u017c\u0105da\u0142, by stalow\u0105 barier\u0119 ochronn\u0105 o d\u0142ugo\u015bci oko\u0142o 14,8 km zdemontowa\u0107 ju\u017c po 333 zamiast po 588 dniach utrzymywania. Nie by\u0142 to niedob\u00f3r ilo\u015bci, bo \u00a7 2 ust. 3 VOB\/B zak\u0142ada czyst\u0105 zmian\u0119 ilo\u015bci w przedmiarze, bez ingerencji w substancj\u0119 \u015bwiadczenia. Je\u017celi strony nie uregulowa\u0142y inaczej skutk\u00f3w takiego zgodnego zako\u0144czenia umowy, wynagrodzenie ustala si\u0119 wed\u0142ug \u00a7 8 ust. 1 nr 2 VOB\/B.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn63\" id=\"fnr63\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">63<\/a><\/sup> LG N\u00fcrnberg-F\u00fcrth przeni\u00f3s\u0142 to na poszczeg\u00f3lne pozycje, kt\u00f3rych zgodnie nie wykonano. Wykonawca otrzyma\u0142 skalkulowane w nich koszty og\u00f3lne budowy, koszty og\u00f3lne i zysk, kt\u00f3rych nie m\u00f3g\u0142 zaoszcz\u0119dzi\u0107.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn64\" id=\"fnr64\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">64<\/a><\/sup><\/p>\r\n<h4 id=\"2-ilosci-przy-umowie-ryczaltowej-par-2-ust-7-vob-b\" style=\"font-size:1.12rem;margin:1.9rem 0 .6rem;color:var(--ink);scroll-margin-top:6rem\">2. Ilo\u015bci przy umowie rycza\u0142towej: \u00a7 2 ust. 7 VOB\/B<\/h4>\r\n<p>Rycza\u0142t chroni tylko przed odchyleniami, kt\u00f3re powstaj\u0105 bez udzia\u0142u zamawiaj\u0105cego. Wszystko, co zamawiaj\u0105cy zarz\u0105dzi, tak\u017ce przy umowie rycza\u0142towej nale\u017cy wynagrodzi\u0107 osobno, poniewa\u017c \u00a7 2 ust. 7 nr 2 VOB\/B wyra\u017anie przewiduje stosowanie ust\u0119p\u00f3w 4, 5 i 6. Dotyczy to r\u00f3wnie\u017c drobnych zmian.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn65\" id=\"fnr65\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">65<\/a><\/sup><\/p>\r\n<p>Przy czystych odchyleniach ilo\u015bci pozostaje rycza\u0142t, dop\u00f3ki nie zostanie osi\u0105gni\u0119ta granica tego, czego mo\u017cna wymaga\u0107 od strony. Dopiero gdy odchylenie jest tak du\u017ce, \u017ce trzymanie si\u0119 rycza\u0142tu jest dla strony nie do przyj\u0119cia, mo\u017ce ona \u017c\u0105da\u0107 wyr\u00f3wnania, w kt\u00f3rym uwzgl\u0119dnia si\u0119 koszty zwi\u0119kszone i zmniejszone. Dla tego miernika \u00a7 2 ust. 7 nr 1 zd. 2 VOB\/B wyra\u017anie odsy\u0142a do \u00a7 313 BGB. BGH odrzuca \u201esztywn\u0105 granic\u0119 ryzyka wynosz\u0105c\u0105 20 % wynagrodzenia \u0142\u0105cznego\u201d (t\u0142um. w\u0142asne). Je\u017celi odchylenie ilo\u015bci wp\u0142ywa na \u0142\u0105czny wynik finansowy umowy tak, \u017ce \u201enie tylko poch\u0142ania oczekiwany zysk wykonawcy, lecz prowadzi tak\u017ce do strat\u201d (t\u0142um. w\u0142asne), trzymanie si\u0119 rycza\u0142tu cz\u0119sto nie jest ju\u017c do przyj\u0119cia. Licz\u0105 si\u0119 wszystkie okoliczno\u015bci, tak\u017ce to, czy do b\u0142\u0119dnej kalkulacji przyczyni\u0142y si\u0119 wprowadzaj\u0105ce w b\u0142\u0105d dane zamawiaj\u0105cego.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn66\" id=\"fnr66\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">66<\/a><\/sup> Langen\/Berger podaj\u0105 jako regu\u0142\u0119 orientacyjn\u0105 dla bli\u017cszego zbadania zmian\u0119 wynagrodzenia \u0142\u0105cznego o oko\u0142o 20 % albo zmian\u0119 poszczeg\u00f3lnych pozycji o 100 % i wi\u0119cej.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn67\" id=\"fnr67\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">67<\/a><\/sup> Jest to orientacja wypracowana w pi\u015bmiennictwie, a nie pr\u00f3g wyznaczony przez orzecznictwo.<\/p>\r\n<p>Typowa jest obustronna omy\u0142ka co do ilo\u015bci. Obie strony zak\u0142adaj\u0105 przy rycza\u0142cie za rozbi\u00f3rk\u0119 oko\u0142o 40 ton konstrukcji stalowej, w rzeczywisto\u015bci jest ich ponad 95, bo plany inwentaryzacyjne nie pokazywa\u0142y ukrytego drugiego poziomu no\u015bnego. Tu trzymanie si\u0119 rycza\u0142tu mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 nie do przyj\u0119cia. Wyr\u00f3wnanie nie stawia jednak wykonawcy w takiej sytuacji, jakby ilo\u015b\u0107 by\u0142a trafna. Bolz rozumie je jako z\u0142agodzenie straty, a s\u0105d mo\u017ce oszacowa\u0107 jego wysoko\u015b\u0107 (\u00a7 287 ZPO).<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn68\" id=\"fnr68\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">68<\/a><\/sup> \u017b\u0105danie nale\u017cy zg\u0142osi\u0107 mo\u017cliwie szybko. Wed\u0142ug Bolza wystarczy w ka\u017cdym razie, gdy zostanie zg\u0142oszone wraz z faktur\u0105 ko\u0144cow\u0105.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn69\" id=\"fnr69\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">69<\/a><\/sup><\/p>\r\n<h4 id=\"3-nowe-plany-nowe-polecenia-zarzadzenie-anordnung-wedlug-par\" style=\"font-size:1.12rem;margin:1.9rem 0 .6rem;color:var(--ink);scroll-margin-top:6rem\">3. Nowe plany, nowe polecenia: zarz\u0105dzenie (Anordnung) wed\u0142ug \u00a7 2 ust. 5 VOB\/B<\/h4>\r\n<p>Je\u017celi zamawiaj\u0105cy zarz\u0105dza zmian\u0119, roszczenie o now\u0105 cen\u0119 nie zale\u017cy od tego, czy strony podpisz\u0105 porozumienie nachtragowe (Nachtragsvereinbarung).<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn70\" id=\"fnr70\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">70<\/a><\/sup> To, \u017ce uzgodnienie ceny \u201epowinno nast\u0105pi\u0107 przed wykonaniem\u201d (\u00a7 2 ust. 5 zd. 2 VOB\/B), jest przepisem porz\u0105dkowym. Langen\/Berger ujmuj\u0105 przes\u0142anki roszczenia w trzech znamionach: Bauist odbiega od zakresu \u015bwiadczenia, zamawiaj\u0105cy to zarz\u0105dzi\u0142, a przyczyna zarz\u0105dzenia le\u017cy w jego sferze ryzyka, \u201ei nic wi\u0119cej\u201d (t\u0142um. w\u0142asne).<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn71\" id=\"fnr71\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">71<\/a><\/sup><\/p>\r\n<p>Zarz\u0105dzenie jest jednostronnym, wymagaj\u0105cym doj\u015bcia do adresata o\u015bwiadczeniem zamawiaj\u0105cego albo umocowanego przez niego przedstawiciela. Forma nie jest przewidziana, zarz\u0105dzenie mo\u017ce nast\u0105pi\u0107 tak\u017ce w spos\u00f3b dorozumiany. Zmienione plany wykonawcze s\u0105 zarz\u0105dzeniem, jak dodaj\u0105 Langen\/Berger, \u201ezreszt\u0105 nawet zarz\u0105dzeniem pisemnym\u201d (t\u0142um. w\u0142asne). Oboj\u0119tne jest, czy zamawiaj\u0105cy chcia\u0142 zmieni\u0107 umow\u0119. Wystarczy, \u017ce \u017c\u0105da okre\u015blonego wykonania, nawet je\u015bli b\u0142\u0119dnie s\u0105dzi, \u017ce jest ono ju\u017c obj\u0119te cen\u0105.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn72\" id=\"fnr72\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">72<\/a><\/sup><\/p>\r\n<p>Zarz\u0105dzeniem nie jest komunikat, kt\u00f3ry jedynie opisuje zastany stan. Je\u017celi zamawiaj\u0105cy informuje o utrudnieniu i jego skutkach, nie jest to wed\u0142ug BGH zarz\u0105dzenie w rozumieniu \u00a7 2 ust. 5 VOB\/B, poniewa\u017c taki komunikat nie zmierza do zmiany obowi\u0105zk\u00f3w umownych. To samo dotyczy harmonogram\u00f3w, kt\u00f3rymi zamawiaj\u0105cy jedynie reaguje na zak\u0142\u00f3cenia spowodowane utrudnieniami. Odmienne starsze orzecznictwo BGH wyra\u017anie porzuci\u0142.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn73\" id=\"fnr73\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">73<\/a><\/sup> Wyr\u00f3wnania za przest\u00f3j i utrudnienia nale\u017cy w tych przypadkach szuka\u0107 w <a href=\"https:\/\/bwlaw.de\/pl\/baza-wiedzy\/odszkodowanie-za-opoznienie-budowy-w-niemczech\/\">\u00a7 6 ust. 6 VOB\/B i \u00a7 642 BGB<\/a>, a nie w \u00a7 2 VOB\/B.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn74\" id=\"fnr74\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">74<\/a><\/sup> Tak\u017ce og\u00f3lne oczekiwania wyra\u017cane przez zamawiaj\u0105cego, na przyk\u0142ad \u017ce skorzysta si\u0119 z mo\u017cliwo\u015bci pracy nocnej, nie s\u0105 wed\u0142ug OLG D\u00fcsseldorf jeszcze wi\u0105\u017c\u0105c\u0105, jednostronn\u0105 zmian\u0105 umowy.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn75\" id=\"fnr75\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">75<\/a><\/sup><\/p>\r\n<p>OLG Celle wyprowadzi\u0142 z linii BGH regu\u0142\u0119 orientacyjn\u0105 \u2014 w t\u0142umaczeniu: \u201eIm mniejszy wp\u0142yw zamawiaj\u0105cy ma na zmienione warunki wykonania, tym mniej rozpoznawalna b\u0119dzie wola zarz\u0105dzenia tych zmian jako nowego przedmiotu \u015bwiadczenia umownego\u201d. W tej sprawie zarz\u0105d dr\u00f3g poinformowa\u0142 telefonicznie, \u017ce odcinek rob\u00f3t nale\u017cy podzieli\u0107, a pozosta\u0142e odcinki b\u0119dzie mo\u017cna wykona\u0107 dopiero w nast\u0119pnym roku. Przyczyn\u0105 by\u0142a decyzja o organizacji ruchu (verkehrsrechtliche Anordnung), kt\u00f3rej nie wydano zgodnie z wnioskiem i kt\u00f3rej uzyskanie nale\u017ca\u0142o do wykonawcy. Umowne terminy wykonania pozosta\u0142y bez zmian, a opis budowy wyra\u017anie nie uczyni\u0142 harmonogramu wykonawcy cz\u0119\u015bci\u0105 umowy. R\u00f3wnie\u017c to, \u017ce zamawiaj\u0105cy zna\u0142 kalkulacj\u0119, nie uczyni\u0142o z przesuni\u0119cia zarz\u0105dzenia. S\u0105d Krajowy (LG) zas\u0105dzi\u0142 jeszcze z tego tytu\u0142u oko\u0142o 356 000 \u20ac, nies\u0142usznie, jak orzek\u0142 OLG.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn76\" id=\"fnr76\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">76<\/a><\/sup><\/p>\r\n<p>Starsze orzeczenia, kt\u00f3re w takim komunikacie widzia\u0142y zarz\u0105dzenie, nale\u017cy wi\u0119c stosowa\u0107 z ostro\u017cno\u015bci\u0105. OLG Brandenburg w 2020 r. uzna\u0142 komunikat zamawiaj\u0105cego, \u017ce decyzja o organizacji ruchu nie zostanie wydana, a prace b\u0119dzie mo\u017cna rozpocz\u0105\u0107 dopiero w nast\u0119pnym roku, za zarz\u0105dzenie zmiany wed\u0142ug \u00a7 1 ust. 3 i \u00a7 2 ust. 5 VOB\/B. Wynagrodzenie dodatkowe wymierzy\u0142 wed\u0142ug przychodu utraconego wskutek przesuni\u0119cia. Wykonawca przyj\u0105\u0142 w ujawnionej kalkulacji 8 \u20ac za ton\u0119 frezowiny jako pozycj\u0119 obni\u017caj\u0105c\u0105 cen\u0119, opieraj\u0105c si\u0119 na umowie odbioru z wytw\u00f3rni\u0105 mas bitumicznych, kt\u00f3ra obowi\u0105zywa\u0142a tylko od sierpnia do listopada 2015 r. Zas\u0105dzono 178 730,90 \u20ac.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn77\" id=\"fnr77\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">77<\/a><\/sup> Czy kwalifikacja jako zarz\u0105dzenie utrzyma si\u0119 w \u015bwietle nowszego orzecznictwa BGH, jest w\u0105tpliwe. No\u015bna pozostaje r\u00f3\u017cnica w odpowiedzialno\u015bci: w sprawie z Brandenburga decyzj\u0119 o organizacji ruchu mia\u0142 uzyska\u0107 zamawiaj\u0105cy, w sprawie z Celle wykonawca. To, kto odpowiada za przyczyn\u0119 przesuni\u0119cia, rozstrzyga co najmniej o tym, czy w gr\u0119 wchodzi wyr\u00f3wnanie wed\u0142ug \u00a7 6 ust. 6 VOB\/B albo \u00a7 642 BGB.<\/p>\r\n<p>Inaczej jest, gdy strony, na przyk\u0142ad w reakcji na zg\u0142oszenie zastrze\u017ce\u0144 (Bedenkenhinweis), zgodnie ustalaj\u0105 inne wykonanie, nie rozmawiaj\u0105c o cenie. Langen\/Berger wyprowadzaj\u0105 wtedy wynagrodzenie z \u00a7 2 ust. 5 VOB\/B. Bolz chce wype\u0142ni\u0107 luk\u0119 w drodze wyk\u0142adni uzupe\u0142niaj\u0105cej umowy, a pomocniczo przez wynagrodzenie zwyczajowe (\u00a7 632 ust. 2 BGB).<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn78\" id=\"fnr78\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">78<\/a><\/sup><\/p>\r\n<p>Merytorycznie prawo do wydawania zarz\u0105dze\u0144 z \u00a7 1 ust. 3 VOB\/B obejmuje projekt budowlany (Bauentwurf), czyli to, co ma zosta\u0107 zbudowane. W warunki wykonania zamawiaj\u0105cy mo\u017ce ingerowa\u0107 tylko wyj\u0105tkowo, gdy jest to technicznie konieczne. Langen\/Berger podaj\u0105 jako przyk\u0142ad przewidzian\u0105 w umowie drog\u0119 dojazdow\u0105, kt\u00f3r\u0105 gmina zamyka: wykonawca musi wtedy zastosowa\u0107 si\u0119 do polecenia korzystania z innej drogi.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn79\" id=\"fnr79\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">79<\/a><\/sup> Czy zamawiaj\u0105cy mo\u017ce tak\u017ce jednostronnie zmieni\u0107 czas budowy, czyli przyspieszy\u0107 go albo przesun\u0105\u0107, BGH pozostawi\u0142 otwarte.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn80\" id=\"fnr80\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">80<\/a><\/sup> Dla ustawowego prawa do wydawania polece\u0144 OLG Celle orzek\u0142, \u017ce zmiany, kt\u00f3re nie dotycz\u0105 przedmiotu budowy, lecz wy\u0142\u0105cznie warunk\u00f3w wykonania, a w szczeg\u00f3lno\u015bci czasu budowy, nie s\u0105 obj\u0119te \u00a7 650b ust. 1 zd. 1 BGB.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn81\" id=\"fnr81\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">81<\/a><\/sup> Langen\/Berger wnioskuj\u0105 dla umowy VOB\/B, \u017ce wykonawca mo\u017ce odm\u00f3wi\u0107 zarz\u0105dzonego przyspieszenia i swobodnie wynegocjowa\u0107 za nie wynagrodzenie.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn82\" id=\"fnr82\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">82<\/a><\/sup> Kto w tym obszarze otrzymuje polecenie, powinien wi\u0119c przed wykonaniem wyra\u017anie uzgodni\u0107 wynagrodzenie. \u015awiadczenia, kt\u00f3re nie s\u0105 niezb\u0119dne do wykonania, zamawiaj\u0105cy mo\u017ce wed\u0142ug \u00a7 1 ust. 4 zd. 2 VOB\/B powierzy\u0107 tylko za zgod\u0105 wykonawcy. Negocjuje si\u0119 wtedy nowe zlecenie, a nie nachtrag.<\/p>\r\n<p>A je\u017celi zamawiaj\u0105cy zarz\u0105dza co\u015b, do czego nie by\u0142 uprawniony? Wykonawca mo\u017ce wtedy odm\u00f3wi\u0107 wykonania. Je\u017celi mimo to, jak to zwykle bywa na budowie, je wykona, otrzymuje wed\u0142ug obu wielkich komentarzy wynagrodzenie z \u00a7 2 ust. 5 VOB\/B. Langen\/Berger traktuj\u0105 polecenie jako \u201einne zarz\u0105dzenie\u201d (andere Anordnung) w rozumieniu tego przepisu, Bolz widzi w nim ofert\u0119 zamawiaj\u0105cego dotycz\u0105c\u0105 zmienionego \u015bwiadczenia, kt\u00f3r\u0105 wykonawca przyjmuje przez wykonanie.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn83\" id=\"fnr83\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">83<\/a><\/sup><\/p>\r\n<p>Zmiana zwykle kosztuje tak\u017ce czas. Koszty dodatkowe wyd\u0142u\u017conego czasu budowy, na przyk\u0142ad d\u0142u\u017cszego utrzymywania zagospodarowania placu budowy, personelu i sprz\u0119tu, nale\u017cy wed\u0142ug Bolza dochodzi\u0107 przez \u00a7 2 ust. 5 VOB\/B, a nie jako odszkodowanie wed\u0142ug \u00a7 6 ust. 6 VOB\/B ani jako rekompensat\u0119 (Entsch\u00e4digung) wed\u0142ug \u00a7 642 BGB.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn84\" id=\"fnr84\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">84<\/a><\/sup> BGH potwierdzi\u0142: \u201eDodatkowe wynagrodzenie wed\u0142ug \u00a7 2 ust. 5 VOB\/B mo\u017ce wynika\u0107 tak\u017ce z po\u015brednich skutk\u00f3w dla czasu budowy, takich jak przest\u00f3j sprz\u0119tu\u201d (t\u0142um. w\u0142asne), kt\u00f3re maj\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142o w zarz\u0105dzeniach wed\u0142ug \u00a7 1 ust. 3 VOB\/B.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn85\" id=\"fnr85\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">85<\/a><\/sup> Dotyczy to tak\u017ce pozycji, kt\u00f3re same pozostaj\u0105 fizycznie niezmienione, ale kt\u00f3rych wykonanie staje si\u0119 wskutek zarz\u0105dzenia bardziej pracoch\u0142onne.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn86\" id=\"fnr86\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">86<\/a><\/sup> Sp\u00f3r dotyczy dowodu. Langen\/Berger stoj\u0105 na stanowisku, \u017ce wyd\u0142u\u017cenie czasu budowy, kt\u00f3re nast\u0105pi\u0142o po zarz\u0105dzeniu, domniemywa si\u0119 na korzy\u015b\u0107 wykonawcy jako skutek zmiany.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn87\" id=\"fnr87\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">87<\/a><\/sup> Bolz wymaga natomiast wykazania zwi\u0105zku przyczynowego i z regu\u0142y przedstawienia odniesionego do przebiegu budowy.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn88\" id=\"fnr88\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">88<\/a><\/sup> Kto nie potrafi wykaza\u0107 skutk\u00f3w czasowych na podstawie udokumentowanego przebiegu budowy, nie powinien polega\u0107 na domniemaniu.<\/p>\r\n<p>Do koszt\u00f3w dodatkowych nie nale\u017cy to, co wykonawca wydaje, by sw\u00f3j nachtrag w og\u00f3le obliczy\u0107 lub uzasadni\u0107. W sprawie BGH chodzi\u0142o o koszty prywatnej opinii. Nie podlegaj\u0105 one zwrotowi ani wed\u0142ug \u00a7 2 ust. 5 VOB\/B, ani wed\u0142ug \u00a7 2 ust. 9 VOB\/B, dop\u00f3ki zamawiaj\u0105cy nie za\u017c\u0105da\u0142 tych dokument\u00f3w. Roszczenie o zwrot z innej podstawy prawnej nie jest przez to wy\u0142\u0105czone.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn89\" id=\"fnr89\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">89<\/a><\/sup> Je\u017celi zamawiaj\u0105cy, kt\u00f3ry ponosi odpowiedzialno\u015b\u0107 za projekt, \u017c\u0105da od wykonawcy dokumentacji projektowej dla zmienionego \u015bwiadczenia, nale\u017cy j\u0105 wed\u0142ug Bolza wynagrodzi\u0107 osobno.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn90\" id=\"fnr90\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">90<\/a><\/sup><\/p>\r\n<h4 id=\"4-swiadczenie-zmienione-czy-dodatkowe-par-2-ust-5-czy-ust-6\" style=\"font-size:1.12rem;margin:1.9rem 0 .6rem;color:var(--ink);scroll-margin-top:6rem\">4. \u015awiadczenie zmienione czy dodatkowe? \u00a7 2 ust. 5 czy ust. 6 VOB\/B<\/h4>\r\n<p>W obr\u0119bie zarz\u0105dze\u0144 przebiega najbardziej brzemienna w skutki granica \u00a7 2 VOB\/B. <strong>Zmienione<\/strong> (ust. 5, ge\u00e4nderte Leistung) jest \u015bwiadczenie, kt\u00f3re umowa przewiduje, ale kt\u00f3re na skutek zarz\u0105dzenia ma zosta\u0107 wykonane inaczej. Nie ma przy tym znaczenia, czy zmiana jest technicznie konieczna, czy wynika z samego \u017cyczenia zamawiaj\u0105cego.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn91\" id=\"fnr91\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">91<\/a><\/sup> <strong>Dodatkowe<\/strong> (ust. 6, zus\u00e4tzliche Leistung) jest \u015bwiadczenie, kt\u00f3rego umowa nie przewiduje, a kt\u00f3rego zamawiaj\u0105cy \u017c\u0105da.<\/p>\r\n<p>Dla rozgraniczenia w konkretnym przypadku proponuje si\u0119 r\u00f3\u017cne kryteria. Langen\/Berger pytaj\u0105, czy nowe \u015bwiadczenie da si\u0119 jeszcze technicznie i kalkulacyjnie wyprowadzi\u0107 z istniej\u0105cej pozycji. Wtedy chodzi o zmian\u0119 wed\u0142ug ust. 5, w przeciwnym razie o \u015bwiadczenie dodatkowe wed\u0142ug ust. 6.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn92\" id=\"fnr92\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">92<\/a><\/sup> Bolz bierze pod uwag\u0119, czy \u015bwiadczenie jest technicznie niezb\u0119dne do wykonania dzie\u0142a zdatnego do funkcji i czy brakuje go w umowie.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn93\" id=\"fnr93\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">93<\/a><\/sup> Trzy przyk\u0142ady:<\/p>\r\n<ul><li>Zamawiaj\u0105cy \u017c\u0105da dla tych samych \u015bcian zamiast przewidzianej w przetargu klasy wytrzyma\u0142o\u015bci betonu C25\/30 klasy C30\/37. Deskowanie, zbrojenie i wbudowanie pozostaj\u0105 takie same, dro\u017ceje tylko beton. Nowe \u015bwiadczenie da si\u0119 rozwin\u0105\u0107 z istniej\u0105cej pozycji: ust. 5.<\/li><li>W przetargu przewidziano demonta\u017c sufitu podwieszanego z p\u0142yt z w\u0142\u00f3kien mineralnych. W rzeczywisto\u015bci sufit jest przyklejony bezpo\u015brednio do stropu surowego i trzeba go sku\u0107 i wywie\u017a\u0107 jako gruz. Jest to inna metoda wykonania, a praca jest technicznie niezb\u0119dna do demonta\u017cu: wed\u0142ug obu podej\u015b\u0107 ust. 6.<\/li><li>W przetargu przewidziano 26 drzwi przeciwpo\u017carowych EI 30, a zamawiaj\u0105cy zleca monta\u017c dziewi\u0119ciu kolejnych w nowo wydzielonym korytarzu. Pozycja si\u0119 nie zmienia, wyst\u0119puje tylko cz\u0119\u015bciej. Langen\/Berger przypisuj\u0105 tak\u0105 zarz\u0105dzon\u0105 nadwy\u017ck\u0119 ilo\u015bci do ust. 6.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn94\" id=\"fnr94\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">94<\/a><\/sup> Bolz rozr\u00f3\u017cnia: je\u017celi zarz\u0105dzona nadwy\u017cka wynika z konieczno\u015bci technicznej, stosuje si\u0119 ust. 6, w przeciwnym razie ust. 5.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn95\" id=\"fnr95\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">95<\/a><\/sup> Poniewa\u017c nowy korytarz wynika z \u017cyczenia zamawiaj\u0105cego, wed\u0142ug podej\u015bcia Bolza dosz\u0142oby si\u0119 do ust. 5. Pewne jest tylko, \u017ce \u00a7 2 ust. 3 VOB\/B nie pasuje, poniewa\u017c istnieje zarz\u0105dzenie.<\/li><\/ul>\r\n<p>Orzecznictwo pos\u0142uguje si\u0119 podobn\u0105 formu\u0142\u0105. Wed\u0142ug OLG Hamm przy ust. 6 \u015bwiadczenie umowne pozostaje niezmienione, a dochodzi do niego \u015bwiadczenie nieprzewidziane w umowie. Je\u017celi natomiast wykonawca na skutek zarz\u0105dzenia wykonuje inaczej nadal istniej\u0105ce \u015bwiadczenie umowne, jest to zmiana wed\u0142ug ust. 5. \u015awiadczenie, kt\u00f3re wchodzi w miejsce przewidzianego, mo\u017ce wi\u0119c podlega\u0107 co najwy\u017cej ust. 5. W tej sprawie wykop otwarty na ostatnim odcinku zast\u0105pi\u0142 mikrotunelowanie.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn96\" id=\"fnr96\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">96<\/a><\/sup> OLG D\u00fcsseldorf przypisa\u0142 do ust. 5 zarz\u0105dzenie, by te same odcinki trasy co dotychczas zabezpieczy\u0107 w inny spos\u00f3b przed zagro\u017ceniami z ruchu kolejowego, i dlatego nie wymaga\u0142 wcze\u015bniejszej zapowiedzi koszt\u00f3w dodatkowych.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn97\" id=\"fnr97\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">97<\/a><\/sup> Do \u015bwiadcze\u0144 nieprzewidzianych w umowie nale\u017c\u0105 wed\u0142ug BGH tak\u017ce takie, kt\u00f3re s\u0105 niezb\u0119dne do wykonania nale\u017cnego dzie\u0142a, ale nie s\u0105 obj\u0119te uzgodnieniem o wynagrodzeniu. Zamawiaj\u0105cy mo\u017ce \u017c\u0105da\u0107 ich jednostronnie wed\u0142ug \u00a7 1 ust. 4 zd. 1 VOB\/B, a w zamian nale\u017cy je osobno wynagrodzi\u0107 wed\u0142ug ust. 6.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn98\" id=\"fnr98\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">98<\/a><\/sup><\/p>\r\n<p>Langen\/Berger uwa\u017caj\u0105 to rozr\u00f3\u017cnienie za zb\u0119dne, tym bardziej \u017ce ustawowe prawo umowy o roboty budowlane zna w \u00a7 650b BGB ju\u017c tylko jednolite poj\u0119cie zmiany.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn99\" id=\"fnr99\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">99<\/a><\/sup> Pozostaje jednak twarda r\u00f3\u017cnica: tylko przy ust. 6 zapowied\u017a przed rozpocz\u0119ciem wykonania jest przes\u0142ank\u0105 roszczenia (cz\u0119\u015b\u0107 IV). Poniewa\u017c nikt nie mo\u017ce pewnie przewidzie\u0107, jak s\u0105d p\u00f3\u017aniej zakwalifikuje \u015bwiadczenie, Langen\/Berger zalecaj\u0105, by roszczenie o wynagrodzenie dodatkowe, bez rozr\u00f3\u017cniania zmian i \u015bwiadcze\u0144 dodatkowych, zawsze zapowiada\u0107 pisemnie przed wykonaniem.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn100\" id=\"fnr100\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">100<\/a><\/sup> <strong>To zalecenie podzielamy bez zastrze\u017ce\u0144.<\/strong> W sprawie OLG Naumburg (cz\u0119\u015b\u0107 VII) wykonawca opar\u0142 swoje roszczenie na ust. 6, a s\u0105d zastosowa\u0142 ust. 5.<\/p>\r\n<h4 id=\"5-zamawiajacy-przejmuje-lub-wykresla-swiadczenia-par-2-ust-4\" style=\"font-size:1.12rem;margin:1.9rem 0 .6rem;color:var(--ink);scroll-margin-top:6rem\">5. Zamawiaj\u0105cy przejmuje lub wykre\u015bla \u015bwiadczenia: \u00a7 2 ust. 4 VOB\/B<\/h4>\r\n<p>Tak\u017ce przez odj\u0119cie zakresu zamawiaj\u0105cy mo\u017ce ingerowa\u0107 w wynagrodzenie. Je\u017celi sam przejmuje \u015bwiadczenia, kt\u00f3re wed\u0142ug umowy nale\u017c\u0105 do wykonawcy, klasycznie dostaw\u0119 materia\u0142\u00f3w budowlanych, wed\u0142ug \u00a7 2 ust. 4 VOB\/B stosuje si\u0119 odpowiednio regu\u0142\u0119 o swobodnym wypowiedzeniu (freie K\u00fcndigung): wykonawca otrzymuje uzgodnione wynagrodzenie pomniejszone o to, co zaoszcz\u0119dzi, uzyska gdzie indziej albo czego z\u0142o\u015bliwie zaniecha uzyska\u0107 (\u00a7 8 ust. 1 nr 2 VOB\/B). Je\u017celi strony zgodnie postanawiaj\u0105 pomin\u0105\u0107 cz\u0119\u015b\u0107 \u015bwiadczenia, nie reguluj\u0105c wynagrodzenia, nie jest to wed\u0142ug BGH przypadek \u00a7 2 ust. 4 VOB\/B. Skutki nale\u017cy wtedy ustali\u0107 w drodze wyk\u0142adni.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn101\" id=\"fnr101\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">101<\/a><\/sup><\/p>\r\n<p>Jak rozlicza si\u0119 wed\u0142ug \u00a7 8 ust. 1 nr 2 VOB\/B, OLG Brandenburg podsumowa\u0142 dla swobodnie wypowiedzianej umowy na ceny jednostkowe. Miarodajne s\u0105 ceny umowne, tak \u017ce pozycji korzystnych i niekorzystnych nie kompensuje si\u0119 wzajemnie. Koszty og\u00f3lne oraz wszystkie koszty dzia\u0142alno\u015bci, kt\u00f3re powsta\u0142yby tak\u017ce bez wypowiedzianej umowy, nie s\u0105 zaoszcz\u0119dzone i mog\u0105 zosta\u0107 pokryte co najwy\u017cej przez inny zarobek. Je\u017celi wykonawca opiera zaoszcz\u0119dzone koszty materia\u0142\u00f3w na konkretnej ofercie dostawcy, zamawiaj\u0105cemu nie pomaga zarzut, \u017ce takie za\u0142o\u017cenie nie odpowiada cenom rynkowym. Pozostaje mu tylko wykazanie, \u017ce chodzi o ofert\u0119 pozorn\u0105. Inny zarobek wykonawca musi sobie zaliczy\u0107 tylko wtedy, gdy zamawiaj\u0105cy si\u0119 na niego powo\u0142a.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn102\" id=\"fnr102\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">102<\/a><\/sup><\/p>\r\n<p>Przy wadach wynikaj\u0105cych z materia\u0142u powierzonego przez zamawiaj\u0105cego obowi\u0105zuje rozr\u00f3\u017cnienie. Wed\u0142ug Bolza zamawiaj\u0105cy, kt\u00f3ry przejmuje dostaw\u0119, ponosi tylko ryzyko og\u00f3lnej przydatno\u015bci materia\u0142u. Wady produkcyjne poszczeg\u00f3lnych element\u00f3w nadal obci\u0105\u017caj\u0105 wykonawc\u0119, chyba \u017ce dope\u0142ni\u0142 on obowi\u0105zku sprawdzenia i zg\u0142oszenia zastrze\u017ce\u0144 wed\u0142ug \u00a7 4 ust. 3 VOB\/B i jest zwolniony wed\u0142ug \u00a7 13 ust. 3 VOB\/B.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn103\" id=\"fnr103\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">103<\/a><\/sup><\/p>\r\n<h4 id=\"6-wykonawca-dziala-bez-zlecenia-par-2-ust-8-vob-b\" style=\"font-size:1.12rem;margin:1.9rem 0 .6rem;color:var(--ink);scroll-margin-top:6rem\">6. Wykonawca dzia\u0142a bez zlecenia: \u00a7 2 ust. 8 VOB\/B<\/h4>\r\n<p>Zasada jest surowa: \u015bwiadczenia wykonane bez zlecenia albo z samowolnym odst\u0119pstwem od zlecenia nie s\u0105 wynagradzane, a na \u017c\u0105danie trzeba je nawet usun\u0105\u0107 (\u00a7 2 ust. 8 nr 1 VOB\/B). Istniej\u0105 wyj\u015bcia, kt\u00f3re wyra\u017anie r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 wymaganiami. Langen\/Berger wymieniaj\u0105 cztery:<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn104\" id=\"fnr104\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">104<\/a><\/sup><\/p>\r\n<ul><li>Zamawiaj\u0105cy nast\u0119pczo uznaje \u015bwiadczenie (nr 2 zd. 1).<\/li><li>Praca by\u0142a niezb\u0119dna do wykonania umowy, zamawiaj\u0105cy przypuszczalnie by jej chcia\u0142, a wykonawca bez zawinionej zw\u0142oki go o niej zawiadomi\u0142 (nr 2 zd. 2). Wszystkie trzy przes\u0142anki musz\u0105 by\u0107 spe\u0142nione \u0142\u0105cznie, a wykonawca musi je udowodni\u0107. Zawiadomienie jest co do zasady przes\u0142ank\u0105 roszczenia.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn105\" id=\"fnr105\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">105<\/a><\/sup><\/li><li>Przepisy o prowadzeniu cudzych spraw bez zlecenia pozostaj\u0105 nienaruszone (nr 3, \u00a7\u00a7 677 i nast. BGB). Wed\u0142ug pogl\u0105du panuj\u0105cego wystarczaj\u0105 tu interes i przypuszczalna wola zamawiaj\u0105cego, a zawiadomienie nie jest wymagane. Bolz si\u0119 sprzeciwia: je\u017celi VOB\/B uzgodniono w ca\u0142o\u015bci, nr 2 zd. 2 ma pierwsze\u0144stwo jako przepis szczeg\u00f3lny.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn106\" id=\"fnr106\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">106<\/a><\/sup><\/li><li>Roszczenie z bezpodstawnego wzbogacenia, kt\u00f3re jednak zast\u0119puje tylko obiektywn\u0105 warto\u015b\u0107, wchodzi wed\u0142ug Langen\/Berger w gr\u0119 tylko wtedy, gdy \u00a7 2 ust. 8 VOB\/B jest w konkretnej umowie nieskuteczny.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn107\" id=\"fnr107\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">107<\/a><\/sup><\/li><\/ul>\r\n<p>Ta nieskuteczno\u015b\u0107 nie jest przypadkiem teoretycznym: je\u017celi VOB\/B postawi\u0142 zamawiaj\u0105cy i nie uzgodniono jej w ca\u0142o\u015bci, \u00a7 2 ust. 8 nr 1 i 2 VOB\/B wed\u0142ug orzecznictwa BGH nie wytrzymuje izolowanej kontroli tre\u015bci.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn108\" id=\"fnr108\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">108<\/a><\/sup> O ile wynagrodzenie przys\u0142uguje, oblicza si\u0119 je wed\u0142ug regu\u0142 dla \u015bwiadcze\u0144 zmienionych lub dodatkowych (nr 2 zd. 3).<\/p>\r\n<p>Do nast\u0119pczego uznania wystarcza wed\u0142ug BGH zgoda na \u015bwiadczenie. W sprawie dotycz\u0105cej suchej zabudowy wykonawca wykona\u0142 4725 przej\u015b\u0107 przez \u015bciany, kt\u00f3rych zamawiaj\u0105cy nie \u017c\u0105da\u0142. Gdy w imieniu zamawiaj\u0105cego wezwano go do przed\u0142o\u017cenia za nie oferty nachtragowej (Nachtragsangebot), stanowi\u0142o to uznanie. Nic nie zmieni\u0142o to, \u017ce zamawiaj\u0105cy nie zgadza\u0142 si\u0119 z \u017c\u0105dan\u0105 cen\u0105.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn109\" id=\"fnr109\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">109<\/a><\/sup><\/p>\r\n<p>Praktyczna nauka pozostaje jednak ta sama: je\u017celi strony spieraj\u0105 si\u0119, czy praca jest nale\u017cna, jej wykonanie z regu\u0142y nie odpowiada przypuszczalnej woli zamawiaj\u0105cego. Wykonawca musi najpierw wyja\u015bni\u0107 sytuacj\u0119. Pozycji, kt\u00f3re zamawiaj\u0105cy wykre\u015bli\u0142 z oferty nachtragowej, si\u0119 nie wykonuje.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn110\" id=\"fnr110\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">110<\/a><\/sup><\/p>\r\n<h4 id=\"7-szok-cenowy-z-zewnatrz-par-313-bgb\" style=\"font-size:1.12rem;margin:1.9rem 0 .6rem;color:var(--ink);scroll-margin-top:6rem\">7. Szok cenowy z zewn\u0105trz: \u00a7 313 BGB<\/h4>\r\n<p>Po rozpocz\u0119ciu wojny w Ukrainie ceny stali, bitumu i innych materia\u0142\u00f3w budowlanych gwa\u0142townie wzros\u0142y. Przy umowach ze sta\u0142ymi cenami pojawi\u0142o si\u0119 pytanie, czy wykonawca mo\u017ce \u017c\u0105da\u0107 dostosowania. Punkt wyj\u015bcia jest surowy: wykonawca ponosi ryzyko pozyskania materia\u0142\u00f3w budowlanych, wed\u0142ug sformu\u0142owania Langen\/Berger \u201ezar\u00f3wno w aspekcie czasowym, jak i kosztowym\u201d (t\u0142um. w\u0142asne).<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn111\" id=\"fnr111\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">111<\/a><\/sup> Kto uzgadnia cen\u0119 sta\u0142\u0105, przejmuje tym samym ryzyko rosn\u0105cych koszt\u00f3w. Dlatego nawet nieprzewidywalne i znaczne wzrosty z regu\u0142y nie uzasadniaj\u0105 dostosowania umowy. Wed\u0142ug Bolza dostosowanie wchodzi w gr\u0119 wed\u0142ug orzecznictwa tylko wyj\u0105tkowo, przy skrajnych skokach koszt\u00f3w, kt\u00f3rych wykonawca nie m\u00f3g\u0142 unikn\u0105\u0107 tak\u017ce przez w\u0142asn\u0105 zapobiegliwo\u015b\u0107.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn112\" id=\"fnr112\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">112<\/a><\/sup><\/p>\r\n<p>Langen\/Berger opowiadaj\u0105 si\u0119 za rozwi\u0105zaniem bardziej wielkodusznym. Odr\u00f3\u017cniaj\u0105 \u201ema\u0142\u0105\u201d podstaw\u0119 umowy (Gesch\u00e4ftsgrundlage) pojedynczego kontraktu od \u201edu\u017cej\u201d, czyli od oczekiwania, \u017ce polityczne i gospodarcze warunki ramowe nie zostan\u0105 fundamentalnie wstrz\u0105\u015bni\u0119te przez wojn\u0119, hiperinflacj\u0119 lub podobne zdarzenia. Poniewa\u017c wojna dotkn\u0119\u0142a nie jednej umowy, lecz niemal ca\u0142ej bran\u017cy, uwa\u017caj\u0105 dostosowanie za uzasadnione ju\u017c wtedy, gdy spowodowane wojn\u0105 koszty dodatkowe przekraczaj\u0105 p\u00f3\u0142torakrotno\u015b\u0107 skalkulowanego zysku, i chc\u0105 wtedy z regu\u0142y dzieli\u0107 koszty dodatkowe po po\u0142owie.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn113\" id=\"fnr113\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">113<\/a><\/sup> Jest to propozycja pi\u015bmiennictwa, a nie utrwalone orzecznictwo.<\/p>\r\n<p>Sektor publiczny zareagowa\u0142 w 2022 r. ok\u00f3lnikami (Erlasse). Wed\u0142ug przedstawienia Langen\/Berger ok\u00f3lnik Federalnego Ministerstwa Mieszkalnictwa, Rozwoju Miast i Budownictwa z 25.03.2022 traktowa\u0142 wykazane, spowodowane wojn\u0105 op\u00f3\u017anienia dostaw jako przypadek si\u0142y wy\u017cszej z odpowiednim przed\u0142u\u017ceniem termin\u00f3w wykonania (\u00a7 6 ust. 2 nr 1 lit. c VOB\/B). Powy\u017cej progu tego, czego mo\u017cna wymaga\u0107, uznawa\u0142 za mo\u017cliwe dostosowanie ceny wed\u0142ug \u00a7 313 BGB, a alternatywnie dopuszcza\u0142 nast\u0119pcze uzgodnienie klauzuli waloryzacji cen materia\u0142\u00f3w (Stoffpreisgleitklausel). Bezpo\u015brednio ok\u00f3lniki te wi\u0105za\u0142y tylko zamawiaj\u0105cych publicznych. Langen\/Berger przypisuj\u0105 im jednak \u201edzia\u0142anie orientacyjne\u201d (Orientierungswirkung) tak\u017ce dla um\u00f3w prywatnych zawartych przed rozpocz\u0119ciem wojny.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn114\" id=\"fnr114\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">114<\/a><\/sup><\/p>\r\n<p>Dla praktyki wynika z tego: roszczenia o dostosowanie ceny wy\u0142\u0105cznie z powodu wzrostu cen nie ma. Kto go dochodzi, musi wykaza\u0107 konkretne, spowodowane kryzysem koszty dodatkowe, kt\u00f3rych w ramach konkretnej umowy nie da si\u0119 ju\u017c ud\u017awign\u0105\u0107. Lepsze jest rozwi\u0105zanie umowne: klauzule waloryzacji cen materia\u0142\u00f3w w nowych umowach, kr\u00f3tkie terminy zwi\u0105zania ofert\u0105, a przy d\u0142ugich projektach ewentualnie rozliczenie wed\u0142ug koszt\u00f3w w\u0142asnych. W dawnych umowach czas i pieni\u0105dze dochodzi si\u0119 osobno, przed\u0142u\u017cenie terminu wykonania przez si\u0142\u0119 wy\u017csz\u0105 (\u00a7 6 ust. 2 nr 1 lit. c VOB\/B), a koszty dodatkowe przez \u00a7 313 BGB, w obu przypadkach z pe\u0142n\u0105 dokumentacj\u0105 zakup\u00f3w.<\/p>\r\n<h4 id=\"kwalifikacja-w-skrocie\" style=\"font-size:1.12rem;margin:1.9rem 0 .6rem;color:var(--ink);scroll-margin-top:6rem\">Kwalifikacja w skr\u00f3cie<\/h4>\r\n<ul><li>Ilo\u015b\u0107 istniej\u0105cej pozycji wychodzi inaczej bez zarz\u0105dzenia: ust. 3 przy umowie na ceny jednostkowe, ust. 7 nr 1 przy umowie rycza\u0142towej. Zapowied\u017a nie jest potrzebna.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn115\" id=\"fnr115\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">115<\/a><\/sup><\/li><li>\u015awiadczenie przewidziane w umowie ma zosta\u0107 na skutek zarz\u0105dzenia wykonane inaczej: ust. 5. Zapowied\u017a nie jest potrzebna, ale jest pilnie zalecana.<\/li><li>Zamawiaj\u0105cy \u017c\u0105da \u015bwiadczenia nieprzewidzianego w umowie: ust. 6. Zapowied\u017a przed rozpocz\u0119ciem jest przes\u0142ank\u0105 roszczenia.<\/li><li>Zamawiaj\u0105cy zarz\u0105dza wi\u0119cej z istniej\u0105cej pozycji: ust. 6 wed\u0142ug Langen\/Berger, wed\u0142ug Bolza ust. 5 albo ust. 6 w zale\u017cno\u015bci od konieczno\u015bci technicznej. Zapowiedzie\u0107.<\/li><li>Zamawiaj\u0105cy sam przejmuje \u015bwiadczenia albo wykre\u015bla wyodr\u0119bnialne cz\u0119\u015bci: ust. 4 albo cz\u0119\u015bciowe wypowiedzenie, rozliczenie wed\u0142ug \u00a7 8 ust. 1 nr 2 VOB\/B.<\/li><li>Wykonawca \u015bwiadczy bez zlecenia: ust. 8, wynagrodzenie tylko wyj\u0105tkowo.<\/li><li>Strony zgodnie zmieniaj\u0105 wykonanie, nie rozmawiaj\u0105c o cenie: wype\u0142nienie luki w drodze wyk\u0142adni, szczeg\u00f3\u0142y s\u0105 sporne.<\/li><li>Zdarzenia zewn\u0119trzne podra\u017caj\u0105 \u015bwiadczenie: co najwy\u017cej \u00a7 313 BGB.<\/li><\/ul>\r\n<figure class=\"bwsum\" aria-label=\"Podsumowanie cz\u0119\u015bci III: wykonanie, ilo\u015bci i zarz\u0105dzenia\" style=\"margin-left:0;margin-right:0\"><p class=\"bwsum__eye\">Cz\u0119\u015b\u0107 III w skr\u00f3cie<\/p><p class=\"bwsum__t\">Ilo\u015bci, zarz\u0105dzenia i kt\u00f3ry ust\u0119p ma zastosowanie<\/p><div class=\"bwsum__bar\" role=\"img\" aria-label=\"Odchylenie ilo\u015bci wed\u0142ug \u00a7 2 ust. 3 VOB\/B\"><div style=\"flex:45;background:var(--ink,#161513)\">poni\u017cej 90 %<br>wy\u017csza cena jedn. (nr 3)<\/div><div style=\"flex:20;background:#8C857E\">90\u2013110 %<br>cena umowna<\/div><div style=\"flex:35;background:var(--terra,#C25531)\">powy\u017cej 110 %<br>nowa cena (nr 2)<\/div><\/div><div class=\"bwsum__ticks\"><span style=\"flex:45\">90 %<\/span><span style=\"flex:20\">110 %<\/span><span style=\"flex:35\"><\/span><\/div><p class=\"bwsum__note\" style=\"margin:0 0 1rem\"><b>Przyk\u0142ad:<\/b> 2000 m\u00b3 po 24,00 \u20ac\/m\u00b3. Przy 2380 m\u00b3 cena umowna obowi\u0105zuje do 2200 m\u00b3, za 180 m\u00b3 ka\u017cda strona mo\u017ce \u017c\u0105da\u0107 nowej ceny. Przy 1700 m\u00b3 (85 %) cena jednostkowa za wszystkie 1700 m\u00b3 ro\u015bnie o ok. 0,53 \u20ac\/m\u00b3, bo brakuje 900 \u20ac narzutu.<\/p><table class=\"bwsum__tbl\"><thead><tr><th>Co si\u0119 sta\u0142o?<\/th><th>Przepis<\/th><th>Zapowied\u017a<\/th><\/tr><\/thead><tbody><tr><td>Ilo\u015b\u0107 odbiega bez zarz\u0105dzenia<\/td><td>ust. 3 \/ ust. 7<\/td><td data-l=\"Zapowied\u017a\">niepotrzebna<\/td><\/tr><tr><td>Przewidziane \u015bwiadczenie wykonuje si\u0119 inaczej na zarz\u0105dzenie<\/td><td>ust. 5<\/td><td data-l=\"Zapowied\u017a\">niepotrzebna, ale bardzo zalecana<\/td><\/tr><tr><td>Zamawiaj\u0105cy \u017c\u0105da \u015bwiadczenia nieprzewidzianego<\/td><td>ust. 6<\/td><td class=\"bwsum__yes\" data-l=\"Zapowied\u017a\">przed rozpocz\u0119ciem, przes\u0142anka roszczenia<\/td><\/tr><tr><td>Zamawiaj\u0105cy przejmuje lub skre\u015bla \u015bwiadczenia<\/td><td>ust. 4 \/ \u00a7 8<\/td><td data-l=\"Zapowied\u017a\">niepotrzebna<\/td><\/tr><tr><td>Wykonawca dzia\u0142a bez zlecenia<\/td><td>ust. 8<\/td><td data-l=\"Zapowied\u017a\">zawiadomienie z regu\u0142y konieczne<\/td><\/tr><tr><td>Zdarzenia zewn\u0119trzne podra\u017caj\u0105 \u015bwiadczenie<\/td><td>\u00a7 313 BGB<\/td><td data-l=\"Zapowied\u017a\">dostosowanie tylko wyj\u0105tkowo<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\r\n<h3 id=\"zabezpieczyc-nachtrag-zapowiedziec-zaoferowac-uzgodnic\" style=\"font-size:1.35rem;margin-top:2.4rem;scroll-margin-top:6rem\">IV. Zabezpieczy\u0107 nachtrag: zapowiedzie\u0107, zaoferowa\u0107, uzgodni\u0107<\/h3>\r\n<p>Roszczenie, kt\u00f3re ju\u017c powsta\u0142o, mo\u017ce przepa\u015b\u0107 wskutek jednego zaniedbania. W tej fazie w praktyce traci si\u0119 najwi\u0119cej pieni\u0119dzy.<\/p>\r\n<h4 id=\"zapowiedz-przy-robotach-dodatkowych\" style=\"font-size:1.12rem;margin:1.9rem 0 .6rem;color:var(--ink);scroll-margin-top:6rem\">Zapowied\u017a przy robotach dodatkowych<\/h4>\r\n<p>Je\u017celi zamawiaj\u0105cy \u017c\u0105da \u015bwiadczenia nieprzewidzianego w umowie, wykonawca musi zapowiedzie\u0107 roszczenie o osobne wynagrodzenie, zanim rozpocznie wykonanie (\u00a7 2 ust. 6 nr 1 zd. 2 VOB\/B). Wed\u0142ug orzecznictwa BGH zapowied\u017a jest co do zasady przes\u0142ank\u0105 roszczenia. S\u0142u\u017cy ochronie zamawiaj\u0105cego i dlatego jest zb\u0119dna tam, gdzie tej ochrony zapewni\u0107 nie mo\u017ce. W t\u0142umaczeniu: \u201eZapowied\u017a jest zb\u0119dna mi\u0119dzy innymi wtedy, gdy zamawiaj\u0105cy przy \u017c\u0105daniu \u015bwiadczenia wychodzi\u0142 albo musia\u0142 wychodzi\u0107 z za\u0142o\u017cenia, \u017ce jest ono odp\u0142atne\u201d.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn116\" id=\"fnr116\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">116<\/a><\/sup> Wykonawca nie mo\u017ce si\u0119 wtedy uciec do \u00a7 2 ust. 8 VOB\/B, poniewa\u017c \u015bwiadczenie zosta\u0142o wykonane na \u017c\u0105danie zamawiaj\u0105cego, a nie bez zlecenia.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn117\" id=\"fnr117\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">117<\/a><\/sup><\/p>\r\n<p>Zapowied\u017a ma chroni\u0107 zamawiaj\u0105cego przed nieoczekiwanymi kosztami. Ma si\u0119 on dowiedzie\u0107, \u017ce jego \u017c\u0105danie kosztuje pieni\u0105dze, dop\u00f3ki mo\u017ce jeszcze zmieni\u0107 plany, wybra\u0107 ta\u0144sze wykonanie albo zebra\u0107 inne oferty. Wymagania s\u0105 niskie. Forma nie jest przewidziana, ze wzgl\u0119d\u00f3w dowodowych zaleca si\u0119 form\u0119 pisemn\u0105. Zapowied\u017a nie musi podawa\u0107 kwoty, wystarczy jasny przekaz, \u017ce \u015bwiadczenie ma by\u0107 dodatkowo zap\u0142acone. Musi doj\u015b\u0107 do adresata przed rozpocz\u0119ciem w\u0142a\u015bnie tej pracy.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn118\" id=\"fnr118\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">118<\/a><\/sup> Adresatem jest zamawiaj\u0105cy. Sporne jest, czy wystarcza zapowied\u017a wobec architekta sprawuj\u0105cego nadz\u00f3r, kt\u00f3remu nie udzielono pe\u0142nomocnictwa do odbioru o\u015bwiadcze\u0144.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn119\" id=\"fnr119\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">119<\/a><\/sup> Kto chce mie\u0107 pewno\u015b\u0107, sk\u0142ada zapowied\u017a samemu zamawiaj\u0105cemu.<\/p>\r\n<p>W szczeg\u00f3\u0142ach mo\u017cna wyr\u00f3\u017cni\u0107 trzy grupy przypadk\u00f3w: gdy zamawiaj\u0105cy i tak musia\u0142 zak\u0142ada\u0107 odp\u0142atno\u015b\u0107, na przyk\u0142ad dlatego, \u017ce wykonawca wed\u0142ug \u00a7 4 ust. 3 VOB\/B wskaza\u0142 na luk\u0119 w opisie \u015bwiadczenia, a zamawiaj\u0105cy w odpowiedzi za\u017c\u0105da\u0142 wykonania, gdy nie by\u0142o alternatywy dla natychmiastowego wykonania albo gdy wykonawcy nie mo\u017cna przypisa\u0107 winy za zaniedbanie.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn120\" id=\"fnr120\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">120<\/a><\/sup> Ci\u0119\u017car przedstawienia twierdze\u0144 i dowodu co do ka\u017cdego z tych wyj\u0105tk\u00f3w spoczywa na wykonawcy, a wynik sporu o nie trudno przewidzie\u0107. Langen\/Berger uwa\u017caj\u0105, \u017ce wyj\u0105tki dziurawi\u0105 przepis \u201ejak ser szwajcarski\u201d (t\u0142um. w\u0142asne), i uznaj\u0105 wym\u00f3g zapowiedzi przy VOB\/B nieuzgodnionej w ca\u0142o\u015bci za nieskuteczny.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn121\" id=\"fnr121\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">121<\/a><\/sup> Wed\u0142ug orzecznictwa BGH wym\u00f3g ten wytrzymuje natomiast izolowan\u0105 kontrol\u0119 tre\u015bci, je\u017celi wyk\u0142ada si\u0119 go tak w\u0105sko, \u017ce roszczenie odpada tylko przy godnym ochrony interesie zamawiaj\u0105cego i nieusprawiedliwionym zaniedbaniu.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn122\" id=\"fnr122\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">122<\/a><\/sup> Umowy, kt\u00f3re formularzowo rozci\u0105gaj\u0105 wym\u00f3g zapowiedzi na \u015bwiadczenia zmienione wed\u0142ug ust. 5, budz\u0105 w\u0105tpliwo\u015bci co do skuteczno\u015bci. Orzeczenie w tej kwestii nie jest nam znane. Bezpieczniej jest post\u0119powa\u0107 tak, jakby by\u0142y skuteczne.<\/p>\r\n<h4 id=\"oferta-nachtragowa\" style=\"font-size:1.12rem;margin:1.9rem 0 .6rem;color:var(--ink);scroll-margin-top:6rem\">Oferta nachtragowa<\/h4>\r\n<p><a href=\"https:\/\/bwlaw.de\/pl\/baza-wiedzy\/roboty-dodatkowe-nachtrag-w-niemczech\/\">Oferta nachtragowa (Nachtragsangebot)<\/a> jest jednocze\u015bnie zapowiedzi\u0105 i podstaw\u0105 p\u00f3\u017aniejszego rozliczenia. Powinna oznacza\u0107 zmienione lub dodatkowe \u015bwiadczenie, w spos\u00f3b zrozumia\u0142y wyprowadza\u0107 koszty zwi\u0119kszone i zmniejszone oraz wyra\u017anie odnosi\u0107 si\u0119 do skutk\u00f3w dla czasu budowy. Bez sprawdzalnej oferty nachtragowej z regu\u0142y nie ma te\u017c sensownych negocjacji co do wysoko\u015bci.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn123\" id=\"fnr123\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">123<\/a><\/sup> Kto p\u00f3\u017aniej chce skorzysta\u0107 z raty (Abschlagszahlung) w wysoko\u015bci 80 % wed\u0142ug \u00a7 650c ust. 3 BGB (cz\u0119\u015b\u0107 VI), musi by\u0107 szczeg\u00f3lnie staranny. Wed\u0142ug OLG Celle oferta nachtragowa w rozumieniu \u00a7 650b ust. 1 zd. 2 BGB istnieje tylko wtedy, gdy zamawiaj\u0105cy mo\u017ce z niej przynajmniej w przybli\u017ceniu oszacowa\u0107 czekaj\u0105ce go koszty dodatkowe, i musi ona istnie\u0107 przed zarz\u0105dzeniem.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn124\" id=\"fnr124\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">124<\/a><\/sup><\/p>\r\n<h4 id=\"przyjecie-z-zastrzezeniem\" style=\"font-size:1.12rem;margin:1.9rem 0 .6rem;color:var(--ink);scroll-margin-top:6rem\">Przyj\u0119cie z zastrze\u017ceniem<\/h4>\r\n<p>Cz\u0119sto zamawiaj\u0105cy zleca nachtrag, ale po w\u0142asnej, ni\u017cszej cenie. Je\u017celi wykonawca podpisze bez zastrze\u017ce\u0144, ta cena jest uzgodniona i \u017cadna ze stron nie mo\u017ce jej p\u00f3\u017aniej kwestionowa\u0107.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn125\" id=\"fnr125\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">125<\/a><\/sup> Je\u017celi natomiast przyjmie zlecenie, a cen\u0119 wyra\u017anie pozostawi otwart\u0105, w\u0142a\u015bnie nie zgadza si\u0119 na cen\u0119 zamawiaj\u0105cego (\u00a7 150 ust. 2 BGB). Wi\u0105\u017c\u0105ca cena wtedy nie powstaje. Ile mo\u017ce by\u0107 warte takie zdanie, pokazuje sprawa opisana w cz\u0119\u015bci VII.<\/p>\r\n<h4 id=\"co-powinno-regulowac-porozumienie-nachtragowe\" style=\"font-size:1.12rem;margin:1.9rem 0 .6rem;color:var(--ink);scroll-margin-top:6rem\">Co powinno regulowa\u0107 porozumienie nachtragowe<\/h4>\r\n<p>Langen\/Berger formu\u0142uj\u0105 dla podpisanych porozumie\u0144 nachtragowych regu\u0142\u0119: \u201e\u017badnego nachtragu do nachtragu!\u201d (t\u0142um. w\u0142asne). Je\u017celi wykonawca zapomnia\u0142 w porozumieniu o kosztach dodatkowych zwi\u0105zanych z czasem budowy, nie mo\u017ce ich dochodzi\u0107 p\u00f3\u017aniej, poniewa\u017c wi\u0105\u017ce go porozumienie.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn126\" id=\"fnr126\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">126<\/a><\/sup> Kto nie mo\u017ce jeszcze okre\u015bli\u0107 kwotowo skutk\u00f3w czasowych, musi je wi\u0119c wyra\u017anie zastrzec. Je\u017celi zamawiaj\u0105cy jest konsumentem, a porozumienie nachtragowe zostaje zawarte poza lokalem przedsi\u0119biorstwa, na przyk\u0142ad na budowie domu jednorodzinnego, mo\u017ce mu przys\u0142ugiwa\u0107 prawo odst\u0105pienia (Widerrufsrecht).<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn127\" id=\"fnr127\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">127<\/a><\/sup><\/p>\r\n<p>Z drugiej strony podpisany nachtrag nie tworzy bez dalszych przes\u0142anek obowi\u0105zku zap\u0142aty za \u015bwiadczenia, kt\u00f3re by\u0142y ju\u017c nale\u017cne. OLG Naumburg rozr\u00f3\u017cni\u0142 przy szczeg\u00f3\u0142owej umowie rycza\u0142towej tre\u015b\u0107 \u015bwiadczenia uzgodnion\u0105 i now\u0105. Je\u017celi \u015bwiadczenie cz\u0119\u015bciowe, kt\u00f3re ju\u017c zlecono, zostaje w nachtragu zlecone ponownie, nie powstaje podw\u00f3jny obowi\u0105zek zap\u0142aty, a wynagradza si\u0119 tylko to, co wykracza poza dotychczasowy zakres \u015bwiadczenia. Inaczej jest tylko wtedy, gdy zamawiaj\u0105cy, na przyk\u0142ad przez uznanie lub ugod\u0119, zobowi\u0105za\u0142 si\u0119 zap\u0142aci\u0107 bez wzgl\u0119du na istniej\u0105cy obowi\u0105zek \u015bwiadczenia. W tej sprawie z nachtragu na wzmocnion\u0105 konstrukcj\u0119 nawierzchni drogi pozosta\u0142o 20 053,20 \u20ac.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn128\" id=\"fnr128\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">128<\/a><\/sup> Nachtrag powinien wi\u0119c jasno wskazywa\u0107, kt\u00f3re \u015bwiadczenie jest nowe.<\/p>\r\n<h4 id=\"roboty-godzinowe-i-swiadczenia-projektowe\" style=\"font-size:1.12rem;margin:1.9rem 0 .6rem;color:var(--ink);scroll-margin-top:6rem\">Roboty godzinowe i \u015bwiadczenia projektowe<\/h4>\r\n<p>Roboty godzinowe s\u0105 wynagradzane wed\u0142ug \u00a7 2 ust. 10 VOB\/B tylko wtedy, gdy przed ich rozpocz\u0119ciem wyra\u017anie uzgodniono je jako takie. Bolz uwa\u017ca uzgodnienie za mo\u017cliwe tak\u017ce w trakcie prac lub po nich, Langen\/Berger podkre\u015blaj\u0105 moment przed rozpocz\u0119ciem.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn129\" id=\"fnr129\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">129<\/a><\/sup> W praktyce odpowied\u017a jest prosta: uzgodni\u0107 przed pierwsz\u0105 godzin\u0105. Forma nie jest przewidziana, uzgodnienie musi jednak nast\u0105pi\u0107 z zamawiaj\u0105cym lub z umocowanym przedstawicielem. Kierownik budowy lub inspektor nadzoru bez szczeg\u00f3lnego pe\u0142nomocnictwa nie mo\u017ce co do zasady zawrze\u0107 uzgodnienia o robotach godzinowych, a podpisanie <a href=\"https:\/\/bwlaw.de\/pl\/baza-wiedzy\/stundenzettel-na-budowie-w-niemczech\/\">karty godzin pracy (Stundenlohnzettel)<\/a> dotyczy tylko rodzaju i zakresu prac, a nie samego uzgodnienia.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn130\" id=\"fnr130\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">130<\/a><\/sup> Je\u017celi brak uzgodnienia co do wysoko\u015bci, obowi\u0105zuje wynagrodzenie zwyczajowo przyj\u0119te w danej miejscowo\u015bci (\u00a7 15 ust. 1 nr 2 VOB\/B). Dla rozliczenia obowi\u0105zuje \u00a7 15 ust. 3 VOB\/B: po\u015bwiadczone karty godzin pracy zamawiaj\u0105cy musi zwr\u00f3ci\u0107 niezw\u0142ocznie, najp\u00f3\u017aniej w ci\u0105gu sze\u015bciu dni roboczych od dor\u0119czenia. Karty niezwr\u00f3cone w terminie uwa\u017ca si\u0119 za uznane. Je\u017celi zamawiaj\u0105cy uwa\u017ca nak\u0142ad za nieekonomiczny, musi to przedstawi\u0107 i udowodni\u0107.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn131\" id=\"fnr131\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">131<\/a><\/sup><\/p>\r\n<p>Z kolei zamawiaj\u0105cy musi osobno zap\u0142aci\u0107 za dokumentacj\u0119 projektow\u0105, tak\u0105 jak rysunki lub obliczenia, je\u017celi jej \u017c\u0105da, cho\u0107 wykonawca wed\u0142ug umowy i zwyczaju handlowego nie jest jej winien (\u00a7 2 ust. 9 nr 1 VOB\/B). Zapowied\u017a nie jest do tego wymagana.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn132\" id=\"fnr132\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">132<\/a><\/sup><\/p>\r\n<h4 id=\"dokumentacja\" style=\"font-size:1.12rem;margin:1.9rem 0 .6rem;color:var(--ink);scroll-margin-top:6rem\">Dokumentacja<\/h4>\r\n<p>Koszty po\u015brednie i skutki czasowe udowadnia si\u0119 przebiegiem budowy, a nie twierdzeniem. Dziennik budowy, zdj\u0119cia, protoko\u0142y narad i korespondencja dotycz\u0105ca utrudnie\u0144 i zmienionych plan\u00f3w s\u0105 w tej fazie \u015brodkami dowodowymi. Dziennik budowy, kt\u00f3rego kopie na bie\u017c\u0105co trafiaj\u0105 do zamawiaj\u0105cego, mo\u017ce jednocze\u015bnie s\u0142u\u017cy\u0107 jako pisemna zapowied\u017a.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn133\" id=\"fnr133\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">133<\/a><\/sup><\/p>\r\n<figure class=\"bwsum\" aria-label=\"Podsumowanie cz\u0119\u015bci IV: zabezpieczenie Nachtragu\" style=\"margin-left:0;margin-right:0\"><p class=\"bwsum__eye\">Cz\u0119\u015b\u0107 IV w skr\u00f3cie<\/p><p class=\"bwsum__t\">Cztery kroki, kt\u00f3re ratuj\u0105 Nachtrag<\/p><div class=\"bwsum__flow\"><div class=\"bwsum__c\"><span class=\"bwsum__n\">1<\/span><b>Zapowied\u017a<\/b><span>Przed rozpocz\u0119ciem rob\u00f3t, wobec samego zamawiaj\u0105cego, ze wzgl\u0119d\u00f3w dowodowych na pi\u015bmie.<\/span><span class=\"bwsum__p\">\u00a7 2 ust. 6 nr 1 zd. 2<\/span><\/div><div class=\"bwsum__c\"><span class=\"bwsum__n\">2<\/span><b>Oferta nachtragowa<\/b><span>Opisa\u0107 \u015bwiadczenie, sprawdzalnie wyprowadzi\u0107 koszty dodatkowe i zaoszcz\u0119dzone, poruszy\u0107 czas budowy.<\/span><span class=\"bwsum__p\">\u00a7 650b BGB<\/span><\/div><div class=\"bwsum__c\"><span class=\"bwsum__n\">3<\/span><b>Przyj\u0119cie z zastrze\u017ceniem<\/b><span>Zbyt niskiej ceny nigdy nie podpisywa\u0107 bez zastrze\u017cenia. Z zastrze\u017ceniem ta cena nie zostaje uzgodniona.<\/span><span class=\"bwsum__p\">\u00a7 150 ust. 2 BGB<\/span><\/div><div class=\"bwsum__c\"><span class=\"bwsum__n\">4<\/span><b>Porozumienie<\/b><span>Skutki dla czasu budowy wyceni\u0107 albo wyra\u017anie zastrzec. Nie ma Nachtragu do Nachtragu.<\/span><\/div><\/div><div class=\"bwsum__warn\"><b>Stawki godzinowe:<\/b> uzgodni\u0107 przed pierwsz\u0105 godzin\u0105 z zamawiaj\u0105cym albo jego pe\u0142nomocnikiem (\u00a7 2 ust. 10 VOB\/B). Karty godzin niezwr\u00f3cone w terminie uwa\u017ca si\u0119 za uznane (\u00a7 15 ust. 3 VOB\/B).<\/div><\/figure>\r\n<section class=\"bwchk\" id=\"bwchk\" data-progress=\"odpowiedzi: {a} z {n}\" data-start=\"Brak odpowiedzi.\" data-partial=\"Na razie bez luk. Odpowiedz na wszystkie pytania, aby zobaczy\u0107 wynik.\" data-more=\"Wi\u0119cej \u2192\" data-green-t=\"Zielone \u015bwiat\u0142o: formalnie dobrze zabezpieczony\" data-green-x=\"Najwa\u017cniejsze przes\u0142anki s\u0105 spe\u0142nione. Otwarta zostaje zwykle wysoko\u015b\u0107 nowej ceny (cz\u0119\u015b\u0107 V).\" data-yellow-t=\"\u017b\u00f3\u0142te \u015bwiat\u0142o: uzupe\u0142ni\u0107 luki, p\u00f3ki to mo\u017cliwe\" data-yellow-x=\"Roszczenie nie przepad\u0142o, ale jest podatne na zarzuty. Te punkty warto teraz uzupe\u0142ni\u0107 lub wyja\u015bni\u0107:\" data-red-t=\"Czerwone \u015bwiat\u0142o: powa\u017cne ryzyko dla roszczenia\" data-red-x=\"Brakuje co najmniej jednej przes\u0142anki, na kt\u00f3rej Nachtragi zwykle upadaj\u0105. Zle\u0107 sprawdzenie Nachtragu, zanim wykonasz kolejne prace albo cokolwiek podpiszesz.\" aria-label=\"Czy m\u00f3j Nachtrag jest bezpieczny? Osiem pyta\u0144\"><p class=\"bwchk__eye\">Autotest<\/p><p class=\"bwchk__t\">Czy m\u00f3j Nachtrag jest bezpieczny? Osiem pyta\u0144<\/p><p class=\"bwchk__intro\">Odpowiedz na pytania dla konkretnego Nachtragu. \u015awiat\u0142o poka\u017ce, gdzie roszczenie jest zagro\u017cone, i ode\u015ble do w\u0142a\u015bciwego miejsca w artykule.<\/p><form onsubmit=\"return false\"><fieldset class=\"bwchk__q\" data-q=\"1\" data-crit=\"0\" data-link=\"zawarcie-umowy-co-jest-zaplacone-w-cenie\" data-gap=\"Bez odst\u0119pstwa od Bausoll nie ma Nachtragu. Najpierw sprawdzi\u0107 dokumenty umowy.\"><legend>1. Czy \u015bwiadczenie wykracza poza Bausoll?<span>Sprawdzone na wykazie rob\u00f3t, planach, opisie i VOB\/C.<\/span><\/legend><div class=\"bwchk__opts\"><label><input type=\"radio\" name=\"bwq1\" value=\"yes\"> Tak<\/label><label><input type=\"radio\" name=\"bwq1\" value=\"no\"> Nie<\/label><\/div><\/fieldset><fieldset class=\"bwchk__q\" data-q=\"2\" data-crit=\"0\" data-link=\"wykonanie-gdy-rzeczywistosc-odbiega-od-umowy\" data-gap=\"Sam komunikat o utrudnieniu nie jest zarz\u0105dzeniem. Zarz\u0105dzenie potwierdzi\u0107 na pi\u015bmie.\"><legend>2. Czy zamawiaj\u0105cy zarz\u0105dzi\u0142 to \u015bwiadczenie?<span>Sam albo przez umocowanego przedstawiciela, tak\u017ce przez zmienione plany.<\/span><\/legend><div class=\"bwchk__opts\"><label><input type=\"radio\" name=\"bwq2\" value=\"yes\"> Tak<\/label><label><input type=\"radio\" name=\"bwq2\" value=\"no\"> Nie<\/label><\/div><\/fieldset><fieldset class=\"bwchk__q\" data-q=\"3\" data-crit=\"1\" data-link=\"zabezpieczyc-nachtrag-zapowiedziec-zaoferowac-uzgodnic\" data-gap=\"Brak zapowiedzi: przy \u015bwiadczeniach dodatkowych przes\u0142anka roszczenia. Natychmiast uzupe\u0142ni\u0107 i sprawdzi\u0107 wyj\u0105tki.\"><legend>3. Czy roszczenie zosta\u0142o zapowiedziane na pi\u015bmie przed rozpocz\u0119ciem rob\u00f3t?<span>Samemu zamawiaj\u0105cemu. Przy \u015bwiadczeniach dodatkowych to przes\u0142anka roszczenia.<\/span><\/legend><div class=\"bwchk__opts\"><label><input type=\"radio\" name=\"bwq3\" value=\"yes\"> Tak<\/label><label><input type=\"radio\" name=\"bwq3\" value=\"no\"> Nie<\/label><\/div><\/fieldset><fieldset class=\"bwchk__q\" data-q=\"4\" data-crit=\"0\" data-link=\"zabezpieczyc-nachtrag-zapowiedziec-zaoferowac-uzgodnic\" data-gap=\"Bez sprawdzalnej oferty nie ma sensownych negocjacji ani pewnej zaliczki 80 %.\"><legend>4. Czy jest sprawdzalna oferta nachtragowa?<span>Opisane \u015bwiadczenie, wyprowadzone koszty dodatkowe i zaoszcz\u0119dzone, poruszony czas budowy.<\/span><\/legend><div class=\"bwchk__opts\"><label><input type=\"radio\" name=\"bwq4\" value=\"yes\"> Tak<\/label><label><input type=\"radio\" name=\"bwq4\" value=\"no\"> Nie<\/label><\/div><\/fieldset><fieldset class=\"bwchk__q\" data-q=\"5\" data-crit=\"1\" data-link=\"zabezpieczyc-nachtrag-zapowiedziec-zaoferowac-uzgodnic\" data-gap=\"Podpis bez zastrze\u017cenia oznacza, \u017ce ta cena jest uzgodniona.\"><legend>5. Czy zbyt niska cena Nachtragu zosta\u0142a przyj\u0119ta tylko z zastrze\u017ceniem?<span>Ma znaczenie tylko, gdy zamawiaj\u0105cy wpisa\u0142 w\u0142asn\u0105 cen\u0119.<\/span><\/legend><div class=\"bwchk__opts\"><label><input type=\"radio\" name=\"bwq5\" value=\"yes\"> Tak<\/label><label><input type=\"radio\" name=\"bwq5\" value=\"no\"> Nie<\/label><label><input type=\"radio\" name=\"bwq5\" value=\"na\"> Nie dotyczy<\/label><\/div><\/fieldset><fieldset class=\"bwchk__q\" data-q=\"6\" data-crit=\"0\" data-link=\"zabezpieczyc-nachtrag-zapowiedziec-zaoferowac-uzgodnic\" data-gap=\"Nie ma Nachtragu do Nachtragu: skutki czasowe wyceni\u0107 albo zastrzec w porozumieniu.\"><legend>6. Czy skutki dla czasu budowy s\u0105 wycenione albo wyra\u017anie zastrze\u017cone?<span>D\u0142u\u017csze utrzymanie zaplecza, personelu i sprz\u0119tu.<\/span><\/legend><div class=\"bwchk__opts\"><label><input type=\"radio\" name=\"bwq6\" value=\"yes\"> Tak<\/label><label><input type=\"radio\" name=\"bwq6\" value=\"no\"> Nie<\/label><label><input type=\"radio\" name=\"bwq6\" value=\"na\"> Nie dotyczy<\/label><\/div><\/fieldset><fieldset class=\"bwchk__q\" data-q=\"7\" data-crit=\"0\" data-link=\"zabezpieczyc-nachtrag-zapowiedziec-zaoferowac-uzgodnic\" data-gap=\"Koszty po\u015brednie i skutki czasowe udowadnia si\u0119 przebiegiem budowy.\"><legend>7. Czy przebieg budowy jest na bie\u017c\u0105co dokumentowany?<span>Dziennik budowy, zdj\u0119cia, protoko\u0142y narad, korespondencja.<\/span><\/legend><div class=\"bwchk__opts\"><label><input type=\"radio\" name=\"bwq7\" value=\"yes\"> Tak<\/label><label><input type=\"radio\" name=\"bwq7\" value=\"no\"> Nie<\/label><\/div><\/fieldset><fieldset class=\"bwchk__q\" data-q=\"8\" data-crit=\"0\" data-link=\"przed-umowa-oferta-i-kalkulacja\" data-gap=\"Czego nie ma w cenie, tego nie ma przy p\u00f3\u017aniejszej korekcie. Zabezpieczy\u0107 kalkulacj\u0119.\"><legend>8. Czy kalkulacja pierwotna jest kompletna i przechowywana?<span>I zdeponowana, je\u017celi przewiduje to umowa.<\/span><\/legend><div class=\"bwchk__opts\"><label><input type=\"radio\" name=\"bwq8\" value=\"yes\"> Tak<\/label><label><input type=\"radio\" name=\"bwq8\" value=\"no\"> Nie<\/label><\/div><\/fieldset><\/form><div class=\"bwchk__res\" aria-live=\"polite\"><div class=\"bwchk__lights\"><i class=\"r\"><\/i><i class=\"y\"><\/i><i class=\"g\"><\/i><span><\/span><\/div><p class=\"bwchk__rt\"><\/p><p class=\"bwchk__rx\"><\/p><ul class=\"bwchk__gaps\"><\/ul><a class=\"btn bwchk__cta\" href=\"https:\/\/bwlaw.de\/pl\/specjalizacje\/prawo-budowlane\/#kontakt\" style=\"display:none\">Zle\u0107 sprawdzenie Nachtragu <span class=\"arr\">\u2192<\/span><\/a><\/div><p class=\"bwchk__note\">Uproszczony autotest, nie stanowi porady prawnej. Odpowiedzi zostaj\u0105 w Twojej przegl\u0105darce, nie s\u0105 zapisywane ani przesy\u0142ane.<\/p><\/section><script>\r\n(function(){\r\nvar root=document.getElementById('bwchk');\r\nif(!root){return;}\r\nvar qs=root.querySelectorAll('[data-q]');\r\nvar res=root.querySelector('.bwchk__res');\r\nfunction t(k){return root.getAttribute('data-'+k)||'';}\r\nfunction upd(){\r\nvar answered=0,no=0,crit=false,gaps=[];\r\nfor(var i=0;i<qs.length;i++){\r\nvar q=qs[i];var sel=q.querySelector('input:checked');\r\nif(sel){answered+=1;\r\nif(sel.value==='no'){no+=1;if(q.getAttribute('data-crit')==='1'){crit=true;}gaps.push(q);}}}\r\nroot.classList.remove('bwchk-red','bwchk-yellow','bwchk-green');\r\nvar prog=t('progress').replace('{a}',answered).replace('{n}',qs.length);\r\nres.querySelector('.bwchk__lights span').textContent=prog;\r\nvar title=res.querySelector('.bwchk__rt'),text=res.querySelector('.bwchk__rx'),list=res.querySelector('.bwchk__gaps'),cta=res.querySelector('.bwchk__cta');\r\nlist.innerHTML='';cta.style.display='none';\r\nif(answered===0){title.textContent=t('start');text.textContent='';return;}\r\nif(no===0){if(answered<qs.length){title.textContent=t('partial');text.textContent='';return;}}\r\nvar level='green';\r\nif(crit){level='red';}else{if(no>=3){level='red';}else{if(no>0){level='yellow';}}}\r\nroot.classList.add('bwchk-'+level);\r\ntitle.textContent=t(level+'-t');text.textContent=t(level+'-x');\r\nfor(var j=0;j<gaps.length;j++){\r\nvar li=document.createElement('li');li.appendChild(document.createTextNode(gaps[j].getAttribute('data-gap')+' '));\r\nvar a=document.createElement('a');a.href='#'+gaps[j].getAttribute('data-link');a.textContent=t('more');li.appendChild(a);list.appendChild(li);}\r\nif(level!=='green'){cta.style.display='inline-block';}\r\n}\r\nroot.addEventListener('change',upd);upd();\r\n})();\r\n<\/script>\r\n<h3 id=\"rozliczenie-jak-powstaje-nowa-cena\" style=\"font-size:1.35rem;margin-top:2.4rem;scroll-margin-top:6rem\">V. Rozliczenie: jak powstaje nowa cena<\/h3>\r\n<p>Dopiero teraz si\u0119 liczy. Przez dziesi\u0119ciolecia w niemieckim prawie budowlanym obowi\u0105zywa\u0142o przedkalkulacyjne kontynuowanie cen (vorkalkulatorische Preisfortschreibung): now\u0105 cen\u0119 wyprowadzano z kalkulacji pierwotnej, w razie potrzeby z por\u00f3wnywalnej pozycji z innej cz\u0119\u015bci wykazu rob\u00f3t. Zar\u00f3wno dobre, jak i z\u0142e ceny pozostawa\u0142y w ten spos\u00f3b podstaw\u0105.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn134\" id=\"fnr134\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">134<\/a><\/sup> Kto w ofercie by\u0142 zbyt tani, przenosi\u0142 t\u0119 strat\u0119 na wszystkie nachtragi.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn135\" id=\"fnr135\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">135<\/a><\/sup><\/p>\r\n<h4 id=\"najpierw-umowa-potem-porozumienie-potem-luka\" style=\"font-size:1.12rem;margin:1.9rem 0 .6rem;color:var(--ink);scroll-margin-top:6rem\">Najpierw umowa, potem porozumienie, potem luka<\/h4>\r\n<p>Zanim wybierze si\u0119 metod\u0119, trzeba zachowa\u0107 kolejno\u015b\u0107. Po pierwsze: czy umowa, poza samym w\u0142\u0105czeniem VOB\/B, reguluje spos\u00f3b tworzenia cen nachtragowych? Po drugie: czy strony porozumia\u0142y si\u0119 co do konkretnego nachtragu lub sposobu jego obliczenia, tak\u017ce w spos\u00f3b dorozumiany przez praktyk\u0119 rozlicze\u0144? Po trzecie: dopiero gdy brak obu, istnieje luka, kt\u00f3r\u0105 nale\u017cy wype\u0142ni\u0107 w drodze wyk\u0142adni uzupe\u0142niaj\u0105cej umowy.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn136\" id=\"fnr136\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">136<\/a><\/sup> Uzgodnienia dotycz\u0105ce poszczeg\u00f3lnych sk\u0142adnik\u00f3w ceny, na przyk\u0142ad uzgodniony narzut generalnego wykonawcy na \u015bwiadczenia podwykonawc\u00f3w, obowi\u0105zuj\u0105 tak\u017ce dla nachtrag\u00f3w.<\/p>\r\n<p>Sporne jest, czy skuteczna jest sformu\u0142owana z g\u00f3ry klauzula, wed\u0142ug kt\u00f3rej nachtragi nale\u017cy wyprowadza\u0107 wy\u0142\u0105cznie z kalkulacji pierwotnej. Langen\/Berger uwa\u017caj\u0105 tak\u0105 regulacj\u0119 za mo\u017cliw\u0105 tak\u017ce w og\u00f3lnych warunkach um\u00f3w.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn137\" id=\"fnr137\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">137<\/a><\/sup> Bolz uwa\u017ca tak\u0105 klauzul\u0119 za niezgodn\u0105 z ustawowym modelem (Leitbild) \u00a7 650c BGB i dlatego za nieodpowiedni\u0105 (unangemessen), bez wzgl\u0119du na to, kt\u00f3ra strona j\u0105 postawi\u0142a.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn138\" id=\"fnr138\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">138<\/a><\/sup><\/p>\r\n<h4 id=\"linia-bgh-koszty-rzeczywiscie-niezbedne\" style=\"font-size:1.12rem;margin:1.9rem 0 .6rem;color:var(--ink);scroll-margin-top:6rem\">Linia BGH: koszty rzeczywi\u015bcie niezb\u0119dne<\/h4>\r\n<p>Dla nadwy\u017cki ilo\u015bci wed\u0142ug \u00a7 2 ust. 3 nr 2 VOB\/B BGH wype\u0142ni\u0142 luk\u0119. W braku uzgodnienia stron, tak\u017ce co do poszczeg\u00f3lnych sk\u0142adnik\u00f3w ceny, now\u0105 cen\u0119 nale\u017cy ustali\u0107 w drodze wyk\u0142adni uzupe\u0142niaj\u0105cej umowy, a miarodajne s\u0105 wtedy rzeczywi\u015bcie niezb\u0119dne koszty nadwy\u017cki powi\u0119kszone o odpowiednie narzuty.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn139\" id=\"fnr139\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">139<\/a><\/sup> Kilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej BGH rozwin\u0105\u0142 t\u0119 lini\u0119: odes\u0142anie do w\u0142asnej kalkulacji nie wystarcza do uzasadnienia wysoko\u015bci narzut\u00f3w, s\u0105d mo\u017ce je jednak oszacowa\u0107 (\u00a7 287 ust. 2 ZPO).<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn140\" id=\"fnr140\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">140<\/a><\/sup><\/p>\r\n<p>Dla \u015bwiadcze\u0144 zmienionych i dodatkowych Kammergericht wkroczy\u0142 na t\u0119 sam\u0105 drog\u0119 ju\u017c wcze\u015bniej. W pierwszej tezie czytamy \u2014 w t\u0142umaczeniu: \u201ePodstaw\u0105 roszczenia o wynagrodzenie dodatkowe z \u00a7 2 ust. 5 i 6 VOB\/B s\u0105 rzeczywiste koszty zwi\u0119kszone lub zmniejszone, kt\u00f3re powstaj\u0105 u przedsi\u0119biorcy wskutek zmiany \u015bwiadczenia\u201d. S\u0105d uj\u0105\u0142 to we wzorze M = N \u2212 A: koszty dodatkowe wynikaj\u0105 z r\u00f3\u017cnicy mi\u0119dzy kosztami nowego i starego wykonania. Jako narzut przyj\u0105\u0142, w nawi\u0105zaniu do ustawowego domniemania 5 % przy swobodnym wypowiedzeniu (\u00a7 649 zd. 3 BGB w dawnym brzmieniu, obecnie \u00a7 648 zd. 3 BGB), co najmniej wsp\u00f3\u0142czynnik 20\/19, czyli oko\u0142o 5,3 %.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn141\" id=\"fnr141\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">141<\/a><\/sup> Bolz uwa\u017ca taki rycza\u0142towy minimalny narzut za chybiony, poniewa\u017c odpowiednie narzuty zale\u017c\u0105 od przedsi\u0119biorstwa i jego pola dzia\u0142alno\u015bci.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn142\" id=\"fnr142\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">142<\/a><\/sup><\/p>\r\n<p>Czy miernik koszt\u00f3w rzeczywistych obowi\u0105zuje dla wszystkich podstaw korekty, nie zosta\u0142o ostatecznie wyja\u015bnione. Dla \u015bwiadcze\u0144 dodatkowych wed\u0142ug ust. 6 OLG Brandenburg uzna\u0142 za miarodajne koszty rzeczywi\u015bcie niezb\u0119dne, kt\u00f3re jednak mog\u0105 si\u0119 w pe\u0142ni pokrywa\u0107 ze skalkulowanymi.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn143\" id=\"fnr143\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">143<\/a><\/sup> OLG Schleswig pozostawi\u0142 dla ust. 5 otwartym, czy orzecznictwo BGH dotycz\u0105ce nadwy\u017cki ilo\u015bci mo\u017cna przenie\u015b\u0107, i pokaza\u0142, \u017ce wyk\u0142adnia uzupe\u0142niaj\u0105ca umowy mo\u017ce tak\u017ce prowadzi\u0107 z powrotem do kalkulacji: je\u017celi strony \u201euzgodni\u0142y ceny dla wielu r\u00f3\u017cnych \u015bwiadcze\u0144, przemawia za tym dostateczne prawdopodobie\u0144stwo, \u017ce kierowa\u0142yby si\u0119 tymi uzgodnieniami cenowymi\u201d (t\u0142um. w\u0142asne). Skalkulowane koszty pozostaj\u0105 wtedy co najmniej \u015brodkiem pomocniczym.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn144\" id=\"fnr144\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">144<\/a><\/sup><\/p>\r\n<p>Procesowa korzy\u015b\u0107 nowej linii jest znaczna. Kto przedstawia rzeczywiste koszty zmiany, nie musi ujawnia\u0107 i broni\u0107 ca\u0142ej kalkulacji. Je\u017celi wykonawca korzysta z podwykonawcy, jego kosztami dodatkowymi jest z regu\u0142y wynagrodzenie, kt\u00f3re musi mu zap\u0142aci\u0107 za zmian\u0119 wed\u0142ug stawek rynkowych.<\/p>\r\n<p>Co wykonawca musi w tym celu przedstawi\u0107, Kammergericht doprecyzowa\u0142 w 2025 r. Musi co do zasady rozbi\u0107 sw\u00f3j dodatkowy nak\u0142ad przynajmniej wed\u0142ug rodzaj\u00f3w koszt\u00f3w, czyli na materia\u0142, sprz\u0119t i robocizn\u0119. Mo\u017cna od tego odst\u0105pi\u0107 tylko wtedy, gdy wyprowadzenie da si\u0119 prze\u015bledzi\u0107 tak\u017ce bez tego, zw\u0142aszcza przy niewielkim, dobrze opisanym \u015bwiadczeniu cz\u0119\u015bciowym. Kalkulacja pierwotnej ceny ma przy tym jedynie znaczenie \u015brodka pomocniczego. Je\u017celi nie odzwierciedla ona trafnie rzeczywistych koszt\u00f3w albo jest to sporne, licz\u0105 si\u0119 koszty rzeczywiste. Poziom cen umowy nie zostaje przy tym utracony, poniewa\u017c przenosi si\u0119 go przez wsp\u00f3\u0142czynnik narzutu wynikaj\u0105cy z uzgodnionego wynagrodzenia (ni\u017cej, regu\u0142y obliczeniowe). W\u0142a\u015bnie to oznacza wed\u0142ug Kammergericht formu\u0142a \u201edobra cena pozostaje dobr\u0105 cen\u0105, z\u0142a cena pozostaje z\u0142\u0105 cen\u0105\u201d (t\u0142um. w\u0142asne), kt\u00f3ra wbrew rozpowszechnionemu rozumieniu nie jest argumentem przeciwko rozliczeniu wed\u0142ug koszt\u00f3w rzeczywistych.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn145\" id=\"fnr145\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">145<\/a><\/sup><\/p>\r\n<h4 id=\"kalkulacja-pierwotna-zlozona-do-depozytu-par-650c-ust-2-bgb\" style=\"font-size:1.12rem;margin:1.9rem 0 .6rem;color:var(--ink);scroll-margin-top:6rem\">Kalkulacja pierwotna z\u0142o\u017cona do depozytu: \u00a7 650c ust. 2 BGB<\/h4>\r\n<p>W ustawowym prawie umowy o roboty budowlane kalkulacja pozostaje w grze. Je\u017celi przedsi\u0119biorca z\u0142o\u017cy\u0142 swoj\u0105 kalkulacj\u0119 pierwotn\u0105 do depozytu zgodnie z porozumieniem, mo\u017ce wed\u0142ug \u00a7 650c ust. 2 BGB obliczy\u0107 nachtrag na jej podstawie, a domniemywa si\u0119, \u017ce tak przeniesione wynagrodzenie odpowiada wynagrodzeniu wed\u0142ug koszt\u00f3w rzeczywi\u015bcie niezb\u0119dnych. Kammergericht rozumie to domniemanie w\u0105sko: domniemywa si\u0119 tylko prawid\u0142owo\u015b\u0107 za\u0142o\u017ce\u0144 w z\u0142o\u017conej kalkulacji, a nie wynik ko\u0144cowy kontynuowania cen.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn146\" id=\"fnr146\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">146<\/a><\/sup> Sporne jest, czy przepis obowi\u0105zuje tak\u017ce w umowie VOB\/B. Kammergericht go stosuje,<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn147\" id=\"fnr147\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">147<\/a><\/sup> a Langen\/Berger uwa\u017caj\u0105 to za niemal konieczne.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn148\" id=\"fnr148\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">148<\/a><\/sup> Bolz w ramach \u00a7 2 VOB\/B odrzuca wszelkie odwo\u0142anie do kalkulacji, tak\u017ce do z\u0142o\u017conej do depozytu, poniewa\u017c w obliczeniu nachtragu nie mo\u017ce by\u0107 po\u0142\u0105czenia koszt\u00f3w rzeczywistych i skalkulowanych.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn149\" id=\"fnr149\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">149<\/a><\/sup><\/p>\r\n<h4 id=\"niedobory-ilosci\" style=\"font-size:1.12rem;margin:1.9rem 0 .6rem;color:var(--ink);scroll-margin-top:6rem\">Niedobory ilo\u015bci<\/h4>\r\n<p>Dla niedoboru ilo\u015bci BGH metody dot\u0105d nie rozstrzygn\u0105\u0142. W sprawie wycinki wyra\u017anie pozostawi\u0142 otwartym, jak korekta ma w szczeg\u00f3\u0142ach przebiega\u0107, i ustali\u0142 jedynie, \u017ce czynniki spoza pierwotnego obliczenia ceny pozostaj\u0105 nieuwzgl\u0119dnione.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn150\" id=\"fnr150\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">150<\/a><\/sup> Langen\/Berger wyprowadzaj\u0105 mimo to z tego orzeczenia, \u017ce now\u0105 cen\u0119 nale\u017cy ustali\u0107 wed\u0142ug kalkulacji pierwotnej, i uwa\u017caj\u0105 odwo\u0142anie do koszt\u00f3w rzeczywistych przy niedoborach za bezsensowne.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn151\" id=\"fnr151\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">151<\/a><\/sup> W praktyce i tak nie da si\u0119 omin\u0105\u0107 kalkulacji: aby obliczy\u0107 wyr\u00f3wnanie, wykonawca musi ujawni\u0107, jakie udzia\u0142y na zagospodarowanie placu budowy, koszty og\u00f3lne budowy i koszty og\u00f3lne tkwi\u0105 w jego cenach jednostkowych.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn152\" id=\"fnr152\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">152<\/a><\/sup><\/p>\r\n<p>LG N\u00fcrnberg-F\u00fcrth dla niedobor\u00f3w wyra\u017anie opowiedzia\u0142 si\u0119 przeciwko przeniesieniu orzecznictwa BGH dotycz\u0105cego nadwy\u017cek. Wyr\u00f3wnanie nale\u017cy wed\u0142ug niego ustali\u0107 przez kalkulacyjne kontynuowanie cen z wykazu rob\u00f3t, poniewa\u017c z koszt\u00f3w rzeczywistych nie da si\u0119 odczyta\u0107 uzgodnionego zysku. Obliczenie wygl\u0105da\u0142o tak: skalkulowano 6,0 % koszt\u00f3w og\u00f3lnych budowy, 10,5 % koszt\u00f3w og\u00f3lnych oraz po 1,0 % ryzyka i zysku, cena jednostkowa wynosi\u0142a wi\u0119c 118,5 % koszt\u00f3w bezpo\u015brednich. Dla niedoboru wyodr\u0119bniono zawarty w niej udzia\u0142 narzut\u00f3w bez ryzyka (17,5 punktu procentowego) i pomno\u017cono go przez r\u00f3\u017cnic\u0119 mi\u0119dzy ilo\u015bci\u0105 z przetargu a ilo\u015bci\u0105 wykonan\u0105. Nadwy\u017cki ponad 10 % w innych pozycjach wesz\u0142y do rachunku wyr\u00f3wnawczego z udzia\u0142em bez ryzyka i zysku (16,5 punktu procentowego) jako nadpokrycie.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn153\" id=\"fnr153\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">153<\/a><\/sup> Nie da si\u0119 natomiast utrzyma\u0107 cz\u0119\u015bci rozstrzygni\u0119cia OLG Brandenburg w sprawie ci\u0119cia drzew (cz\u0119\u015b\u0107 III.1). Wyr\u00f3wnano tam tak\u017ce przych\u00f3d ze sprzeda\u017cy materia\u0142u z ci\u0119cia, kt\u00f3ry nie by\u0142 wliczony do ceny jednostkowej. Takie czynniki pozostaj\u0105 wed\u0142ug p\u00f3\u017aniejszego wyroku BGH w sprawie wycinki nieuwzgl\u0119dnione.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn154\" id=\"fnr154\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">154<\/a><\/sup><\/p>\r\n<h4 id=\"reguly-obliczeniowe\" style=\"font-size:1.12rem;margin:1.9rem 0 .6rem;color:var(--ink);scroll-margin-top:6rem\">Regu\u0142y obliczeniowe<\/h4>\r\n<ul><li><strong>Moment:<\/strong> Miarodajne s\u0105 wed\u0142ug Langen\/Berger koszty na pocz\u0105tku wykonywania zmienionego \u015bwiadczenia.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn155\" id=\"fnr155\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">155<\/a><\/sup><\/li><li><strong>Koszty og\u00f3lne budowy<\/strong>, je\u017celi da si\u0119 je osobno udokumentowa\u0107, nale\u017c\u0105 do samych koszt\u00f3w, a nie do narzutu. BGH sam wyja\u015bni\u0142, \u017ce odmienne sformu\u0142owanie w jego wyroku z 08.08.2019 wynika\u0142o z omy\u0142ki redakcyjnej.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn156\" id=\"fnr156\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">156<\/a><\/sup><\/li><li><strong>Narzuty<\/strong> na koszty og\u00f3lne oraz ryzyko i zysk nale\u017cy ustali\u0107 w odpowiedniej wysoko\u015bci, wed\u0142ug Bolza w odniesieniu do konkretnego przedsi\u0119biorstwa. Kammergericht stawia w pierwszej kolejno\u015bci na wsp\u00f3\u0142czynnik narzutu tkwi\u0105cy w uzgodnionej cenie. Je\u017celi s\u0105d musi go ustali\u0107 sam, za odpowiednie mog\u0105 uchodzi\u0107 w ka\u017cdym razie wsp\u00f3\u0142czynniki mi\u0119dzy 1,05 lub 1,0526 a 1,2.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn157\" id=\"fnr157\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">157<\/a><\/sup><\/li><li><strong>Szacowanie:<\/strong> Je\u017celi brak wiarygodnej podstawy do dok\u0142adnego obliczenia, s\u0105d mo\u017ce oszacowa\u0107 koszty i narzuty (\u00a7 287 ust. 2 ZPO), o ile wykonawca przedstawi ku temu uchwytne punkty zaczepienia.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn158\" id=\"fnr158\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">158<\/a><\/sup><\/li><li><strong>Koszty zmniejszone:<\/strong> Szacowanie dzia\u0142a w obu kierunkach. OLG D\u00fcsseldorf odj\u0105\u0142 od oszacowanej ceny nachtragowej r\u00f3wnie\u017c oszacowan\u0105 oszcz\u0119dno\u015b\u0107 w wysoko\u015bci 16 559,40 \u20ac, poniewa\u017c na 660 m nie trzeba by\u0142o budowa\u0107 sta\u0142ego zabezpieczenia. Zarzutu, \u017ce nie odpad\u0142 istotny nak\u0142ad personelu, nie uwzgl\u0119dni\u0142, poniewa\u017c przy \u015brodkach zabezpieczaj\u0105cych, tak jak przy rusztowaniach, cen\u0119 wyznacza tak\u017ce ilo\u015b\u0107 materia\u0142u i czas jego u\u017cycia.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn159\" id=\"fnr159\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">159<\/a><\/sup><\/li><\/ul>\r\n<p>Je\u017celi nachtragi \u0142\u0105cznie mocno rosn\u0105, powstaje pytanie, czy wykonawca nadal jest zwi\u0105zany starymi, z\u0142ymi cenami. Langen\/Berger uwa\u017caj\u0105 wytyczn\u0105 za niezb\u0119dn\u0105 i m\u00f3wi\u0105 o \u201eczerwonym sygnale alarmowym\u201d (Alarmsignal Rot), gdy nachtragi przekraczaj\u0105 30 % pierwotnej warto\u015bci zam\u00f3wienia, przy czym do obrony by\u0142aby tak\u017ce granica 25 %.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn160\" id=\"fnr160\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">160<\/a><\/sup> BGH takiej granicy nie uzna\u0142. Za\u0142o\u017cenie s\u0105du apelacyjnego, \u017ce zwi\u0105zanie star\u0105 cen\u0105 ko\u0144czy si\u0119 w ka\u017cdym razie, \u201egdy zmiana stanowi wi\u0119cej ni\u017c 30 procent wynagrodzenia umownego\u201d (t\u0142um. w\u0142asne), uzna\u0142 za niedostatecznie uzasadnione i odes\u0142a\u0142 do przes\u0142anek \u00a7 313 BGB w konkretnym przypadku.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn161\" id=\"fnr161\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">161<\/a><\/sup><\/p>\r\n<figure class=\"bwsum\" aria-label=\"Podsumowanie cz\u0119\u015bci V: rozliczenie\" style=\"margin-left:0;margin-right:0\"><p class=\"bwsum__eye\">Cz\u0119\u015b\u0107 V w skr\u00f3cie<\/p><p class=\"bwsum__t\">Jak powstaje nowa cena<\/p><div class=\"bwsum__flow\"><div class=\"bwsum__c\"><span class=\"bwsum__n\">1<\/span><b>Umowa<\/b><span>Czy umowa reguluje, jak ustala si\u0119 ceny nachtragowe?<\/span><\/div><div class=\"bwsum__c\"><span class=\"bwsum__n\">2<\/span><b>Porozumienie<\/b><span>Czy strony si\u0119 porozumia\u0142y, tak\u017ce przez praktyk\u0119 rozlicze\u0144?<\/span><\/div><div class=\"bwsum__c\"><span class=\"bwsum__n\">3<\/span><b>Luka<\/b><span>Dopiero wtedy wyk\u0142adnia uzupe\u0142niaj\u0105ca: rzeczywi\u015bcie niezb\u0119dne koszty plus odpowiednie narzuty.<\/span><span class=\"bwsum__p\">BGH VII ZR 34\/18<\/span><\/div><\/div><div class=\"bwsum__grid bwsum__grid--2\" style=\"margin-top:.7rem\"><div class=\"bwsum__c bwsum__dark\"><b>Formu\u0142a Kammergericht<\/b><p class=\"bwsum__formula\" style=\"color:#E8946B\">M = N \u2212 A<\/p><span>Koszty dodatkowe = koszty nowego minus koszty dotychczasowego wykonania. Narzut co najmniej 20\/19, ok. 5,3 %.<\/span><span class=\"bwsum__p\" style=\"background:rgba(232,148,107,.16);color:#E8946B\">KG 21 U 30\/17<\/span><\/div><div class=\"bwsum__c\"><b>Wykazanie<\/b><span>Nak\u0142ad dodatkowy rozbi\u0107 na materia\u0142, sprz\u0119t i robocizn\u0119. Kalkulacja jest tylko pomoc\u0105. Oszcz\u0119dno\u015bci samemu uwzgl\u0119dni\u0107.<\/span><span class=\"bwsum__p\">KG 21 U 176\/24<\/span><\/div><\/div><p class=\"bwsum__note\"><b>Mniejsze ilo\u015bci:<\/b> BGH pozostawi\u0142 metod\u0119 otwart\u0105. W praktyce nie da si\u0119 obej\u015b\u0107 kalkulacji (LG N\u00fcrnberg-F\u00fcrth 12 O 8630\/20).<\/p><\/figure>\r\n<h3 id=\"spor-plynnosc-przed-wyrokiem\" style=\"font-size:1.35rem;margin-top:2.4rem;scroll-margin-top:6rem\">VI. Sp\u00f3r: p\u0142ynno\u015b\u0107 przed wyrokiem<\/h3>\r\n<p>Mo\u017cna poprawnie odpowiedzie\u0107 na wszystkie pytania o kwalifikacj\u0119 i obliczenie, a mimo to przegra\u0107, je\u017celi odpowied\u017a przychodzi dopiero po latach. Prawo umowy o roboty budowlane z 2018 r. da\u0142o przedsi\u0119biorcom narz\u0119dzia, kt\u00f3rymi mo\u017cna zabezpieczy\u0107 p\u0142ynno\u015b\u0107 w trakcie sporu. Czy obowi\u0105zuj\u0105 one tak\u017ce w umowie VOB\/B, nie zosta\u0142o ostatecznie rozstrzygni\u0119te, orzecznictwo s\u0105d\u00f3w wy\u017cszych coraz cz\u0119\u015bciej to potwierdza.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn162\" id=\"fnr162\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">162<\/a><\/sup><\/p>\r\n<p><strong>Rata w wysoko\u015bci 80 %.<\/strong> Przy spornym nachtragu przedsi\u0119biorca mo\u017ce \u017c\u0105da\u0107 jako raty (Abschlagszahlung) 80 % wynagrodzenia dodatkowego wskazanego w swojej ofercie nachtragowej (\u00a7 650c ust. 3 BGB). Je\u017celi p\u00f3\u017aniejsze rozliczenie wyka\u017ce, \u017ce by\u0142o to za du\u017co, nadwy\u017ck\u0119 nale\u017cy zwr\u00f3ci\u0107 wraz z odsetkami. Wed\u0142ug OLG M\u00fcnchen i OLG Celle zak\u0142ada to tak\u017ce w umowie VOB\/B spe\u0142nienie przes\u0142anek \u00a7 650b BGB, w szczeg\u00f3lno\u015bci istnienie dostatecznej oferty nachtragowej przed zarz\u0105dzeniem.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn163\" id=\"fnr163\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">163<\/a><\/sup> Wi\u0105\u017c\u0105ce dla s\u0105du domniemanie co do wysoko\u015bci nachtragu nie wynika wed\u0142ug Kammergericht z regu\u0142y 80 %, ani w post\u0119powaniu g\u0142\u00f3wnym, ani w post\u0119powaniu zabezpieczaj\u0105cym.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn164\" id=\"fnr164\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">164<\/a><\/sup><\/p>\r\n<p><strong>Zabezpieczenie roszczenia w trybie <a href=\"https:\/\/bwlaw.de\/pl\/baza-wiedzy\/zaplata-za-nachtrag-einstweilige-verfuegung\/\">\u00a7 650d BGB<\/a> (einstweilige Verf\u00fcgung).<\/strong> Wed\u0142ug \u00a7 650d BGB w sporach o prawo do wydawania zarz\u0105dze\u0144 i o dostosowanie wynagrodzenia po rozpocz\u0119ciu rob\u00f3t nie trzeba uprawdopodabnia\u0107 podstawy zabezpieczenia (Verf\u00fcgungsgrund). Pozwala to tymczasowo wyja\u015bni\u0107, czy dosz\u0142o do zarz\u0105dzenia, co pomaga zw\u0142aszcza wtedy, gdy zamawiaj\u0105cy upiera si\u0119, \u017ce \u015bwiadczenie jest obj\u0119te cen\u0105. T\u0119 drog\u0119 mo\u017ce wybra\u0107 tak\u017ce zamawiaj\u0105cy, na przyk\u0142ad aby ustali\u0107, \u017ce nachtrag jest nieuzasadniony.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn165\" id=\"fnr165\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">165<\/a><\/sup> Wed\u0142ug Kammergericht dopuszczalny jest tak\u017ce wniosek o ustalenie pozytywne, na przyk\u0142ad \u017ce \u015bwiadczenie jest ju\u017c obj\u0119te wykazem rob\u00f3t albo w\u0142a\u015bnie nie jest.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn166\" id=\"fnr166\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">166<\/a><\/sup><\/p>\r\n<p>Jak daleko si\u0119ga to u\u0142atwienie, jest sporne mi\u0119dzy S\u0105dami Krajowymi Wy\u017cszymi. OLG Celle nie stosuje domniemania podstawy zabezpieczenia do spor\u00f3w o \u00a7 1 ust. 3, 4 i \u00a7 2 ust. 5, 6 VOB\/B, Kammergericht natomiast tak.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn167\" id=\"fnr167\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">167<\/a><\/sup> Spory o czyste zmiany ilo\u015bci nie podlegaj\u0105 wed\u0142ug OLG Karlsruhe i tak ani \u00a7 650b, ani \u00a7 650c BGB, tak \u017ce r\u00f3wnie\u017c \u00a7 650d BGB ich nie dotyczy.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn168\" id=\"fnr168\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">168<\/a><\/sup> Wed\u0142ug Kammergericht domniemanie nie odpada te\u017c z chwil\u0105 gotowo\u015bci do wystawienia faktury ko\u0144cowej, wed\u0142ug OLG Karlsruhe zakres stosowania \u00a7 650d BGB nie jest wtedy ju\u017c otwarty.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn169\" id=\"fnr169\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">169<\/a><\/sup> Kto zbyt d\u0142ugo zwleka z wnioskiem, i tak sam obala pilno\u015b\u0107.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn170\" id=\"fnr170\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">170<\/a><\/sup><\/p>\r\n<p><strong>Zabezpieczenie wynagrodzenia.<\/strong> Zabezpieczenie (Bauhandwerkersicherung) wed\u0142ug \u00a7 650f ust. 1 BGB wyra\u017anie obejmuje tak\u017ce wynagrodzenie ze zlece\u0144 dodatkowych. Wed\u0142ug Langen\/Berger wykonawca mo\u017ce \u017c\u0105da\u0107 zabezpieczenia wynagrodzenia nachtragowego ju\u017c przed wykonaniem.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn171\" id=\"fnr171\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">171<\/a><\/sup><\/p>\r\n<p><strong>Wstrzymanie prac i odmowa \u015bwiadczenia.<\/strong> Je\u017celi wymagalna p\u0142atno\u015b\u0107 nie wp\u0142ywa mimo wyznaczenia odpowiedniego dodatkowego terminu, wykonawca mo\u017ce wstrzyma\u0107 prace (\u00a7 16 ust. 5 nr 4 VOB\/B). Sam sp\u00f3r o wysoko\u015b\u0107 nachtragu do tego nie uprawnia, poniewa\u017c wed\u0142ug \u00a7 18 ust. 5 VOB\/B spory nie uprawniaj\u0105 wykonawcy do wstrzymania prac. U Bolza czytamy: obowi\u0105zuje zasada \u201ewykonanie umowy ma pierwsze\u0144stwo przed pewno\u015bci\u0105 ceny\u201d (t\u0142um. w\u0142asne). Inaczej jest, gdy zamawiaj\u0105cy ostatecznie odmawia wynagrodzenia za zarz\u0105dzon\u0105 zmian\u0119 albo kwestionuje zmian\u0119 i odrzuca wszelkie negocjacje.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn172\" id=\"fnr172\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">172<\/a><\/sup> Langen\/Berger id\u0105 dalej i przyznaj\u0105 prawo odmowy \u015bwiadczenia ju\u017c wtedy, gdy zamawiaj\u0105cy bez powodu odmawia ustalenia przed wykonaniem prawid\u0142owo przedstawionej ceny nachtragowej, sami jednak zalecaj\u0105 ostro\u017cno\u015b\u0107.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn173\" id=\"fnr173\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">173<\/a><\/sup> Ryzykowne jest w ka\u017cdym razie gro\u017cenie wstrzymaniem prac, aby wymusi\u0107 podpisanie nachtragu. Mo\u017ce to stanowi\u0107 bezprawn\u0105 gro\u017ab\u0119, a nieuzasadniona odmowa \u015bwiadczenia mo\u017ce uprawnia\u0107 zamawiaj\u0105cego do wypowiedzenia z wa\u017cnego powodu.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn174\" id=\"fnr174\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">174<\/a><\/sup><\/p>\r\n<figure class=\"bwsum\" aria-label=\"Podsumowanie cz\u0119\u015bci VI: sp\u00f3r i p\u0142ynno\u015b\u0107\" style=\"margin-left:0;margin-right:0\"><p class=\"bwsum__eye\">Cz\u0119\u015b\u0107 VI w skr\u00f3cie<\/p><p class=\"bwsum__t\">P\u0142ynno\u015b\u0107 finansowa przed wyrokiem<\/p><div class=\"bwsum__grid bwsum__grid--2\"><div class=\"bwsum__c\"><b>Zaliczka 80 %<\/b><span>Przy spornym Nachtragu 80 % oferowanego wynagrodzenia dodatkowego. Warunek: wystarczaj\u0105ca oferta nachtragowa przed zarz\u0105dzeniem.<\/span><span class=\"bwsum__p\">\u00a7 650c ust. 3 BGB<\/span><\/div><div class=\"bwsum__c\"><b>Zabezpieczenie w trybie \u00a7 650d<\/b><span>Bez potrzeby uprawdopodobnienia pilno\u015bci. Zakres przy umowach VOB\/B sporny mi\u0119dzy s\u0105dami (OLG).<\/span><span class=\"bwsum__p\">\u00a7 650d BGB<\/span><\/div><div class=\"bwsum__c\"><b>Zabezpieczenie zap\u0142aty<\/b><span>Bauhandwerkersicherung obejmuje te\u017c wynagrodzenie ze zlece\u0144 dodatkowych.<\/span><span class=\"bwsum__p\">\u00a7 650f BGB<\/span><\/div><div class=\"bwsum__c\"><b>Wstrzymanie rob\u00f3t<\/b><span>Tylko gdy wymagalna p\u0142atno\u015b\u0107 nie wp\u0142ywa mimo dodatkowego terminu.<\/span><span class=\"bwsum__p\">\u00a7 16 ust. 5 nr 4 VOB\/B<\/span><\/div><\/div><div class=\"bwsum__warn\"><b>Nie wolno wstrzyma\u0107 budowy z powodu samego sporu o cen\u0119<\/b> (\u00a7 18 ust. 5 VOB\/B). Gro\u017cenie wstrzymaniem rob\u00f3t, by wymusi\u0107 podpis pod Nachtragiem, jest ryzykowne. Nieuzasadniona odmowa \u015bwiadczenia mo\u017ce uprawnia\u0107 zamawiaj\u0105cego do wypowiedzenia z wa\u017cnego powodu.<\/div><\/figure>\r\n<h3 id=\"projekt-w-skrocie-sprawa-olg-naumburg\" style=\"font-size:1.35rem;margin-top:2.4rem;scroll-margin-top:6rem\">VII. Projekt w skr\u00f3cie: sprawa OLG Naumburg<\/h3>\r\n<p>Sprawa, kt\u00f3r\u0105 OLG Naumburg zako\u0144czy\u0142 pod koniec 2025 r., prowadzi przez wszystkie fazy opisane w tym artykule i pokazuje, jak d\u0142ugo mo\u017cna czeka\u0107 na odpowied\u017a.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn175\" id=\"fnr175\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">175<\/a><\/sup><\/p>\r\n<p><strong>Oferta i umowa.<\/strong> Wyspecjalizowane przedsi\u0119biorstwo otrzyma\u0142o w listopadzie 2013 r. zam\u00f3wienie na oczyszczenie z niewybuch\u00f3w i niewypa\u0142\u00f3w (Kampfmittelr\u00e4umung) cz\u0119\u015bci terenu poligonu wojskowego o powierzchni oko\u0142o 102 hektar\u00f3w. Uzgodniono VOB\/B 2012, wykaz rob\u00f3t opiera\u0142 si\u0119 na cenach jednostkowych, a oferta na t\u0119 cz\u0119\u015b\u0107 opiewa\u0142a na oko\u0142o 1,04 mln \u20ac brutto. Przewidziano r\u0119czne ods\u0142anianie powierzchni.<\/p>\r\n<p><strong>Wykonanie.<\/strong> Na oko\u0142o 369 000 m\u00b2, a wi\u0119c ponad jednej trzeciej powierzchni, grunt by\u0142 tak zwi\u0119z\u0142y, \u017ce nie da\u0142o si\u0119 kopa\u0107 r\u0119cznie. Konieczna sta\u0142a si\u0119 koparka hydrauliczna z szybami pancernymi. Zamawiaj\u0105cy zarz\u0105dzi\u0142 kontynuowanie prac w tych warunkach. S\u0105d uzna\u0142 to za zmian\u0119 wed\u0142ug \u00a7 2 ust. 5 VOB\/B, a nie za \u015bwiadczenie dodatkowe wed\u0142ug ust. 6, poniewa\u017c dotyczy\u0142o to istniej\u0105cych pozycji podstawowych i nie dosz\u0142o \u017cadne nowe \u015bwiadczenie. Strony uzgodni\u0142y w tym celu now\u0105 pozycj\u0119 dop\u0142atow\u0105 (Zulagenposition).<\/p>\r\n<p><strong>Nachtrag.<\/strong> Wykonawca za\u017c\u0105da\u0142 0,91 \u20ac\/m\u00b2. Zamawiaj\u0105cy udzieli\u0142 zlecenia nachtragowego w marcu 2015 r., ale wpisa\u0142 na formularzu cen\u0119 0,28 \u20ac\/m\u00b2 i tylko t\u0119 p\u0142aci\u0142. Wykonawca przyj\u0105\u0142 zlecenie, zastrzeg\u0142 jednak, \u017ce cena zostanie ustalona p\u00f3\u017aniej. S\u0105d uzna\u0142 zmian\u0119 ceny przez zamawiaj\u0105cego za odrzucenie oferty nachtragowej po\u0142\u0105czone z now\u0105 ofert\u0105 (\u00a7 150 ust. 2 BGB), a zastrze\u017cenie wykonawcy za odmow\u0119 zgody na t\u0119 cen\u0119. Wi\u0105\u017c\u0105ca cena 0,28 \u20ac\/m\u00b2 nigdy nie powsta\u0142a. Nie zaszkodzi\u0142o to, \u017ce w mi\u0119dzyczasie rozliczano si\u0119 po cenie zamawiaj\u0105cego, poniewa\u017c faktura cz\u0119\u015bciowa (Abschlagsrechnung) jest tylko rozliczeniem tymczasowym.<\/p>\r\n<p><strong>Rozliczenie.<\/strong> S\u0105d nie liczy\u0142 wed\u0142ug rzeczywistych koszt\u00f3w dodatkowych, lecz kontynuowa\u0142 kalkulacj\u0119 ofertow\u0105, poniewa\u017c strony przynajmniej w procesie porozumia\u0142y si\u0119 co do tej metody. Koszty personelu przej\u0105\u0142 z por\u00f3wnywalnych pozycji dop\u0142atowych za utrudnione wydobywanie. Wynik: 0,78 \u20ac\/m\u00b2, a za pozycj\u0119 dop\u0142atow\u0105 dop\u0142ata 220 352,26 \u20ac brutto. Stoi za tym og\u00f3lna my\u015bl: je\u017celi wykonawca w d\u0142u\u017cszym projekcie zawsze oblicza\u0142 swoje nachtragi z kalkulacji pierwotnej, a zamawiaj\u0105cy przyjmowa\u0142 to, sprawdzaj\u0105c i p\u0142ac\u0105c, nale\u017cy wed\u0142ug Bolza przyj\u0105\u0107 zgodne rozumienie co do metody, a wtedy now\u0105 cen\u0119 wyprowadza si\u0119 z kalkulacji.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn176\" id=\"fnr176\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">176<\/a><\/sup><\/p>\r\n<p><strong>Czas trwania.<\/strong> Pow\u00f3dztwo wniesiono w sierpniu 2015 r. Po wyroku LG Magdeburg z 2018 r. OLG Naumburg w 2019 r. pocz\u0105tkowo oddali\u0142 \u017c\u0105danie dotycz\u0105ce pozycji dop\u0142atowej. BGH uchyli\u0142 ten wyrok w grudniu 2022 r. w tym zakresie i przekaza\u0142 spraw\u0119 do ponownego rozpoznania, poniewa\u017c nale\u017ca\u0142o zasi\u0119gn\u0105\u0107 opinii bieg\u0142ego.<sup class=\"fnref\"><a href=\"#fn177\" id=\"fnr177\" style=\"text-decoration:none;font-weight:600\">177<\/a><\/sup> Po opinii bieg\u0142ego do spraw ustalania cen budowlanych pod koniec 2025 r. zapad\u0142 wyrok ko\u0144cz\u0105cy. Dziesi\u0119\u0107 lat dla jednej ceny jednostkowej to najmocniejszy argument za narz\u0119dziami z cz\u0119\u015bci VI. Si\u0119ga si\u0119 po nie w pierwszym roku sporu, a nie w dziesi\u0105tym.<\/p>\r\n<figure class=\"bwsum\" aria-label=\"Podsumowanie cz\u0119\u015bci VII: sprawa OLG Naumburg\" style=\"margin-left:0;margin-right:0\"><p class=\"bwsum__eye\">Cz\u0119\u015b\u0107 VII w skr\u00f3cie<\/p><p class=\"bwsum__t\">Dziesi\u0119\u0107 lat o jedn\u0105 cen\u0119 jednostkow\u0105: OLG Naumburg<\/p><ol class=\"bwsum__tl\"><li><b>Listopad 2013<\/b> \u00b7 Zlecenie oczyszczenia terenu z niewybuch\u00f3w, ok. 102 ha, ceny jednostkowe, VOB\/B 2012, ok. 1,04 mln \u20ac brutto.<\/li><li><b>Wykonanie<\/b> \u00b7 Na ok. 369 000 m\u00b2 utwardzony grunt. Koparka zamiast pracy r\u0119cznej, s\u0105d uzna\u0142 to za zmian\u0119 z \u00a7 2 ust. 5 VOB\/B.<\/li><li><b>Marzec 2015<\/b> \u00b7 Zlecenie Nachtragu po 0,28 \u20ac\/m\u00b2 zamiast \u017c\u0105danych 0,91 \u20ac\/m\u00b2, przyj\u0119te tylko z zastrze\u017ceniem.<\/li><li><b>Sierpie\u0144 2015<\/b> \u00b7 Pozew. 2018 wyrok LG Magdeburg, 2019 oddalenie roszczenia o dop\u0142at\u0119 przez OLG.<\/li><li><b>Grudzie\u0144 2022<\/b> \u00b7 BGH w tym zakresie uchyla wyrok i przekazuje spraw\u0119, bo zabrak\u0142o opinii bieg\u0142ego.<\/li><li class=\"bwsum__end\"><b>Koniec 2025<\/b> \u00b7 Kontynuacja kalkulacji: 0,78 \u20ac\/m\u00b2, dop\u0142ata 220 352,26 \u20ac brutto.<\/li><\/ol><p class=\"bwsum__note\">Zastrze\u017cenie przy przyj\u0119ciu zlecenia uratowa\u0142o roszczenie. Narz\u0119dzia z cz\u0119\u015bci VI stosuje si\u0119 w pierwszym roku sporu, nie w dziesi\u0105tym.<\/p><\/figure>\r\n    <\/div>\r\n\r\n    <div class=\"hl rv\" style=\"max-width:760px\">\r\n<span class=\"eyebrow\">Checklista<\/span>\r\n  <h3 id=\"merkliste\" style=\"scroll-margin-top:6rem\">Lista kontrolna wed\u0142ug faz projektu<\/h3>\r\n  <ul style=\"margin:.8rem 0 0 1.1rem;padding:0\">\r\n    <li style=\"margin:.35rem 0\"><strong>Oferta:<\/strong> Sporz\u0105dzi\u0107 kompletn\u0105 kalkulacj\u0119, wszystkie oczekiwane przychody odzwierciedli\u0107 w cenie, niejasno\u015bci istotne dla kalkulacji wyja\u015bni\u0107 przed z\u0142o\u017ceniem oferty.<\/li>\r\n    <li style=\"margin:.35rem 0\"><strong>Umowa:<\/strong> Jednoznacznie ustali\u0107 form\u0119 wynagrodzenia. Kompletnie uj\u0105\u0107 zakres \u015bwiadczenia, \u0142\u0105cznie z opisem gruntu i warunkami wykonania. Wyja\u015bni\u0107 kolejno\u015b\u0107 dokument\u00f3w, sprawdzi\u0107 klauzule dotycz\u0105ce cen nachtragowych, korekty ilo\u015bci i rabat\u00f3w, z\u0142o\u017cy\u0107 kalkulacj\u0119 pierwotn\u0105 do depozytu, je\u017celi umowa to przewiduje. Nigdy bez faktury.<\/li>\r\n    <li style=\"margin:.35rem 0\"><strong>Wykonanie:<\/strong> Ka\u017cde odchylenie zakwalifikowa\u0107 (ust. 3 lub 7, ust. 4, ust. 5, ust. 6, ust. 8). Zmienione plany s\u0105 zarz\u0105dzeniem, sam komunikat o utrudnieniu nie. Przy odchyleniach ilo\u015bci ponad 10 % za\u017c\u0105da\u0107 nowej ceny na pi\u015bmie.<\/li>\r\n    <li style=\"margin:.35rem 0\"><strong>Nachtrag:<\/strong> Ka\u017cde odchylenie przed rozpocz\u0119ciem zapowiedzie\u0107 na pi\u015bmie samemu zamawiaj\u0105cemu. Oferty nachtragowe wyprowadza\u0107 w spos\u00f3b sprawdzalny, odnosi\u0107 si\u0119 do skutk\u00f3w czasowych albo wyra\u017anie je zastrzega\u0107. Zbyt nisko wycenione zlecenie nachtragowe przyjmowa\u0107 tylko z wyra\u017anym zastrze\u017ceniem. Roboty godzinowe uzgadnia\u0107 przed pierwsz\u0105 godzin\u0105 z osob\u0105 umocowan\u0105.<\/li>\r\n    <li style=\"margin:.35rem 0\"><strong>Rozliczenie:<\/strong> Ustali\u0107 metod\u0119 na podstawie umowy i dotychczasowej praktyki i konsekwentnie j\u0105 stosowa\u0107. Dokumentowa\u0107 koszty rzeczywiste, przechowywa\u0107 kalkulacj\u0119 pierwotn\u0105. Koszty dodatkowe rozbija\u0107 na materia\u0142, sprz\u0119t i robocizn\u0119, a koszty zmniejszone uwzgl\u0119dnia\u0107 samodzielnie.<\/li>\r\n    <li style=\"margin:.35rem 0\"><strong>Sp\u00f3r:<\/strong> Nie czeka\u0107 na wyrok. Rata 80 % (\u00a7 650c ust. 3 BGB), zabezpieczenie roszczenia w trybie \u00a7 650d BGB, zabezpieczenie wynagrodzenia (\u00a7 650f BGB). Nie grozi\u0107 wstrzymaniem budowy.<\/li>\r\n  <\/ul>\r\n    <\/div>\r\n\r\n    <div class=\"prose rv\" style=\"font-size:1.02rem\">\r\n<h3 id=\"faq\" style=\"font-size:1.35rem;margin-top:2.4rem;scroll-margin-top:6rem\">Najcz\u0119stsze pytania<\/h3>\r\n<p><strong>Kiedy przy odchyleniach ilo\u015bci powstaje nowa cena jednostkowa?<\/strong><br>Przy odchyleniu do 10 % obowi\u0105zuje cena umowna (\u00a7 2 ust. 3 nr 1 VOB\/B). Za ilo\u015b\u0107 ponad 110 % na \u017c\u0105danie nale\u017cy uzgodni\u0107 now\u0105 cen\u0119 (nr 2). \u017b\u0105da\u0107 mo\u017ce ka\u017cda strona, tak\u017ce zamawiaj\u0105cy. Przy ilo\u015bci poni\u017cej 90 % na \u017c\u0105danie wykonawcy podwy\u017csza si\u0119 cen\u0119 jednostkow\u0105 za ca\u0142\u0105 rzeczywi\u015bcie wykonan\u0105 ilo\u015b\u0107 (nr 3).<\/p>\r\n<p><strong>Czym r\u00f3\u017cni si\u0119 \u015bwiadczenie zmienione od dodatkowego?<\/strong><br>Zmienione (\u00a7 2 ust. 5 VOB\/B) jest \u015bwiadczenie przewidziane w umowie, kt\u00f3re na zarz\u0105dzenie zamawiaj\u0105cego ma zosta\u0107 wykonane inaczej. Dodatkowe (\u00a7 2 ust. 6 VOB\/B) jest \u015bwiadczenie nieprzewidziane w umowie, kt\u00f3rego \u017c\u0105da zamawiaj\u0105cy. Tylko przy ust. 6 zapowied\u017a przed rozpocz\u0119ciem rob\u00f3t jest przes\u0142ank\u0105 roszczenia.<\/p>\r\n<p><strong>Czy przed rozpocz\u0119ciem rob\u00f3t musz\u0119 zapowiedzie\u0107 roszczenie o dodatkowe wynagrodzenie?<\/strong><br>Przy \u015bwiadczeniach dodatkowych tak: wykonawca musi zapowiedzie\u0107 roszczenie o szczeg\u00f3lne wynagrodzenie, zanim rozpocznie wykonanie (\u00a7 2 ust. 6 nr 1 zd. 2 VOB\/B). Forma nie jest przewidziana, ze wzgl\u0119d\u00f3w dowodowych zalecana jest forma pisemna. Poniewa\u017c nikt nie przewidzi z pewno\u015bci\u0105, jak s\u0105d zakwalifikuje \u015bwiadczenie, roszczenie o dodatkowe wynagrodzenie warto przy zmianach i \u015bwiadczeniach dodatkowych zawsze zapowiada\u0107 na pi\u015bmie przed wykonaniem.<\/p>\r\n<p><strong>Zamawiaj\u0105cy zleca Nachtrag po w\u0142asnej, ni\u017cszej cenie. Co teraz?<\/strong><br>Je\u017celi wykonawca podpisze bez zastrze\u017ce\u0144, ta cena zostaje uzgodniona i p\u00f3\u017aniej \u017cadna strona nie mo\u017ce jej ju\u017c kwestionowa\u0107. Je\u017celi natomiast przyjmie zlecenie i wyra\u017anie pozostawi cen\u0119 otwart\u0105, nie zgadza si\u0119 na cen\u0119 zamawiaj\u0105cego (\u00a7 150 ust. 2 BGB). Wi\u0105\u017c\u0105ca cena wtedy nie powstaje.<\/p>\r\n<p><strong>Wed\u0142ug czego oblicza si\u0119 now\u0105 cen\u0119?<\/strong><br>Najpierw wed\u0142ug umowy, potem wed\u0142ug porozumienia stron, dopiero potem w drodze wyk\u0142adni uzupe\u0142niaj\u0105cej. Przy ilo\u015bci dodatkowej wed\u0142ug \u00a7 2 ust. 3 nr 2 VOB\/B decyduj\u0105 wtedy wed\u0142ug BGH rzeczywi\u015bcie niezb\u0119dne koszty plus odpowiednie narzuty (BGH, wyrok z 08.08.2019 \u2013 VII ZR 34\/18). Dla \u015bwiadcze\u0144 zmienionych i dodatkowych t\u0119 sam\u0105 drog\u0119 obra\u0142 ju\u017c wcze\u015bniej Kammergericht (KG, wyrok z 10.07.2018 \u2013 21 U 30\/17).<\/p>\r\n<p><strong>Czy mog\u0119 wstrzyma\u0107 roboty, dop\u00f3ki trwa sp\u00f3r o Nachtrag?<\/strong><br>Sam sp\u00f3r o wysoko\u015b\u0107 Nachtragu do tego nie uprawnia, bo wed\u0142ug \u00a7 18 ust. 5 VOB\/B spory nie uprawniaj\u0105 wykonawcy do wstrzymania rob\u00f3t. Je\u017celi wymagalna p\u0142atno\u015b\u0107 nie wp\u0142ywa mimo odpowiedniego dodatkowego terminu, wykonawca mo\u017ce wstrzyma\u0107 roboty (\u00a7 16 ust. 5 nr 4 VOB\/B). Ryzykowne jest w ka\u017cdym razie gro\u017cenie wstrzymaniem rob\u00f3t, by wymusi\u0107 podpis pod Nachtragiem.<\/p>\r\n<h3 id=\"fussnoten\" style=\"font-size:1.1rem;margin-top:2.4rem;scroll-margin-top:6rem\">Przypisy<\/h3>\r\n<ol style=\"font-size:.84rem;line-height:1.55;color:var(--ink-soft);margin:0 0 0 1.4rem;padding:0\">\r\n<li id=\"fn1\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 1. <a href=\"#fnr1\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn2\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">O typach rozlicze\u0144 i um\u00f3w Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 43\u201346. <a href=\"#fnr2\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn3\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 66 (\u201eDa ihn nur die Verg\u00fctungsmethodik vom Einheitspreisvertrag unterscheidet\u201c), tak samo Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 42. <a href=\"#fnr3\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn4\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Za renesansem Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 46. Ostro\u017cnie co do znaczenia praktycznego Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 46. <a href=\"#fnr4\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn5\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">OLG Brandenburg, wyrok z 18.02.2021 \u2013 12 U 114\/19, NZBau 2021, 534 Rn. 20 f., w nawi\u0105zaniu do BGH NJW 1981, 1442. O \u00a7 2 ust. 7 VOB\/B tam\u017ce Rn. 30. Nie myli\u0107 z OLG Naumburg, wyrok z 16.12.2019 \u2013 12 U 114\/19 (cz\u0119\u015bci II i IV). <a href=\"#fnr5\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn6\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">BGH, wyrok z 10.06.2021 \u2013 VII ZR 157\/20, NJW 2021, 3393 = NZBau 2021, 725 = BauR 2022, 102 (teza) Rn. 28\u201333. <a href=\"#fnr6\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn7\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">BGH, wyrok z 07.03.2013 \u2013 VII ZR 68\/10, BGHZ 196, 299 = NJW 2013, 1950 = NZBau 2013, 366 (tezy a\u2013c) Rn. 21 oraz 25\u201327. <a href=\"#fnr7\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn8\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">BGH, wyrok z 14.03.2013 \u2013 VII ZR 116\/12, BGHZ 196, 355 = NJW 2013, 1953 = NZBau 2013, 369 (tezy c i d). <a href=\"#fnr8\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn9\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 54. <a href=\"#fnr9\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn10\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 54 a. E. Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 188. <a href=\"#fnr10\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn11\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 71. <a href=\"#fnr11\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn12\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 184 f., tam o orzecznictwie BGH od tak zwanego orzeczenia Universit\u00e4tsbibliothek z 25.06.1987. <a href=\"#fnr12\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn13\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 186. <a href=\"#fnr13\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn14\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">BGH, wyrok z 13.03.2008 \u2013 VII ZR 194\/06, BGHZ 176, 23 = NJW 2008, 2106 = NZBau 2008, 437 (teza e). Na ten temat Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 185 a. E. <a href=\"#fnr14\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn15\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">O poj\u0119ciach Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 38 i 63. <a href=\"#fnr15\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn16\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">KG, wyrok z 13.02.2026 \u2013 21 U 13\/26, NZBau 2026, 464 (tezy 1 i 2), wydany w post\u0119powaniu wed\u0142ug \u00a7 650d BGB (cz\u0119\u015b\u0107 VI). <a href=\"#fnr16\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn17\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 39. <a href=\"#fnr17\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn18\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 39 (przyk\u0142ad do kontroli AGB wed\u0142ug \u00a7\u00a7 305 i nast. BGB). <a href=\"#fnr18\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn19\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">OLG M\u00fcnchen, wyrok z 15.01.1987 \u2013 29 U 4348\/86, NJW-RR 1987, 661 (pow\u00f3dztwo zwi\u0105zkowe, wyrok wydany jeszcze na gruncie AGB-Gesetz, kt\u00f3rego standardy obowi\u0105zuj\u0105 dzi\u015b nadal w \u00a7\u00a7 305 i nast. BGB). <a href=\"#fnr19\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn20\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Poj\u0119cia wed\u0142ug Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 38, przyk\u0142ad przebudowy \u201eunter Betrieb\u201c (w trakcie eksploatacji) tam\u017ce Rdn. 63. <a href=\"#fnr20\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn21\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">BGH, wyrok z 20.06.2013 \u2013 VII ZR 103\/12, NZBau 2013, 565 = NJW-RR 2014, 23 Rn. 22 f. <a href=\"#fnr21\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn22\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">OLG Naumburg, wyrok z 16.12.2019 \u2013 12 U 114\/19, NZBau 2020, 504 Rn. 51 (szczeg\u00f3\u0142owa umowa rycza\u0142towa). <a href=\"#fnr22\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn23\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">OLG Naumburg, wyrok z 16.12.2019 \u2013 12 U 114\/19, NZBau 2020, 504 Rn. 43\u201345 (zasi\u0119g klauzuli kompletno\u015bci, kt\u00f3ra uczyni\u0142a opini\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 umowy). <a href=\"#fnr23\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn24\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">OLG Hamm, wyrok z 08.07.2025 \u2013 21 U 2\/23, NZBau 2026, 454 Rn. 35 i 39 (mikrotunelowanie gazoci\u0105gu). <a href=\"#fnr24\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn25\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">OLG Hamm, wyrok z 08.07.2025 \u2013 21 U 2\/23, NZBau 2026, 454 (teza 1) Rn. 27\u201329. <a href=\"#fnr25\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn26\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 64. <a href=\"#fnr26\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn27\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">BGH, wyrok z 13.03.2008 \u2013 VII ZR 194\/06, BGHZ 176, 23 = NJW 2008, 2106 = NZBau 2008, 437 (teza c). <a href=\"#fnr27\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn28\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 66\u201368. <a href=\"#fnr28\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn29\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 68 (\u201eF\u00fcr den jeweiligen Teil gelten die jeweiligen Regeln.\u201c). <a href=\"#fnr29\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn30\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 66 f. <a href=\"#fnr30\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn31\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 203. <a href=\"#fnr31\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn32\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">LG Hagen, wyrok z 06.09.2023 \u2013 21 O 75\/20, NJW-RR 2024, 19. <a href=\"#fnr32\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn33\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 70. Por. BGH, wyrok z 05.12.2002 \u2013 VII ZR 342\/01, NJW 2003, 743 = NZBau 2003, 149 (brzmieniu opisu \u015bwiadczenia przypada wobec plan\u00f3w stosunkowo du\u017ce znaczenie w ka\u017cdym razie wtedy, gdy \u015bwiadczenie jest w nim szczeg\u00f3\u0142owo i dok\u0142adnie opisane). <a href=\"#fnr33\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn34\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 72. <a href=\"#fnr34\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn35\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">OLG D\u00fcsseldorf, wyrok z 27.03.2025 \u2013 5 U 148\/23, NJW-RR 2025, 1046 = NZBau 2025, 496 (teza 1). <a href=\"#fnr35\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn36\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">BGH, wyrok z 08.11.2007 \u2013 VII ZR 183\/05, BGHZ 174, 110 = NJW 2008, 511 = NZBau 2008, 109. <a href=\"#fnr36\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn37\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 40. Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 9. <a href=\"#fnr37\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn38\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">BGH, wyrok z 14.11.2017 \u2013 VII ZR 65\/14, BGHZ 217, 13 = NJW 2018, 391 = NZBau 2018, 207 (tezy 2a i 2b) Rn. 25\u201328, jeszcze na gruncie VOB\/B 2006. <a href=\"#fnr38\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn39\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 106. <a href=\"#fnr39\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn40\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Por. przyk\u0142ady u Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 107 (pi\u0119\u0107 buk\u00f3w na terenach zewn\u0119trznych, rolety przy 30 z 50 okien). Sporne jest, jak kwalifikowa\u0107 zarz\u0105dzon\u0105 nadwy\u017ck\u0119 ilo\u015bci (cz\u0119\u015b\u0107 III.4). <a href=\"#fnr40\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn41\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">BGH, wyrok z 30.06.2011 \u2013 VII ZR 13\/10, BGHZ 190, 212 = NJW 2011, 3287 = NZBau 2011, 553 (teza b). <a href=\"#fnr41\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn42\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">BGH, wyrok z 24.07.2003 \u2013 VII ZR 79\/02, NJW-RR 2004, 92 = NZBau 2004, 31 = BauR 2003, 1892 (uzasadnienie pkt III. 2 b, tam rabat 5 % \u201eauf alle Einheitspreise\u201c). <a href=\"#fnr42\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn43\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">KG, wyrok z 11.02.2025 \u2013 21 U 89\/23, NJW 2025, 2776 (teza 1). <a href=\"#fnr43\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn44\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 102 (umowa na ceny jednostkowe) i Rdn. 220 f. (umowa rycza\u0142towa). <a href=\"#fnr44\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn45\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 117 i Rdn. 29, tak samo Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 55 a. E. <a href=\"#fnr45\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn46\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">BGH, postanowienie z 04.11.2015 \u2013 VII ZR 282\/14, NJW-RR 2016, 29 = NZBau 2016, 96 Rn. 24 f. (wskazanie na wszelki wypadek w post\u0119powaniu w przedmiocie skargi na niedopuszczenie rewizji). <a href=\"#fnr46\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn47\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">LG N\u00fcrnberg-F\u00fcrth, wyrok z 18.12.2023 \u2013 12 O 8630\/20, NJW-RR 2024, 634 Rn. 41. <a href=\"#fnr47\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn48\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">BGH, wyrok z 01.08.2013 \u2013 VII ZR 6\/13, BGHZ 198, 141 = NJW 2013, 3167 (brak roszcze\u0144 z tytu\u0142u wad). BGH, wyrok z 10.04.2014 \u2013 VII ZR 241\/13, BGHZ 201, 1 = NJW 2014, 1805 (brak zwrotu warto\u015bci). BGH, wyrok z 11.06.2015 \u2013 VII ZR 216\/14, BGHZ 206, 69 = NJW 2015, 2406 (brak zwrotu zap\u0142aty, \u00a7 817 zd. 2 BGB). BGH, wyrok z 16.03.2017 \u2013 VII ZR 197\/16, BGHZ 214, 228 = NJW 2017, 1808 Rn. 17 i 24 (uzgodnienie nast\u0119pcze i cz\u0119\u015bciowe). <a href=\"#fnr48\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn49\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 4. Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 47. <a href=\"#fnr49\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn50\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 105. <a href=\"#fnr50\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn51\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 52. <a href=\"#fnr51\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn52\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 107. <a href=\"#fnr52\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn53\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">BGH, wyrok z 21.11.2019 \u2013 VII ZR 10\/19, NJW 2020, 468 = NZBau 2020, 84 (teza) Rn. 13\u201317. <a href=\"#fnr53\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn54\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">LG Hagen, wyrok z 06.09.2023 \u2013 21 O 75\/20, NJW-RR 2024, 19 (teza 3). <a href=\"#fnr54\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn55\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Za wyr\u00f3wnaniem tak\u017ce ryzyka i zysku pogl\u0105d panuj\u0105cy, por. Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 55. Krytycznie, poniewa\u017c trudno to pogodzi\u0107 z brzmieniem przepisu, Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 108. <a href=\"#fnr55\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn56\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">OLG Brandenburg, wyrok z 16.10.2019 \u2013 4 U 80\/18, NZBau 2020, 158 Rn. 28\u201331. LG N\u00fcrnberg-F\u00fcrth, wyrok z 18.12.2023 \u2013 12 O 8630\/20, NJW-RR 2024, 634 Rn. 44. <a href=\"#fnr56\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn57\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 111. Tak samo, tak\u017ce co do uwzgl\u0119dnienia nachtrag\u00f3w, Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 56. <a href=\"#fnr57\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn58\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 113. <a href=\"#fnr58\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn59\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">OLG Brandenburg, wyrok z 16.10.2019 \u2013 4 U 80\/18, NZBau 2020, 158 (teza 1) Rn. 19\u201322. <a href=\"#fnr59\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn60\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">BGH, wyrok z 26.01.2012 \u2013 VII ZR 19\/11, BGHZ 192, 252 = NJW 2012, 1348 = NZBau 2012, 226 Rn. 14, 20\u201322 i 24. <a href=\"#fnr60\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn61\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">OLG Brandenburg, wyrok z 16.10.2019 \u2013 4 U 80\/18, NZBau 2020, 158 (teza 3) Rn. 42 i 45, w nawi\u0105zaniu do BGH, wyrok z 26.01.2012 \u2013 VII ZR 19\/11, BGHZ 192, 252. <a href=\"#fnr61\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn62\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">O rozgraniczeniu BGH, wyrok z 26.04.2018 \u2013 VII ZR 82\/17, NJW 2018, 2564 = NZBau 2018, 461 (tezy a i b) Rn. 18\u201320. O zarz\u0105dzonym wy\u0142\u0105czeniu pozycji jako cz\u0119\u015bciowym wypowiedzeniu i o formie pisemnej Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 106 i 128. Przyk\u0142ad nawi\u0105zuje do Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 55 (dwie z czterech jednakowej wielko\u015bci p\u0142yt betonowych). <a href=\"#fnr62\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn63\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">BGH, wyrok z 26.04.2018 \u2013 VII ZR 82\/17, NJW 2018, 2564 = NZBau 2018, 461 (tezy a i b), jeszcze na gruncie VOB\/B 2002. <a href=\"#fnr63\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn64\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">LG N\u00fcrnberg-F\u00fcrth, wyrok z 18.12.2023 \u2013 12 O 8630\/20, NJW-RR 2024, 634 (teza 2) Rn. 50\u201353 (s\u0105d przyj\u0105\u0142 za prawdziwe, \u017ce pozycje wy\u0142\u0105czono za porozumieniem stron, Rn. 51). <a href=\"#fnr64\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn65\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 220. Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 105. <a href=\"#fnr65\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn66\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">BGH, wyrok z 30.06.2011 \u2013 VII ZR 13\/10, BGHZ 190, 212 = NJW 2011, 3287 = NZBau 2011, 553 (teza c) Rn. 30. <a href=\"#fnr66\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn67\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 109. <a href=\"#fnr67\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn68\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 217. <a href=\"#fnr68\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn69\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 219. <a href=\"#fnr69\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn70\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 134. Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 87. <a href=\"#fnr70\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn71\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 87. <a href=\"#fnr71\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn72\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 85. <a href=\"#fnr72\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn73\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">BGH, wyrok z 19.09.2024 \u2013 VII ZR 10\/24, BGHZ 241, 306 = NJW 2024, 3716 = NZBau 2025, 176 Rn. 16, 21 f. i 27. W \u015blad za nim OLG Celle, wyrok z 14.01.2026 \u2013 14 U 58\/25, NJW 2026, 2110. <a href=\"#fnr73\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn74\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 139 a. E. <a href=\"#fnr74\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn75\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">OLG D\u00fcsseldorf, wyrok z 27.03.2025 \u2013 5 U 148\/23, NJW-RR 2025, 1046 = NZBau 2025, 496. <a href=\"#fnr75\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn76\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">OLG Celle, wyrok z 14.01.2026 \u2013 14 U 58\/25, NJW 2026, 2110 Rn. 47 i 51\u201360, cytat Rn. 57, w nawi\u0105zaniu do BGH, wyrok z 19.09.2024 \u2013 VII ZR 10\/24, BGHZ 241, 306. <a href=\"#fnr76\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn77\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">OLG Brandenburg, wyrok z 25.06.2020 \u2013 12 U 59\/19, NZBau 2021, 106 (tezy 1 i 2) Rn. 24 i 26\u201333. <a href=\"#fnr77\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn78\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 85. Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 138. <a href=\"#fnr78\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn79\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 75. <a href=\"#fnr79\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn80\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 139. <a href=\"#fnr80\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn81\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">OLG Celle, wyrok z 14.05.2025 \u2013 14 U 238\/24, NJW 2026, 236 = NZBau 2026, 102 Rn. 76 (teza 3). <a href=\"#fnr81\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn82\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 77. <a href=\"#fnr82\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn83\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 77. Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 140. <a href=\"#fnr83\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn84\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 135. <a href=\"#fnr84\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn85\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">BGH, postanowienie z 23.03.2022 \u2013 VII ZR 191\/21, NJW 2022, 2332 = NZBau 2022, 521 (teza a). <a href=\"#fnr85\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn86\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 90 (po\u015brednie skutki zarz\u0105dzenia dla fizycznie niezmienionych cz\u0119\u015bci \u015bwiadczenia). <a href=\"#fnr86\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn87\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 90. <a href=\"#fnr87\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn88\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 98 (o nadwy\u017ckach ilo\u015bci) i Rdn. 141. <a href=\"#fnr88\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn89\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">BGH, wyrok z 22.10.2020 \u2013 VII ZR 10\/17, NZBau 2021, 24 (teza a) Rn. 14, 16 f. i 19\u201323. Na ten temat Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 92 oraz Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 150. <a href=\"#fnr89\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn90\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 151 f. <a href=\"#fnr90\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn91\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 137. <a href=\"#fnr91\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn92\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 80. <a href=\"#fnr92\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn93\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 167. <a href=\"#fnr93\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn94\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 81 (przyk\u0142ad: powi\u0119kszenie parkingu o 100 m\u00b2). <a href=\"#fnr94\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn95\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 136. <a href=\"#fnr95\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn96\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">OLG Hamm, wyrok z 08.07.2025 \u2013 21 U 2\/23, NZBau 2026, 454 Rn. 32 f. <a href=\"#fnr96\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn97\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">OLG D\u00fcsseldorf, wyrok z 27.03.2025 \u2013 5 U 148\/23, NJW-RR 2025, 1046 = NZBau 2025, 496 (uzasadnienie dotycz\u0105ce zabezpieczenia cz\u0119\u015bci zam\u00f3wienia nr 10 i 15). <a href=\"#fnr97\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn98\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">BGH, wyrok z 07.03.2013 \u2013 VII ZR 68\/10, BGHZ 196, 299 = NJW 2013, 1950 = NZBau 2013, 366 Rn. 11, jeszcze na gruncie VOB\/B w numeracji punktowej (\u00a7 1 nr 4, \u00a7 2 nr 6). <a href=\"#fnr98\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn99\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 74 (nag\u0142\u00f3wek: \u201eDie VOB\/B unterscheidet (\u00fcberfl\u00fcssigerweise) noch zwischen ge\u00e4nderten Leistungen und zus\u00e4tzlichen Leistungen\u201c) i Rdn. 82. <a href=\"#fnr99\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn100\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 84. <a href=\"#fnr100\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn101\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 127, tak\u017ce o rozliczeniu wed\u0142ug \u00a7 8 ust. 1 nr 2 VOB\/B. <a href=\"#fnr101\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn102\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">OLG Brandenburg, wyrok z 20.10.2022 \u2013 12 U 37\/21, NZBau 2023, 166 (tezy 1\u20134), jeszcze na gruncie \u00a7 649 BGB w dawnym brzmieniu. <a href=\"#fnr102\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn103\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 131. <a href=\"#fnr103\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn104\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 103. <a href=\"#fnr104\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn105\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 250 i 258. <a href=\"#fnr105\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn106\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">O pogl\u0105dzie panuj\u0105cym Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 254 f., o pogl\u0105dzie przeciwnym ten\u017ce, Rdn. 256 f. <a href=\"#fnr106\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn107\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 103. <a href=\"#fnr107\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn108\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 259. <a href=\"#fnr108\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn109\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">BGH, wyrok z 07.03.2013 \u2013 VII ZR 68\/10, BGHZ 196, 299 = NJW 2013, 1950 = NZBau 2013, 366 Rn. 10\u201314. To samo orzeczenie w sprawie \u00a7 138 BGB w cz\u0119\u015bci I i w sprawie granicy 30 % w cz\u0119\u015bci V. <a href=\"#fnr109\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn110\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 248 f. <a href=\"#fnr110\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn111\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 110. <a href=\"#fnr111\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn112\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 28, tam z odes\u0142aniami do przypadk\u00f3w wzrostu koszt\u00f3w 15-krotnego albo o 60 % w stosunku do wynagrodzenia \u0142\u0105cznego. <a href=\"#fnr112\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn113\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 110 (z przyk\u0142adem obliczeniowym). <a href=\"#fnr113\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn114\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 110, tam tak\u017ce o dzia\u0142aniu orientacyjnym dla prywatnych um\u00f3w o roboty budowlane. <a href=\"#fnr114\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn115\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 103. <a href=\"#fnr115\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn116\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">BGH, postanowienie z 23.03.2022 \u2013 VII ZR 191\/21, NJW 2022, 2332 = NZBau 2022, 521 Rn. 23, w nawi\u0105zaniu do BGH, wyrok z 23.05.1996 \u2013 VII ZR 245\/94, BGHZ 133, 44 = NJW 1996, 2158 = BauR 1996, 542. <a href=\"#fnr116\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn117\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 171. <a href=\"#fnr117\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn118\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 172 i 177\u2013180. <a href=\"#fnr118\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn119\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 181, kt\u00f3ry za w\u0142a\u015bciwego adresata uwa\u017ca wy\u0142\u0105cznie zamawiaj\u0105cego, bez uszczerbku dla zasad pe\u0142nomocnictwa pozornego i pe\u0142nomocnictwa tolerowanego (Anscheins- und Duldungsvollmacht). <a href=\"#fnr119\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn120\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 172\u2013176, w nawi\u0105zaniu do BGH, wyrok z 23.05.1996 \u2013 VII ZR 245\/94, BGHZ 133, 44. <a href=\"#fnr120\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn121\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 82 f. <a href=\"#fnr121\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn122\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 193. <a href=\"#fnr122\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn123\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 160. <a href=\"#fnr123\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn124\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">OLG Celle, wyrok z 14.05.2025 \u2013 14 U 238\/24, NJW 2026, 236 = NZBau 2026, 102 (teza 2). <a href=\"#fnr124\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn125\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 100. <a href=\"#fnr125\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn126\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 58. <a href=\"#fnr126\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn127\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">OLG Karlsruhe, postanowienie z 14.04.2023 \u2013 8 U 17\/23, NJW 2024, 156 = NZBau 2024, 27 (tezy 1 i 2: porozumienia nachtragowe o \u015bwiadczenia dodatkowe s\u0105 prawnie samodzielnymi umowami o dzie\u0142o, odst\u0105pienie wed\u0142ug \u00a7\u00a7 312b, 312g BGB). <a href=\"#fnr127\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn128\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">OLG Naumburg, wyrok z 16.12.2019 \u2013 12 U 114\/19, NZBau 2020, 504 (tezy 1 i 2) Rn. 21\u201325 i 36. W sprawie gruntu to samo orzeczenie w cz\u0119\u015bci II. <a href=\"#fnr128\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn129\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 274. Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 45. <a href=\"#fnr129\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn130\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 271. Co do podpisu kierownika budowy bez pe\u0142nomocnictwa na kartach godzin pracy OLG Brandenburg, postanowienie z 12.05.2026 \u2013 10 U 84\/25, IBRRS 2026, 1591. <a href=\"#fnr130\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn131\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 277, tam tak\u017ce o wt\u00f3rnym ci\u0119\u017carze przedstawienia twierdze\u0144 (sekund\u00e4re Darlegungslast) wykonawcy. <a href=\"#fnr131\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn132\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 265. <a href=\"#fnr132\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn133\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 84. <a href=\"#fnr133\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn134\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 95. <a href=\"#fnr134\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn135\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Tak jeszcze OLG Hamm, wyrok z 09.05.2018 \u2013 I-12 U 88\/17, NJW-RR 2019, 14 Rn. 51\u201354 (skalkulowana strata jest przenoszona kwotowo). Orzeczenie zapad\u0142o przed BGH, wyrok z 08.08.2019 \u2013 VII ZR 34\/18, i spotka\u0142o si\u0119 z krytyk\u0105 KG, wyrok z 10.07.2018 \u2013 21 U 30\/17, BauR 2018, 1738. <a href=\"#fnr135\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn136\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">BGH, wyrok z 08.08.2019 \u2013 VII ZR 34\/18, BGHZ 223, 45 Rn. 17 i 20 f. (tam uzgodniony narzut generalnego wykonawcy w wysoko\u015bci 20 %) i Rn. 27. Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 50 f. O porozumieniu przez praktyk\u0119 rozlicze\u0144 Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 84. <a href=\"#fnr136\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn137\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 54. <a href=\"#fnr137\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn138\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 118. <a href=\"#fnr138\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn139\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">BGH, wyrok z 08.08.2019 \u2013 VII ZR 34\/18, BGHZ 223, 45 = NJW 2020, 337 = NZBau 2019, 706 (teza d) Rn. 17, 20 f. i 27\u201329. <a href=\"#fnr139\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn140\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">BGH, wyrok z 21.11.2019 \u2013 VII ZR 10\/19, NJW 2020, 468 = NZBau 2020, 84 Rn. 24. Tak samo ju\u017c BGH, wyrok z 08.08.2019 \u2013 VII ZR 34\/18, BGHZ 223, 45 Rn. 19. <a href=\"#fnr140\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn141\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">KG, wyrok z 10.07.2018 \u2013 21 U 30\/17, BauR 2018, 1738 = ZfBR 2018, 670 (tezy 1 i 7). Skarg\u0119 na niedopuszczenie rewizji oddalono (BGH, postanowienie z 24.04.2019 \u2013 VII ZR 164\/18). <a href=\"#fnr141\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn142\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 101. <a href=\"#fnr142\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn143\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">OLG Brandenburg, wyrok z 22.04.2020 \u2013 11 U 153\/18, NZBau 2020, 639. <a href=\"#fnr143\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn144\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">OLG Schleswig, wyrok z 17.12.2020 \u2013 7 U 21\/18, juris Rn. 68 i 71 (teza 6). Skarg\u0119 na niedopuszczenie rewizji oddalono (BGH, postanowienie z 23.02.2022 \u2013 VII ZR 117\/21). <a href=\"#fnr144\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn145\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">KG, wyrok z 18.07.2025 \u2013 21 U 176\/24, NZBau 2026, 47 (tezy 3 i 4 oraz uzasadnienie dotycz\u0105ce wsp\u00f3\u0142czynnika narzutu, rewizja dopuszczona). <a href=\"#fnr145\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn146\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">KG, wyrok z 02.03.2021 \u2013 21 U 1098\/20, NZBau 2021, 523 Rn. 64 i n. (teza 3). <a href=\"#fnr146\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn147\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">KG, wyrok z 02.03.2021 \u2013 21 U 1098\/20, NZBau 2021, 523 Rn. 63. <a href=\"#fnr147\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn148\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 93. <a href=\"#fnr148\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn149\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 100. <a href=\"#fnr149\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn150\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">BGH, wyrok z 10.06.2021 \u2013 VII ZR 157\/20, NJW 2021, 3393 Rn. 28 (\u201eunabh\u00e4ngig davon, wie diese im Einzelnen erfolgt\u201c). Tak samo glosa: Kandel, NJW 2021, 3396. <a href=\"#fnr150\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn151\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 55. <a href=\"#fnr151\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn152\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 109. <a href=\"#fnr152\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn153\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">LG N\u00fcrnberg-F\u00fcrth, wyrok z 18.12.2023 \u2013 12 O 8630\/20, NJW-RR 2024, 634 (teza 1) Rn. 42 i 44\u201346, w odr\u00f3\u017cnieniu od BGH, wyrok z 08.08.2019 \u2013 VII ZR 34\/18. <a href=\"#fnr153\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn154\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">OLG Brandenburg, wyrok z 16.10.2019 \u2013 4 U 80\/18, NZBau 2020, 158 Rn. 34\u201338 (9,13 \u20ac za drzewo). Odmiennie BGH, wyrok z 10.06.2021 \u2013 VII ZR 157\/20, NJW 2021, 3393 Rn. 28. <a href=\"#fnr154\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn155\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 96. <a href=\"#fnr155\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn156\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">BGH, wyrok z 21.11.2019 \u2013 VII ZR 10\/19, NJW 2020, 468 = NZBau 2020, 84 Rn. 22 f. Tak samo Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 97 oraz Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 91. <a href=\"#fnr156\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn157\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 101. KG, wyrok z 18.07.2025 \u2013 21 U 176\/24, NZBau 2026, 47 (teza 2, rewizja dopuszczona). <a href=\"#fnr157\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn158\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">BGH, wyrok z 08.08.2019 \u2013 VII ZR 34\/18, BGHZ 223, 45 Rn. 19, i z 21.11.2019 \u2013 VII ZR 10\/19, NZBau 2020, 84 Rn. 24. OLG D\u00fcsseldorf, wyrok z 27.03.2025 \u2013 5 U 148\/23, NJW-RR 2025, 1046 = NZBau 2025, 496 (szacowanie na podstawie poniesionych koszt\u00f3w dodatkowych, nie nale\u017ca\u0142o wymaga\u0107 kalkulacji nachtragowej). Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 101 i 217. <a href=\"#fnr158\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn159\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">OLG D\u00fcsseldorf, wyrok z 27.03.2025 \u2013 5 U 148\/23, NJW-RR 2025, 1046 = NZBau 2025, 496 (oszacowane na 660 m po 25,09 \u20ac \u0142\u0105cznie z narzutem). <a href=\"#fnr159\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn160\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 98. <a href=\"#fnr160\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn161\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">BGH, wyrok z 07.03.2013 \u2013 VII ZR 68\/10, BGHZ 196, 299 = NJW 2013, 1950 Rn. 18. <a href=\"#fnr161\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn162\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Za stosowaniem OLG M\u00fcnchen, postanowienie z 12.03.2024 \u2013 9 U 3791\/23 Bau e, NJW 2024, 2117 = NZBau 2024, 753 (teza 2), OLG Celle, wyrok z 14.05.2025 \u2013 14 U 238\/24, NJW 2026, 236 = NZBau 2026, 102 (teza 1), KG, wyrok z 02.03.2021 \u2013 21 U 1098\/20, NZBau 2021, 523. Tak samo Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 60 i 100 (\u201eim Vordringen befindliche obergerichtliche Rechtsprechung\u201c). <a href=\"#fnr162\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn163\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">OLG M\u00fcnchen, postanowienie z 12.03.2024 \u2013 9 U 3791\/23 Bau e, NJW 2024, 2117 (teza 2). OLG Celle, wyrok z 14.05.2025 \u2013 14 U 238\/24, NJW 2026, 236 (tezy 1 i 2). <a href=\"#fnr163\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn164\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">KG, wyrok z 02.03.2021 \u2013 21 U 1098\/20, NZBau 2021, 523 Rn. 56 (teza 4). <a href=\"#fnr164\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn165\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 60. <a href=\"#fnr165\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn166\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">KG, wyrok z 13.02.2026 \u2013 21 U 13\/26, NZBau 2026, 464 (teza 3). <a href=\"#fnr166\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn167\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">OLG Celle, wyrok z 14.05.2025 \u2013 14 U 238\/24, NJW 2026, 236 Rn. 104. Odmiennie KG, wyrok z 13.02.2026 \u2013 21 U 13\/26, NZBau 2026, 464, kt\u00f3ry wyra\u017anie wskazuje na odmienny pogl\u0105d OLG Celle. <a href=\"#fnr167\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn168\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">OLG Karlsruhe, postanowienie z 23.09.2022 \u2013 8 W 29\/22, NJW 2023, 372 Rn. 11. <a href=\"#fnr168\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn169\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">KG, wyrok z 02.03.2021 \u2013 21 U 1098\/20, NZBau 2021, 523 (teza 2). Odmiennie OLG Karlsruhe, postanowienie z 23.09.2022 \u2013 8 W 29\/22, NJW 2023, 372 Rn. 14. <a href=\"#fnr169\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn170\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">OLG Celle, wyrok z 14.05.2025 \u2013 14 U 238\/24, NJW 2026, 236 (teza 4). Podobnie OLG Karlsruhe, postanowienie z 23.09.2022 \u2013 8 W 29\/22, NJW 2023, 372 (teza 3). <a href=\"#fnr170\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn171\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 100 a. E. <a href=\"#fnr171\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn172\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 159 i 162 f. <a href=\"#fnr172\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn173\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Langen\/Berger, Einf\u00fchrung in die VOB\/B, 30. Aufl. 2025, Abschn. G Rdn. 100. <a href=\"#fnr173\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn174\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 164. <a href=\"#fnr174\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn175\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">OLG Naumburg, wyrok z 23.12.2025 \u2013 2 U 113\/18, IBRRS 2026, 0777 (rewizja niedopuszczona). <a href=\"#fnr175\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn176\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">Bolz, in: Bolz\/Jurgeleit, ibr-online-Kommentar VOB\/B, Stand: 25.08.2025, \u00a7 2 Rdn. 84. <a href=\"#fnr176\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<li id=\"fn177\" style=\"margin:.25rem 0;scroll-margin-top:6rem\">BGH, postanowienie z 14.12.2022 \u2013 VII ZR 271\/19 (uchylenie i przekazanie do ponownego rozpoznania na skutek skargi wykonawcy na niedopuszczenie rewizji). W pierwszej instancji LG Magdeburg, wyrok z 18.07.2018 \u2013 10 O 1176\/15. <a href=\"#fnr177\" aria-label=\"powr\u00f3t do tekstu\" style=\"text-decoration:none\">\u21a9<\/a><\/li>\r\n<\/ol>\r\n<p style=\"font-size:.85rem;color:var(--ink-soft);margin-top:1.4rem\">Stan prawny: pa\u017adziernik 2026. Artyku\u0142 ma charakter informacyjny i nie zast\u0119puje porady prawnej w indywidualnej sprawie.<\/p>\r\n    <\/div>\r\n\r\n    <div class=\"mini-cta rv\"><b>Sp\u00f3r o Nachtrag albo o rozliczenie budowy w Niemczech?<\/b><span style=\"color:var(--ink-soft);font-size:.92rem\">Prze\u015blij umow\u0119, wykaz rob\u00f3t i korespondencj\u0119. Ocenimy kwalifikacj\u0119, terminy i najlepsz\u0105 \u015bcie\u017ck\u0119, po polsku i po niemiecku.<\/span><a href=\"https:\/\/bwlaw.de\/pl\/specjalizacje\/prawo-budowlane\/#kontakt\" class=\"btn\">Opisz swoj\u0105 spraw\u0119 <span class=\"arr\">\u2192<\/span><\/a><\/div>\r\n    <div class=\"prose rv\" style=\"margin-top:1.5rem\">\r\n      <h3 style=\"font-size:1.1rem\">Powi\u0105zane tematy<\/h3>\r\n      <div class=\"chips\" style=\"margin-top:.8rem\">\r\n        <a href=\"https:\/\/bwlaw.de\/pl\/baza-wiedzy\/vob-b-po-polsku\/\">VOB\/B po polsku \u2014 przewodnik \u2192<\/a>\r\n        <a href=\"https:\/\/bwlaw.de\/pl\/baza-wiedzy\/roboty-dodatkowe-nachtrag-w-niemczech\/\">Roboty dodatkowe (Nachtrag) \u2192<\/a>\r\n        <a href=\"https:\/\/bwlaw.de\/pl\/baza-wiedzy\/zaplata-za-nachtrag-einstweilige-verfuegung\/\">Zap\u0142ata za Nachtrag w trybie zabezpieczenia \u2192<\/a>\r\n        <a href=\"https:\/\/bwlaw.de\/pl\/baza-wiedzy\/stundenzettel-na-budowie-w-niemczech\/\">Stundenzettel i podpis kierownika budowy \u2192<\/a>\r\n        <a href=\"https:\/\/bwlaw.de\/pl\/baza-wiedzy\/odszkodowanie-za-opoznienie-budowy-w-niemczech\/\">Op\u00f3\u017anienie budowy i Behinderungsanzeige \u2192<\/a>\r\n        <a href=\"https:\/\/bwlaw.de\/pl\/baza-wiedzy\/odbior-robot-budowlanych-w-niemczech\/\">Odbi\u00f3r rob\u00f3t (Abnahme) \u2192<\/a>\r\n      <\/div>\r\n    <\/div>\r\n  <\/div>\r\n<\/article>\r\n\r\n<section class=\"sec alt\">\r\n  <div class=\"wrap\">\r\n    <div class=\"lawyer rv\">\r\n      <img decoding=\"async\" src=\"\/wp-content\/themes\/bwlaw-child-1\/assets\/img\/dr-artur-barczewski.webp\" alt=\"dr Artur Barczewski\" loading=\"lazy\">\r\n      <div>\r\n        <b>dr Artur Barczewski<\/b>\r\n        <div class=\"role\">niedergelassener europ\u00e4ischer Rechtsanwalt \/ Radca prawny<\/div>\r\n        <p>Autor serii \u201eVOB\/B paragraf po paragrafie\u201d. Prowadzi spory budowlane polskich firm w ca\u0142ych Niemczech, po polsku i po niemiecku. <a href=\"https:\/\/bwlaw.de\/pl\/zespol\/artur-barczewski\/\">Poznaj sylwetk\u0119 \u2192<\/a><\/p>\r\n      <\/div>\r\n    <\/div>\r\n  <\/div>\r\n<\/section>\r\n\r\n<section class=\"cta-end\">\r\n  <div class=\"glow\"><\/div>\r\n  <div class=\"wrap\">\r\n    <span class=\"eyebrow rv\">Kontakt<\/span>\r\n    <h2 class=\"rv d1\">Twoja sytuacja wygl\u0105da podobnie?<\/h2>\r\n    <p class=\"rv d2\">Ka\u017cda sprawa ma swoje szczeg\u00f3\u0142y, kt\u00f3re zmieniaj\u0105 wynik. Opisz swoj\u0105 \u2014 otrzymasz konkretn\u0105 odpowied\u017a i wycen\u0119.<\/p>\r\n    <div class=\"row rv d3\">\r\n      <a href=\"https:\/\/bwlaw.de\/pl\/specjalizacje\/prawo-budowlane\/#kontakt\" class=\"btn\">Opisz swoj\u0105 spraw\u0119 <span class=\"arr\">\u2192<\/span><\/a>\r\n      <a href=\"tel:+4933555310969\" class=\"phone\">\u260e +49 335 553 10969<\/a>\r\n    <\/div>\r\n  <\/div>\r\n<\/section>\r\n\r\n<footer>\r\n  <div class=\"wrap\">\r\n    <div class=\"foot-grid\">\r\n      <div>\r\n        <div class=\"foot-brand\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"\/wp-content\/themes\/bwlaw-child-1\/assets\/img\/logo-bw.png\" alt=\"Logo BWLAW\" width=\"38\" height=\"26\"><\/div>\r\n        <p>Kanzlei Dr. Barczewski &amp; Dr. Wr\u00f3blewska GbR<br>Rudolf-Breitscheid-Stra\u00dfe 10<br>15230 Frankfurt (Oder), Niemcy<br><a href=\"tel:+4933555310969\">+49 335 553 10969<\/a> \u00b7 <a href=\"mailto:info@bwlaw.de\">info@bwlaw.de<\/a><\/p>\r\n      <\/div>\r\n      <div>\r\n        <div class=\"foot-h\">Specjalizacje<\/div>\r\n        <ul>\r\n          <li><a href=\"https:\/\/bwlaw.de\/pl\/specjalizacje\/prawo-budowlane\/\">Prawo budowlane i VOB\/B<\/a><\/li>\r\n          <li><a href=\"https:\/\/bwlaw.de\/pl\/specjalizacje\/prawo-pracy\/\">Prawo pracy w Niemczech<\/a><\/li>\r\n          <li><a href=\"https:\/\/bwlaw.de\/pl\/specjalizacje\/windykacja\/\">Windykacja w Niemczech<\/a><\/li>\r\n          <li><a href=\"https:\/\/bwlaw.de\/pl\/specjalizacje\/prawo-spolek\/\">Obs\u0142uga firm i zak\u0142adanie sp\u00f3\u0142ek<\/a><\/li>\r\n          <li><a href=\"\/pl\/wadliwy-samochod-z-niemiec\/\">Wadliwy samoch\u00f3d z Niemiec<\/a><\/li>\r\n        <\/ul>\r\n      <\/div>\r\n      <div>\r\n        <div class=\"foot-h\">Informacje<\/div>\r\n        <ul>\r\n          <li><a href=\"\/pl\/\">Strona g\u0142\u00f3wna<\/a><\/li>\r\n          <li><a href=\"https:\/\/bwlaw.de\/pl\/baza-wiedzy\/\">Baza wiedzy<\/a><\/li>\r\n          <li><a href=\"\/pl\/kontakt\/\">Kontakt i dojazd<\/a><\/li>\r\n          <li><a href=\"https:\/\/bwlaw.de\/pl\/impressum\/\">Impressum<\/a><\/li>\r\n          <li><a href=\"https:\/\/bwlaw.de\/pl\/ochrona-danych\/\">Ochrona danych (Datenschutz)<\/a><\/li>\r\n        <\/ul>\r\n      <\/div>\r\n    <\/div>\r\n    <div class=\"foot-bottom\">\r\n      <span>\u00a9 2026 BWLAW \u00b7 Kanzlei Dr. Barczewski &amp; Dr. Wr\u00f3blewska GbR<\/span>\r\n      <span>niedergelassene europ\u00e4ische Rechtsanw\u00e4lte \/ Radcowie prawni \u00b7 Frankfurt (Oder)<\/span>\r\n    <\/div>\r\n  <\/div>\r\n<\/footer>\r\n\r\n<div class=\"sticky-cta\">\r\n  <a href=\"tel:+4933555310969\" class=\"call\">\u260e Zadzwo\u0144<\/a>\r\n  <a href=\"https:\/\/bwlaw.de\/pl\/specjalizacje\/prawo-budowlane\/#kontakt\" class=\"book\">Opisz spraw\u0119<\/a>\r\n<\/div>\r\n\r\n<script type=\"application\/ld+json\">\r\n{\r\n  \"@context\": \"https:\/\/schema.org\",\r\n  \"@graph\": [\r\n    {\r\n      \"@type\": \"Article\",\r\n      \"headline\": \"\u00a7 2 VOB\/B po polsku: wynagrodzenie i Nachtrag od oferty do faktury ko\u0144cowej\",\r\n      \"description\": \"\u00a7 2 VOB\/B po polsku od oferty do faktury ko\u0144cowej: ilo\u015bci ponad 10 %, ust. 5 czy 6, zapowied\u017a Nachtragu i nowa cena wg BGH VII ZR 34\/18.\",\r\n      \"inLanguage\": \"pl\",\r\n      \"author\": {\r\n        \"@type\": \"Person\",\r\n        \"name\": \"dr Artur Barczewski\",\r\n        \"url\": \"https:\/\/bwlaw.de\/pl\/zespol\/artur-barczewski\/\"\r\n      },\r\n      \"publisher\": {\r\n        \"@type\": \"LegalService\",\r\n        \"name\": \"BWLAW \u2013 Kanzlei Dr. Barczewski & Dr. Wroblewska GbR\",\r\n        \"url\": \"https:\/\/bwlaw.de\/\"\r\n      },\r\n      \"datePublished\": \"2026-10-20\",\r\n      \"dateModified\": \"2026-10-20\",\r\n      \"mainEntityOfPage\": \"https:\/\/bwlaw.de\/pl\/baza-wiedzy\/vob-b-paragraf-2-wynagrodzenie\/\",\r\n      \"isPartOf\": {\r\n        \"@type\": \"CreativeWorkSeries\",\r\n        \"name\": \"VOB\/B paragraf po paragrafie\",\r\n        \"url\": \"https:\/\/bwlaw.de\/pl\/baza-wiedzy\/vob-b-po-polsku\/\"\r\n      }\r\n    },\r\n    {\r\n      \"@type\": \"FAQPage\",\r\n      \"mainEntity\": [\r\n        {\r\n          \"@type\": \"Question\",\r\n          \"name\": \"Kiedy przy odchyleniach ilo\u015bci powstaje nowa cena jednostkowa?\",\r\n          \"acceptedAnswer\": {\r\n            \"@type\": \"Answer\",\r\n            \"text\": \"Przy odchyleniu do 10 % obowi\u0105zuje cena umowna (\u00a7 2 ust. 3 nr 1 VOB\/B). Za ilo\u015b\u0107 ponad 110 % na \u017c\u0105danie nale\u017cy uzgodni\u0107 now\u0105 cen\u0119 (nr 2). \u017b\u0105da\u0107 mo\u017ce ka\u017cda strona, tak\u017ce zamawiaj\u0105cy. Przy ilo\u015bci poni\u017cej 90 % na \u017c\u0105danie wykonawcy podwy\u017csza si\u0119 cen\u0119 jednostkow\u0105 za ca\u0142\u0105 rzeczywi\u015bcie wykonan\u0105 ilo\u015b\u0107 (nr 3).\"\r\n          }\r\n        },\r\n        {\r\n          \"@type\": \"Question\",\r\n          \"name\": \"Czym r\u00f3\u017cni si\u0119 \u015bwiadczenie zmienione od dodatkowego?\",\r\n          \"acceptedAnswer\": {\r\n            \"@type\": \"Answer\",\r\n            \"text\": \"Zmienione (\u00a7 2 ust. 5 VOB\/B) jest \u015bwiadczenie przewidziane w umowie, kt\u00f3re na zarz\u0105dzenie zamawiaj\u0105cego ma zosta\u0107 wykonane inaczej. Dodatkowe (\u00a7 2 ust. 6 VOB\/B) jest \u015bwiadczenie nieprzewidziane w umowie, kt\u00f3rego \u017c\u0105da zamawiaj\u0105cy. Tylko przy ust. 6 zapowied\u017a przed rozpocz\u0119ciem rob\u00f3t jest przes\u0142ank\u0105 roszczenia.\"\r\n          }\r\n        },\r\n        {\r\n          \"@type\": \"Question\",\r\n          \"name\": \"Czy przed rozpocz\u0119ciem rob\u00f3t musz\u0119 zapowiedzie\u0107 roszczenie o dodatkowe wynagrodzenie?\",\r\n          \"acceptedAnswer\": {\r\n            \"@type\": \"Answer\",\r\n            \"text\": \"Przy \u015bwiadczeniach dodatkowych tak: wykonawca musi zapowiedzie\u0107 roszczenie o szczeg\u00f3lne wynagrodzenie, zanim rozpocznie wykonanie (\u00a7 2 ust. 6 nr 1 zd. 2 VOB\/B). Forma nie jest przewidziana, ze wzgl\u0119d\u00f3w dowodowych zalecana jest forma pisemna. Poniewa\u017c nikt nie przewidzi z pewno\u015bci\u0105, jak s\u0105d zakwalifikuje \u015bwiadczenie, roszczenie o dodatkowe wynagrodzenie warto przy zmianach i \u015bwiadczeniach dodatkowych zawsze zapowiada\u0107 na pi\u015bmie przed wykonaniem.\"\r\n          }\r\n        },\r\n        {\r\n          \"@type\": \"Question\",\r\n          \"name\": \"Zamawiaj\u0105cy zleca Nachtrag po w\u0142asnej, ni\u017cszej cenie. Co teraz?\",\r\n          \"acceptedAnswer\": {\r\n            \"@type\": \"Answer\",\r\n            \"text\": \"Je\u017celi wykonawca podpisze bez zastrze\u017ce\u0144, ta cena zostaje uzgodniona i p\u00f3\u017aniej \u017cadna strona nie mo\u017ce jej ju\u017c kwestionowa\u0107. Je\u017celi natomiast przyjmie zlecenie i wyra\u017anie pozostawi cen\u0119 otwart\u0105, nie zgadza si\u0119 na cen\u0119 zamawiaj\u0105cego (\u00a7 150 ust. 2 BGB). Wi\u0105\u017c\u0105ca cena wtedy nie powstaje.\"\r\n          }\r\n        },\r\n        {\r\n          \"@type\": \"Question\",\r\n          \"name\": \"Wed\u0142ug czego oblicza si\u0119 now\u0105 cen\u0119?\",\r\n          \"acceptedAnswer\": {\r\n            \"@type\": \"Answer\",\r\n            \"text\": \"Najpierw wed\u0142ug umowy, potem wed\u0142ug porozumienia stron, dopiero potem w drodze wyk\u0142adni uzupe\u0142niaj\u0105cej. Przy ilo\u015bci dodatkowej wed\u0142ug \u00a7 2 ust. 3 nr 2 VOB\/B decyduj\u0105 wtedy wed\u0142ug BGH rzeczywi\u015bcie niezb\u0119dne koszty plus odpowiednie narzuty (BGH, wyrok z 08.08.2019 \u2013 VII ZR 34\/18). Dla \u015bwiadcze\u0144 zmienionych i dodatkowych t\u0119 sam\u0105 drog\u0119 obra\u0142 ju\u017c wcze\u015bniej Kammergericht (KG, wyrok z 10.07.2018 \u2013 21 U 30\/17).\"\r\n          }\r\n        },\r\n        {\r\n          \"@type\": \"Question\",\r\n          \"name\": \"Czy mog\u0119 wstrzyma\u0107 roboty, dop\u00f3ki trwa sp\u00f3r o Nachtrag?\",\r\n          \"acceptedAnswer\": {\r\n            \"@type\": \"Answer\",\r\n            \"text\": \"Sam sp\u00f3r o wysoko\u015b\u0107 Nachtragu do tego nie uprawnia, bo wed\u0142ug \u00a7 18 ust. 5 VOB\/B spory nie uprawniaj\u0105 wykonawcy do wstrzymania rob\u00f3t. Je\u017celi wymagalna p\u0142atno\u015b\u0107 nie wp\u0142ywa mimo odpowiedniego dodatkowego terminu, wykonawca mo\u017ce wstrzyma\u0107 roboty (\u00a7 16 ust. 5 nr 4 VOB\/B). Ryzykowne jest w ka\u017cdym razie gro\u017cenie wstrzymaniem rob\u00f3t, by wymusi\u0107 podpis pod Nachtragiem.\"\r\n          }\r\n        }\r\n      ]\r\n    }\r\n  ]\r\n}\r\n<\/script>\r\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Firmy budowlane Windykacja Obs\u0142uga firm i sp\u00f3\u0142ki Prawo pracy Samochody Baza wiedzy EN DE PL Kontakt z radc\u0105 prawnym \u2192 \u2630 Strona g\u0142\u00f3wna\/Baza wiedzy\/Prawo budowlane \u00a7Seria: VOB\/B paragraf po paragrafieodc. 1 z 18 \u00a7 2 VOB\/B po polsku: wynagrodzenie i Nachtrag od oferty do faktury ko\u0144cowej Cena jednostkowa powstaje na biurku kosztorysanta. Umowa j\u0105 utrwala, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":4416,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"template-bwlaw-page.php","meta":{"footnotes":"","rank_math_title":"\u00a7 2 VOB\/B po polsku: wynagrodzenie i Nachtrag | BWLAW","rank_math_description":"\u00a7 2 VOB\/B po polsku od oferty do faktury ko\u0144cowej: ilo\u015bci ponad 10 %, ust. 5 czy 6, zapowied\u017a Nachtragu i nowa cena wg BGH VII ZR 34\/18.","rank_math_focus_keyword":"\u00a7 2 VOB\/B","rank_math_robots":[]},"class_list":["post-5122","page","type-page","status-publish","hentry"],"bwlaw_import":{"lang":"pl","template":"template-bwlaw-page.php"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bwlaw.de\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/5122","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bwlaw.de\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/bwlaw.de\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bwlaw.de\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bwlaw.de\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5122"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bwlaw.de\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/5122\/revisions"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bwlaw.de\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/4416"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bwlaw.de\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5122"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}